 |
| Nhận biết sớm dấu hiệu, kiểm soát đường huyết và duy trì lối sống phù hợp giúp người bệnh đái tháo đường hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài. Ảnh: Magnific. |
Đái tháo đường có thể âm thầm tiến triển trong thời gian dài mà người bệnh không nhận ra. Khi đường huyết tăng cao kéo dài, bệnh có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh, mắt, tim, thận và nhiều cơ quan khác.
Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2024 có khoảng 589 triệu người trưởng thành 20-79 tuổi mắc bệnh, tương đương gần 1/9 người trưởng thành. Khoảng 252 triệu người chưa được chẩn đoán. Đái tháo đường cũng liên quan đến hơn 3,4 triệu ca tử vong mỗi năm.
Đái tháo đường xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả. Ở đái tháo đường type 2, nguy cơ tăng khi thừa cân, béo phì, ít vận động, ăn uống không hợp lý, tuổi cao hoặc có tiền sử gia đình. Dù vậy, người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc bệnh.
Theo thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Lê Thuận, phụ trách khoa Nội tiết - Tiêu hóa, Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp (TP.HCM), nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, kiểm soát đường huyết và chủ động phòng ngừa biến chứng là những yếu tố quan trọng giúp người bệnh kiểm soát bệnh và duy trì chất lượng cuộc sống.
Dấu hiệu nhận biết đái tháo đường
Theo bác sĩ Nguyễn Lê Thuận, khi lượng đường trong máu tăng cao, cơ thể có thể xuất hiện những thay đổi bất thường. Tuy nhiên, các triệu chứng ban đầu đôi khi không rõ ràng, khiến người bệnh dễ bỏ qua.
 |
| Tiểu nhiều, đặc biệt là thường xuyên phải thức dậy đi tiểu vào ban đêm, có thể là một trong những dấu hiệu cảnh báo đái tháo đường. Ảnh: Magnific. |
Khát nhiều, tiểu nhiều: Khát nước liên tục, miệng khô dù đã uống nhiều nước là một trong những biểu hiện thường gặp. Người bệnh cũng có thể đi tiểu nhiều lần, đặc biệt là tiểu đêm.
Khi lượng đường trong máu tăng cao, thận phải tăng đào thải đường dư thừa qua nước tiểu. Quá trình này kéo theo nước, khiến người bệnh đi tiểu nhiều và tiếp tục cảm thấy khát.
Nhanh đói, ăn nhiều nhưng vẫn sụt cân: Người bệnh có thể thường xuyên cảm thấy đói, nhanh đói và ăn nhiều hơn bình thường do cơ thể không sử dụng hiệu quả đường trong máu để tạo năng lượng.
Đáng chú ý, một số trường hợp dù ăn nhiều vẫn sụt cân nhanh mà không rõ nguyên nhân. Khi không sử dụng được glucose để cung cấp năng lượng, cơ thể phải huy động mô mỡ và cơ bắp để bù đắp.
Ngoài ra, người bệnh có thể mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung hoặc nhìn mờ.
 |
| Tê bì tay chân có thể là dấu hiệu tổn thương thần kinh ngoại biên ở người mắc đái tháo đường, đặc biệt khi đường huyết tăng cao kéo dài. Ảnh: Healthline. |
Vết thương lâu lành, tê bì chân tay: Các vết trầy xước, đứt tay có thể lâu lành hơn bình thường. Người bệnh cũng có thể bị ngứa da, tê bì hoặc cảm giác châm chích như kim châm ở bàn tay, bàn chân.
Khi xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc, người dân nên đến cơ sở y tế để kiểm tra đường huyết thay vì chờ triệu chứng tự biến mất.
Xét nghiệm giúp xác định bệnh: Để xác định một người có mắc đái tháo đường hay không, bác sĩ thường dựa vào các xét nghiệm đường huyết và HbA1c. Đường huyết lúc đói từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L)trở lên, đường huyết 2 giờ sau uống 75 g glucose từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên hoặc HbA1c từ 6,5% trở lên được xác định là đái tháo đường.
