Olena Nicks, 34 tuổi, một nhà phân tích sống tại Long Island, bang New York, ngày càng phải cân nhắc kỹ các khoản chi vì giá cả đắt đỏ. Trong những năm gần đây, cô nhận thấy giá rau quả tại siêu thị và vé máy bay phục vụ các chuyến nghỉ dưỡng đều tăng đáng kể.
Để thích ứng, Nicks hạn chế ăn nhà hàng và mua đồ ăn nhanh. Nhóm bạn của cô cũng từ bỏ một số hoạt động giải trí như chơi bowling, thay vào đó tổ chức gặp gỡ tại nhà riêng để tiết kiệm chi phí. “Nói là bực bội vẫn còn nhẹ. Cảm giác như bạn đang mắc kẹt vậy”, cô chia sẻ.
Theo báo cáo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) công bố ngày 14/10, giá cả tại Mỹ trong tháng 9 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Như vậy, lạm phát nước này đã vượt mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong 65 tháng liên tiếp.
 |
Lạm phát dai dẳng làm thay đổi thói quen chi tiêu
Theo phân tích của CNBC dựa trên dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, chuỗi lạm phát vượt ngưỡng 2% hiện nay là dài nhất trong thế kỷ XXI. Áp lực giá cả bắt đầu vượt mục tiêu của Fed từ đầu năm 2021, với mức tăng CPI bình quân trong giai đoạn này khoảng 4,5%.
Tình trạng kéo dài nhiều năm đang làm thay đổi cách người Mỹ nhìn nhận nền kinh tế, từ quyết định chi tiêu hàng ngày đến lựa chọn trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng tới. Đây cũng là vấn đề khiến các nhà hoạch định chính sách tiền tệ lo ngại, khi họ tìm cách xác định liệu kỳ vọng lạm phát của người dân có trở nên khó kiểm soát hay không.
“Người dân bắt đầu chấp nhận lạm phát cao như thực tế cuộc sống, và đó là điều đáng lo ngại”, Chủ tịch Fed chi nhánh Cleveland Beth Hammack viết trên mạng xã hội hồi tuần trước.
Triển vọng giá cả tiếp tục tăng càng củng cố những lo ngại này. Theo khảo sát do Fed chi nhánh New York công bố tuần trước, người tiêu dùng dự báo lạm phát trong 12 tháng tới sẽ tăng lên 3,9%, cao hơn 0,3% so với kỳ vọng trước đó. Đây là mức cao nhất trong hơn 3 năm.
 |
| Người Mỹ ngày càng phải thắt chặt chi tiêu. Ảnh: Reuters. |
Một trong những rủi ro lớn nhất đối với Fed là doanh nghiệp và người tiêu dùng thay đổi hành vi trong dài hạn để thích nghi với mặt bằng giá cao. Khi dự báo chi phí tiếp tục tăng, doanh nghiệp có thể chủ động nâng giá bán từ sớm. Trong khi đó, người lao động có xu hướng đòi hỏi mức lương cao hơn để bù đắp chi phí sinh hoạt.
Những phản ứng này có thể tạo thành vòng xoáy khiến lạm phát kỳ vọng dần trở thành hiện thực, qua đó làm suy giảm hiệu quả của chính sách tiền tệ. Nếu doanh nghiệp liên tục tăng giá và người lao động yêu cầu mức lương cao hơn, áp lực lạm phát có thể kéo dài ngay cả khi các nguyên nhân ban đầu đã suy yếu.
“Phải ghìm lạm phát kỳ vọng lại, để chính sách tiền tệ trở nên hiệu quả và dễ đoán. Đó phải là mục tiêu số một của các ngân hàng trung ương”, nhà kinh tế Gary Richardson nhận định.
Bài toán khó của Fed
Các quan chức Fed đang theo dõi sát cách người tiêu dùng phản ứng trước áp lực giá cả, trong bối cảnh lạm phát ngày càng tác động sâu đến đời sống. Tại một sự kiện hồi tháng trước, Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis Neel Kashkari kể rằng một lãnh đạo công đoàn đã nói với ông rằng lạm phát còn tồi tệ hơn suy thoái kinh tế. Cuộc trao đổi này khiến ông suy nghĩ nhiều hơn về sự đánh đổi giữa hai mục tiêu của Fed: ổn định giá cả và tối đa hóa việc làm.
Tăng lãi suất từ lâu được xem là công cụ chủ yếu của Fed để hạ nhiệt nhu cầu, qua đó kiềm chế tốc độ tăng giá. Tuy nhiên, biện pháp này cũng khiến chi phí vay vốn của hộ gia đình và doanh nghiệp tăng lên, tạo thêm áp lực trong ngắn hạn.
Diane Swonk, kinh tế trưởng tại hãng kiểm toán KPMG, cho rằng về dài hạn, lãi suất cao hơn có thể mang lại lợi ích cho người tiêu dùng nếu giúp kiểm soát lạm phát. Dù vậy, trong ngắn hạn, các khoản vay mua nhà, mua xe và những hình thức tín dụng khác có thể trở nên đắt đỏ hơn.
Sau đợt tăng lãi suất hồi tháng 9, Fed được dự báo sẽ tiếp tục điều chỉnh chính sách tại cuộc họp tháng 12 và trong năm 2027. Swonk ví lạm phát như căn bệnh ung thư: “Nếu để nó di căn, tình hình sẽ càng tồi tệ. Còn việc điều trị gây đau đớn, nhưng vẫn tốt hơn là di căn”.
 |
| Chi phí nhà ở là một trong những khoản chi lớn của các hộ gia đình Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Trong khi đó, tác động của giá cả tăng cao đã hiện rõ trong những lựa chọn thường ngày của người dân. Trên mạng xã hội, bà Hammack cho biết nhiều người không còn đơn thuần chuyển sang mua những mặt hàng rẻ hơn, mà phải đưa ra những quyết định khó khăn hơn, chẳng hạn lựa chọn giữa mua thực phẩm và thanh toán các hóa đơn thiết yếu.
Sau nhiều năm giá cả tăng, người tiêu dùng Mỹ tiếp tục quan tâm đến chi phí sinh hoạt. Trong những tháng gần đây, giá cả tăng nhanh hơn tiền lương, gây sức ép lên sức mua của một bộ phận hộ gia đình.
“Giá cả cao đang chi phối suy nghĩ của người tiêu dùng”, Joanne Hsu, Giám đốc khảo sát niềm tin tiêu dùng tại Đại học Michigan, nhận xét. Bà cho biết người dân vẫn coi đây là một thực tế khó chấp nhận.
Dù vậy, các nhà kinh tế cho rằng người Mỹ không nên kỳ vọng giá cả sẽ giảm mạnh trên diện rộng. Giảm phát, tức mặt bằng giá chung giảm so với cùng kỳ năm trước, có thể kéo theo việc doanh nghiệp cắt giảm sản xuất, tiền lương và việc làm, khiến nền kinh tế rơi vào vòng xoáy suy thoái.
Kịch bản tích cực hơn là tốc độ tăng giá chậm lại và thấp hơn tốc độ tăng lương trong một thời gian đủ dài. Khi thu nhập tăng nhanh hơn chi phí sinh hoạt, sức mua của người dân sẽ dần được cải thiện, giúp các hộ gia đình có thêm dư địa tài chính sau nhiều năm phải thắt chặt chi tiêu.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
