Lời khuyên cho người hay đặt đồ ăn trên ứng dụng

Một phần cơm giao tận cửa có thể đi qua nhiều mắt xích trước khi đến tay khách hàng. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Giao đồ ăn trực tuyến ngày càng trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM. Cùng với sự phát triển này, việc quản lý an toàn thực phẩm trên môi trường điện tử cũng được đặt ra trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được Bộ Y tế lấy ý kiến.

Theo đề xuất tại Điều 42, cơ sở kinh doanh thực phẩm qua phương thức điện tử có thể phải công khai hoặc cung cấp trên nền tảng thông tin nhận diện, địa điểm kinh doanh, hồ sơ pháp lý và cam kết đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm. Với cơ sở chỉ phục vụ giao hàng, dự thảo còn đề xuất gắn nhãn rõ đây là nơi không phục vụ ăn tại chỗ.

Căn bếp sau màn hình

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, hướng sửa đổi nhằm tăng tính minh bạch với hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến là cần thiết.

"Điều quan trọng của yêu cầu này không nằm ở chuyện tăng thêm thủ tục. Khi có dấu hiệu ngộ độc hoặc phản ánh nghi ngờ thực phẩm không bảo đảm, cơ quan chức năng cần xác định được món ăn được làm ở đâu, đơn vị nào chịu trách nhiệm, nguyên liệu đến từ nguồn nào và liệu còn khả năng truy xuất hay không", bác sĩ Hoàng nói.

Ở một nhà hàng truyền thống, khách hàng có thể nhìn thấy biển hiệu, địa chỉ, khu vực phục vụ và phần nào quan sát điều kiện vận hành. Trên ứng dụng, người mua thường chỉ tiếp cận tên quán, hình ảnh món ăn, giá bán, khuyến mãi và đánh giá của khách trước đó.

Những thông tin này hữu ích nhưng không phản ánh đầy đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Hình ảnh đẹp, tên gọi chuyên nghiệp hay nhiều đánh giá tích cực không thể thay thế cho thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, vệ sinh khu vực chế biến, bảo quản thực phẩm, phân tách thực phẩm sống - chín và khả năng truy xuất khi xảy ra sự cố.

"Những năm gần đây, các mô hình bếp chỉ phục vụ giao hàng phát triển nhanh. Bản thân mô hình này không đồng nghĩa với thực phẩm không an toàn. Nhiều cơ sở vận hành chuyên nghiệp, tối ưu chi phí mặt bằng và phục vụ tốt nhu cầu của khách hàng. Rủi ro xuất hiện khi cơ sở hoạt động thiếu điều kiện vệ sinh, thiếu thông tin nhận diện hoặc khó xác định trách nhiệm khi có phản ánh về chất lượng món ăn", bác sĩ Hoàng phân tích.

Khách hàng có thể nhìn thấy món ăn, giá bán và số sao trên ứng dụng, nhưng khó biết căn bếp phía sau được vận hành ra sao. Ảnh: Hà Nam.

Đặc thù của thực phẩm cũng khiến việc minh bạch thông tin trở nên quan trọng. Một món đồ không phù hợp có thể được đổi trả, nhưng nếu thực phẩm gặp vấn đề ở khâu nguyên liệu, chế biến hoặc bảo quản, hậu quả có thể xuất hiện chỉ sau vài giờ, từ đau bụng, nôn ói, tiêu chảy đến mất nước và ngộ độc thực phẩm.

Theo vị chuyên gia, an toàn thực phẩm không chỉ được quyết định tại thời điểm món ăn rời khỏi bếp. Rủi ro còn có thể xuất hiện ở nhiều mắt xích, từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, chế biến, đóng gói, chờ nhận đơn đến vận chuyển và bảo quản sau khi giao.

Thịt, cá, trứng, hải sản, rau sống, sữa, thực phẩm chế biến sẵn và các loại sốt đều cần được bảo quản phù hợp. Nếu thực phẩm sống và chín không được tách biệt, nguy cơ nhiễm chéo có thể tăng lên. Dao, thớt, tay người chế biến, khăn lau, mặt bàn hoặc hộp đựng đều có thể trở thành cầu nối đưa vi sinh vật từ thực phẩm sống sang món ăn đã nấu chín.

Thời gian và nhiệt độ cũng là hai yếu tố quan trọng. WHO khuyến cáo giữ thực phẩm nóng trên 60 độ C và thực phẩm lạnh dưới 5 độ C, bởi khoảng nhiệt độ ở giữa tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại vi sinh vật phát triển nếu thực phẩm bị để quá lâu.

