Kiểu ăn uống ngon miệng âm thầm khiến thận suy kiệt

Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, tạo thêm áp lực cho thận và làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận nếu kéo dài. Ảnh: Easycookingon.

Thận là cơ quan hoạt động liên tục để lọc chất thải, loại bỏ lượng nước dư thừa và duy trì cân bằng các chất điện giải trong cơ thể. Tuy nhiên, những tổn thương tại cơ quan này thường tiến triển âm thầm, không gây đau đớn hay biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể.

Theo các chuyên gia, một trong những thói quen cần thay đổi để bảo vệ cơ quan này là thường xuyên tiêu thụ thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và chế độ ăn nhiều muối.

Những lựa chọn tưởng chừng vô hại trong bữa ăn hàng ngày có thể góp phần gây tăng huyết áp, tiểu đường và béo phì, qua đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính.

Vì sao bệnh thận được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”?

Thận có nhiệm vụ lọc máu, loại bỏ các chất thải và lượng nước dư thừa qua nước tiểu, đồng thời tham gia điều hòa huyết áp, cân bằng điện giải, duy trì sức khỏe xương và hỗ trợ sản xuất hồng cầu. Khi chức năng thận suy giảm, nhiều hoạt động thiết yếu của cơ thể cũng bị ảnh hưởng.

Suy giảm chức năng thận có thể ảnh hưởng đến quá trình lọc chất thải, cân bằng nước và điện giải, cũng như nhiều hoạt động thiết yếu khác của cơ thể. Ảnh: Việt Linh.

Trả lời Tạp chí Parade, TS.BS Kalyani Perumal, Giám đốc y khoa Cục Dịch vụ Lọc máu Toàn diện thuộc Cook County Health (Mỹ), thận có thể chịu ảnh hưởng từ những thói quen không lành mạnh hình thành từ thời thơ ấu và kéo dài đến tuổi trưởng thành. Bà ví thận như những “người ngoài cuộc vô tội”, phải gánh chịu hậu quả từ các lựa chọn sinh hoạt của con người.

Theo bác sĩ Perumal, chế độ ăn thiếu lành mạnh kéo dài có thể góp phần gây béo phì, tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu. Đây đều là những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh thận mạn tính.

Đáng lo ngại, bệnh thận mạn tính thường tiến triển âm thầm, ít gây triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu. Ngay cả khi chức năng thận đã suy giảm, người bệnh vẫn có thể cảm thấy bình thường do thận còn khả năng duy trì các hoạt động thiết yếu.

Theo TS.BS Kalyani Perumal, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, phù chân hoặc mặt, thay đổi lượng nước tiểu và khó tập trung.

Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK) cho biết do bệnh thận mạn tính thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu, các xét nghiệm máu và nước tiểu có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh thận. Trong đó, xét nghiệm mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và tỷ lệ albumin/creatinin trong nước tiểu có thể giúp đánh giá chức năng thận cũng như phát hiện dấu hiệu tổn thương trước khi triệu chứng trở nên rõ ràng.

Thói quen ăn uống đậm vị làm tổn thương thận

Theo TS.BS Kalyani Perumal, một trong những thói quen đáng lưu ý là thường xuyên sử dụng thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và các món chứa nhiều muối.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày. Trong khi đó, nhiều thực phẩm chế biến sẵn như mì ăn liền, xúc xích, thịt nguội, đồ hộp và đồ ăn nhanh chứa hàm lượng natri cao. Nếu tiêu thụ thường xuyên, lượng natri dư thừa có thể khiến cơ thể giữ nước, góp phần làm tăng huyết áp.

Mì ăn liền, xúc xích, thịt nguội, đồ hộp và thức ăn nhanh thường chứa nhiều muối. Ảnh: Shutterstock.

“Điều này dẫn đến béo phì, tăng huyết áp, tiểu đường và cholesterol cao trong cuộc sống trưởng thành, tất cả đều dẫn đến sự phát triển của bệnh thận”, bà giải thích.

Tình trạng tăng huyết áp kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, ảnh hưởng đến khả năng lọc máu của cơ quan này. Ngược lại, khi chức năng thận suy giảm, cơ thể khó điều hòa lượng muối và nước hơn, khiến huyết áp càng khó kiểm soát. Hai tình trạng này có thể tác động qua lại, làm tăng nguy cơ tiến triển bệnh thận mạn tính.

Bên cạnh đó, chế độ ăn thường xuyên dư thừa năng lượng, nhiều đường bổ sung và chất béo không lành mạnh có thể góp phần gây tăng cân, béo phì, kháng insulin và tiểu đường type 2. Đây là những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh thận mạn tính.

Bảo vệ thận từ những thói quen hàng ngày

Hạn chế muối, ưu tiên thực phẩm tươi: Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả lượng muối có sẵn trong thực phẩm và lượng thêm vào khi chế biến.

Kiểm tra huyết áp thường xuyên giúp phát hiện sớm tình trạng tăng huyết áp, từ đó có biện pháp kiểm soát phù hợp và góp phần bảo vệ sức khỏe thận. Ảnh: Magnific.

Mỗi người nên hạn chế mì ăn liền, thịt chế biến sẵn, đồ hộp và thức ăn nhanh; đồng thời tăng cường rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và cá trong khẩu phần ăn. Khi nấu nướng, nên giảm muối, nước mắm, nước tương và các gia vị mặn, thay vào đó sử dụng tỏi, hành, tiêu, rau thơm hoặc chanh để tăng hương vị món ăn.

Uống đủ nước: Nước giúp duy trì tuần hoàn và hỗ trợ thận đào thải chất thải qua nước tiểu. Tuy nhiên, nhu cầu nước ở mỗi người không giống nhau, phụ thuộc vào thời tiết, mức độ vận động, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe. Người mắc bệnh thận, suy tim cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về lượng dịch phù hợp.

Kiểm tra huyết áp và chức năng thận định kỳ: Những người mắc tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát. Trong đó, đo huyết áp và xét nghiệm máu, nước tiểu khi có chỉ định giúp phát hiện sớm những bất thường ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng.

Bên cạnh chế độ ăn, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên và không hút thuốc cũng góp phần bảo vệ sức khỏe thận. Quỹ Thận Quốc gia Mỹ (NKF) khuyến cáo người dân thận trọng khi sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, diclofenac, đặc biệt khi dùng kéo dài. Những thuốc này có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận và tăng nguy cơ tổn thương thận, nhất là ở người đã mắc bệnh thận hoặc đang bị mất nước.