Gương mặt của con người đang trở thành tài sản có thể định giá tại Trung Quốc. Ngày càng nhiều nền tảng cấp phép quyền sử dụng gương mặt kỹ thuật số kết nối người “bán gương mặt” với các nhà sáng tạo nội dung. Các đơn vị này cho phép nhà sáng tạo sử dụng hình ảnh của người thật trong phim ngắn do AI tạo ra, quảng cáo và trò chơi.
Từ tháng 4, hoạt động “bán mặt” vốn chỉ xuất hiện trong các nhóm trò chuyện của ngành điện ảnh và truyền hình dần chuyển lên các nền tảng công khai. Theo National Business Daily, một nhân viên ngân hàng từng kiếm gần 2.500 NDT (khoảng 9,7 triệu đồng) sau khi một công ty quảng cáo mua quyền sử dụng hình ảnh của anh 7 lần chỉ trong 3 ngày.
Gương mặt được định giá đến 15.000 USD
Một trong những nền tảng nổi bật là Yuanxiang Xinsheng, có trụ sở tại Thâm Quyến và ra mắt vào tháng 5. Sau khi đăng ký và xác minh danh tính, người dùng có thể tạo hồ sơ “diễn viên kỹ thuật số” và tự đặt các điều khoản sử dụng.
Họ có thể quy định thời hạn sử dụng, những nội dung bị cấm hoặc quyền chuyển thể thứ cấp. Mức phí cấp phép dao động từ 50 NDT (khoảng 194.000 đồng) đến 99.999 NDT (khoảng 388 triệu đồng), tùy trường hợp.
 |
| Bộ phim truyền hình ăn khách của Trung Quốc Cô gái bị sa thải trông chân thực đến mức gây sốt trên MXH. Ảnh: Douyin. |
Trên nền tảng này, một người đàn ông 34 tuổi họ Chen định giá 99 NDT (khoảng 384.000 đồng) cho một lần sử dụng gương mặt. Anh cho phép hình ảnh xuất hiện trong các tác phẩm về tình yêu và gia đình, nhưng từ chối nội dung kinh dị hoặc có yếu tố tình dục.
Kele, một phụ nữ đến từ tỉnh Quảng Đông, tham gia nền tảng với mục đích bảo vệ danh tính kỹ thuật số. Cô cho rằng việc cấp phép giúp mình không còn quá lo lắng về nguy cơ AI tự ý lấy gương mặt.
Các nhà sáng tạo video AI có thể tìm kiếm “diễn viên kỹ thuật số” và mua quyền sử dụng. Tuy nhiên, Yuanxiang Xinsheng lưu ý rằng quyền cấp phép hình ảnh không đồng nghĩa với quyền sử dụng gương mặt để huấn luyện AI, trừ khi 2 bên có thỏa thuận riêng.
Một nền tảng khác là Xinzhua, ra mắt tại Thành Đô hồi tháng 4. Nền tảng hiện có khoảng 370 hồ sơ diễn viên kỹ thuật số, với mức phí từ 500 NDT (khoảng 1,9 triệu đồng) đến 6.000 NDT (khoảng 23 triệu đồng). Xinzhua phân loại quyền sử dụng theo nhiều mục đích như quảng cáo truyền hình, người mẫu, phim ảnh, hoạt hình và trò chơi.
Hồ sơ được sử dụng nhiều nhất thuộc về một phụ nữ họ Lin. Cô đưa ra 4 lựa chọn cấp phép, mỗi lựa chọn có giá 500 NDT (khoảng 1,9 triệu đồng).
Theo điều khoản trên hồ sơ, gương mặt của Lin có thể được sử dụng cho các vai phản diện, nhân vật mặc trang phục hở, nhân vật mang quốc tịch nước ngoài hoặc những người chết trong tác phẩm.
Người tạo nội dung cũng có thể tìm kiếm gương mặt theo giới tính, độ tuổi, phong cách và thể loại. Đáng chú ý, Xinzhua có riêng nhóm gương mặt trẻ em, dù chưa có hồ sơ người chưa thành niên nào được đăng tải.
Lo ngại về quyền riêng tư và sự đồng thuận
Sự xuất hiện của thị trường cấp phép gương mặt cũng kéo theo những câu hỏi về quyền riêng tư và sự đồng thuận, đặc biệt khi dữ liệu khuôn mặt của trẻ em được đưa vào các nền tảng này.
Các chuyên gia pháp lý lưu ý trẻ dưới 14 tuổi cần có sự đồng ý của cha mẹ khi dữ liệu khuôn mặt được xử lý. Trong khi đó, người từ 16-17 tuổi có thể cho phép sử dụng dữ liệu một cách hợp pháp, nhưng chưa chắc đã hiểu đầy đủ những hệ quả của quyết định này.
 |
| Phim ngắn sử dụng trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ ở Trung Quốc khi các nhà làm phim tận dụng việc cấp phép nhận diện khuôn mặt để giảm chi phí sản xuất và bỏ qua diễn xuất truyền thống. Ảnh: Bilibili. |
The Beijing News đưa tin một số nền tảng cấp phép dữ liệu khuôn mặt đang sử dụng các hợp đồng mang lại nhiều lợi ích cho đơn vị vận hành hơn so với người dùng. Dai Yue, luật sư tại công ty luật Hairun Tianrui, nhận thấy một số hợp đồng yêu cầu người dùng từ bỏ quyền khiếu nại liên quan đến hình ảnh, giọng nói, tên và những quyền nhân thân khác.
Người dùng thông thường cũng có thể phải chịu khoản phạt ít nhất 50.000 NDT (khoảng 194 triệu đồng) nếu muốn rút quyền cấp phép trước thời hạn. Trong khi đó, trách nhiệm của nền tảng nếu chậm thanh toán lại thấp hơn đáng kể.
Những điều khoản này khiến việc “cho thuê gương mặt” không chỉ đơn giản là một cách kiếm thêm thu nhập. Người dùng còn phải cân nhắc phạm vi quyền mà họ trao cho nền tảng và nhà sáng tạo nội dung.
Phản ứng của cộng đồng mạng Trung Quốc về thị trường mới này không đồng nhất. Một số người nhìn thấy cơ hội kiếm tiền từ chính hình ảnh của mình. Những ý kiến khác lại cho rằng một số người cuối cùng cũng có thể thực hiện giấc mơ trở thành diễn viên, đồng thời tìm được cách kiếm tiền mà không cần làm việc trực tiếp.
Song, cũng có người đặt câu hỏi về giá trị thực sự của thị trường này. Một ý kiến cho rằng với đạo diễn, chỉ gương mặt của người nổi tiếng mới có giá trị nhận diện. Những gương mặt bình thường hoàn toàn có thể được tạo ra bằng AI.
Đây cũng là nghịch lý của thị trường đang hình thành tại Trung Quốc. Công nghệ tạo sinh khiến việc tạo ra một gương mặt mới ngày càng dễ dàng, nhưng đồng thời lại mở ra nhu cầu mua quyền sử dụng gương mặt thật.
AI thách thức Gen Z ở thị trường lao động
Theo chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương, tác giả cuốn sách Trò chuyện cùng Gen Z, AI không chỉ thay đổi cách con người xử lý thông tin mà còn thách thức năng lực tư duy của chúng ta. Trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh chóng, thế hệ trẻ cần rèn luyện khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện và thích nghi với những thay đổi liên tục để đáp ứng yêu cầu của tương lai.