"Trong quá trình giao hàng, món ăn có thể phải chờ tài xế, di chuyển trong điều kiện nắng nóng, mưa hoặc ùn tắc. Với cơm, thịt, món hầm, nước dùng, sữa, hải sản, món nhiều nước sốt hoặc thực phẩm giàu đạm, thời gian kéo dài trong điều kiện nhiệt độ không phù hợp có thể làm tăng rủi ro", bác sĩ Huy Hoàng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, món ăn còn nóng không đồng nghĩa chắc chắn an toàn. Thực phẩm vẫn có thể không an toàn nếu nguyên liệu ban đầu không bảo đảm hoặc món ăn đã bị nhiễm chéo trong quá trình chế biến.

Tương tự, hâm nóng lại thức ăn có thể tiêu diệt nhiều vi khuẩn đang sống nhưng không phải lúc nào cũng loại bỏ được mọi nguy cơ. Nếu thực phẩm đã bị bảo quản sai trong thời gian dài, một số vi khuẩn có thể tạo độc tố bền nhiệt. Bacillus cereus là một trong những vi khuẩn thường được lưu ý ở cơm, món ăn để lâu, súp và nước sốt.

Người mua tự bảo vệ thế nào?

Khâu giao nhận cũng nằm trong chuỗi an toàn thực phẩm. Người giao hàng không thể gánh toàn bộ trách nhiệm, nhưng đơn vị vận hành nền tảng cần có hướng dẫn về vệ sinh túi giao hàng, xử lý đơn bị rò rỉ và cơ chế phản ánh khi phát hiện điểm lấy hàng có dấu hiệu bất thường.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho rằng không nên hiểu rằng mọi loại nhựa hoặc hộp xốp đều độc hại. Điều quan trọng là bao bì phải được sản xuất để tiếp xúc với thực phẩm và sử dụng đúng mục đích. Hộp không rõ nguồn gốc, dễ biến dạng khi gặp nóng hoặc không được thiết kế cho lò vi sóng không nên dùng để hâm thức ăn.

Với món nhiều dầu mỡ, nước dùng nóng, thực phẩm chua cay hoặc thức ăn cần hâm lại, người dùng có thể chuyển sang thủy tinh, sứ hoặc hộp được ghi rõ phù hợp với lò vi sóng.

Không chỉ nhìn vào số sao, người đặt đồ ăn cần chú ý địa chỉ, bao bì, thời gian giao nhận và cách bảo quản để hạn chế rủi ro cho bữa ăn. Ảnh: Hà Nam.

"Người tiêu dùng cũng có thể chủ động giảm rủi ro bằng cách ưu tiên cơ sở có địa chỉ rõ ràng, thông tin nhất quán và lịch sử hoạt động ổn định. Đánh giá của khách hàng nên được tham khảo nhưng không chỉ nhìn vào số sao. Những phản hồi cụ thể có giá trị hơn các bình luận quá ngắn hoặc giống nhau", BS Hoàng gợi ý.

Khi nhận hàng, bạn cần kiểm tra hộp có bị bung nắp, rò nước, nứt vỡ, biến dạng hoặc có dấu hiệu bất thường hay không. Với món cần ăn nóng, nên sử dụng sớm. Thức ăn thừa không nên để ở nhiệt độ phòng quá lâu; nếu muốn dùng lại, nên bảo quản lạnh và chỉ hâm phần vừa đủ ăn.

Người dùng cũng không nên dựa hoàn toàn vào mùi hoặc màu sắc. Thực phẩm có mùi lạ, nhớt, chua bất thường hoặc hộp phồng là những dấu hiệu nên bỏ, nhưng thực phẩm trông bình thường chưa chắc hoàn toàn an toàn.

Theo bác sĩ này, nếu sau khi ăn xuất hiện nôn nhiều, tiêu chảy liên tục, đau bụng dữ dội, sốt, khát nhiều, chóng mặt, tiểu ít hoặc phân có máu, cần đi khám sớm. Nếu nhiều người cùng ăn một món và cùng xuất hiện triệu chứng, cần đặc biệt lưu ý. Khi nghi ngờ liên quan một đơn hàng, người mua nên giữ lại hóa đơn, thông tin đơn hàng, bao bì và phần thức ăn còn lại nếu có để hỗ trợ xác minh.

Bên cạnh đó, người bán cần bảo đảm nguyên liệu, vệ sinh, chế biến, bảo quản và bao bì. Nền tảng cần xác minh đối tác, cung cấp thông tin phù hợp và tiếp nhận phản ánh. Cơ quan quản lý cần có cơ chế truy xuất khả thi.