Nếu đường huyết bất kỳ từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên kèm các triệu chứng như khát, uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, người bệnh cũng có thể được chẩn đoán mắc bệnh.
Phòng ngừa và tự quản lý bệnh
Theo bác sĩ Thuận, kiểm soát đái tháo đường không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày. Với người đã mắc bệnh, việc ăn uống hợp lý, vận động, dùng thuốc đúng chỉ định và theo dõi đường huyết thường xuyên là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng.
Trước hết, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn, hạn chế thực phẩm giàu bột đường và đồ ngọt như cơm trắng, bánh mì, bún, phở, bánh kẹo, nước ngọt có ga. Thay vào đó, nên tăng rau xanh, chất xơ, cá, thịt nạc và ngũ cốc nguyên hạt.
Một thói quen đơn giản được bác sĩ khuyến cáo là ăn rau trước cơm và các món ăn khác, giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu. Bên cạnh đó, người bệnh không nên bỏ bữa để tránh hạ đường huyết, hạn chế rượu bia và duy trì vận động phù hợp với thể trạng.
 |
| Người mắc đái tháo đường nên ưu tiên rau xanh, chất xơ, cá, thịt nạc và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế thực phẩm nhiều đường và tinh bột. Ảnh: Magnific. |
Đáng chú ý, việc dùng thuốc cũng cần được tuân thủ nghiêm ngặt. Người bệnh cần uống thuốc hoặc tiêm insulin đúng liều, đúng giờ theo chỉ định, không tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc sử dụng đơn thuốc của người khác. Tái khám đúng lịch giúp bác sĩ theo dõi đường huyết, HbA1c, chức năng gan, thận và các biến chứng để kịp thời điều chỉnh phương pháp điều trị.
Ngoài việc kiểm soát lâu dài, người bệnh cũng cần biết cách xử trí khi đường huyết tăng hoặc hạ đột ngột. Nếu đường huyết từ 250 mg/dL (13,9 mmol/L) trở lên kèm triệu chứng, cần liên hệ cơ sở y tế; trên 300 mg/dL (16,7 mmol/L), người bệnh cần đến viện ngay. Đặc biệt, mức trên 600 mg/dL (33,3 mmol/L) có thể gây hội chứng tăng áp lực thẩm thấu và hôn mê.
Ngược lại, đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) là hạ đường huyết, thường biểu hiện bằng run tay chân, vã mồ hôi, tim đập nhanh, đói, chóng mặt, nhìn mờ hoặc nói khó. Khi đó, người bệnh cần nhanh chóng uống nước đường, nước trái cây ngọt hoặc ăn 2-3 viên kẹo. Nếu sau 15 phút không cải thiện hoặc người bệnh trở nên lơ mơ, cần đưa đi cấp cứu.
Bàn chân cũng là vị trí không nên bỏ qua. Người bệnh nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày, đặc biệt các kẽ ngón, để phát hiện sớm vết phồng rộp, trầy xước, nứt da, sưng đỏ hoặc mưng mủ. Không nên tự cắt chai sần, chích nhọt hay đắp lá lên vết thương. Nếu bàn chân sưng đau, chảy mủ, thâm đen hoặc vết thương không lành sau 3-5 ngày, cần đi khám sớm để tránh nhiễm trùng, hoại tử và nguy cơ cắt cụt chi.
Cuốn sách Ăn gì cho khỏi thần kinh của tác giả Uma Naidoo là cẩm nang về cách lựa chọn, sử dụng và chế biến thực phẩm để hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Tác giả là một chuyên gia trong lĩnh vực dinh dưỡng tâm thần học, mang tới kiến thức dinh dưỡng để tăng cường hệ miễn dịch và đối phó với các bệnh trạng về tâm lý.
