Lý do khiến thị trường trái phiếu thế giới biến động

Những biến động hiện nay bắt nguồn từ nhiều yếu tố khác nhau nhưng có liên quan chặt chẽ. Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục tác động tới thị trường năng lượng, trong bối cảnh chi tiêu quốc phòng của Mỹ tăng và giá dầu, xăng, dầu diesel cùng nhiên liệu máy bay đi lên.

Giá năng lượng tăng làm gia tăng áp lực lạm phát, trong lúc nhà đầu tư cũng theo dõi quy mô nợ công khoảng 40.000 tỷ USD của Mỹ. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng trong ngày 2/9, chạm mức cao nhất trong gần 3 năm.

Biến động lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm trong năm 2026. Ảnh: Wall Street Journal.

Theo CNN, lợi suất trái phiếu duy trì ở mức cao có thể khiến người dân phải trả nhiều tiền hơn khi vay thế chấp, doanh nghiệp chịu chi phí vay vốn cao hơn và chính phủ Mỹ tốn kém hơn để trang trải các khoản chi.

Một vấn đề được giới đầu tư theo dõi là khả năng các yếu tố này tác động lẫn nhau. Xung đột kéo dài có thể làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng và trái phiếu, qua đó ảnh hưởng tới triển vọng kinh tế và thị trường chứng khoán.

“Có cảm giác như trong ngắn hạn, không có dấu hiệu nào cho thấy vấn đề lạm phát, chiến tranh hay thâm hụt ngân sách sẽ chấm dứt”, Hardika Singh, chuyên gia chiến lược kinh tế tại Fundstrat, công ty nghiên cứu đầu tư, nhận định.

Hiện tượng mang tính toàn cầu

Thị trường chứng khoán thường chiếm phần lớn sự chú ý của truyền thông, song thị trường trái phiếu cũng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động tài chính và chi phí vốn của nền kinh tế. Trong mùa hè này, xu hướng gia tăng là biến động chính trên thị trường trái phiếu toàn cầu .

Tại Đức, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm gần đây đã tăng lên mức chưa từng thấy kể từ 2011. Tại Anh, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm chạm mức cao nhất kể từ năm 1998. Còn Nhật Bản, nơi lạm phát đã tăng trở lại sau nhiều năm ở mức thấp, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã vượt 3%, lần đầu tiên kể từ 1996.

Lợi suất trái phiếu tăng có thể làm thay đổi tương quan giữa các loại tài sản. Khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tiến gần 5%, loại tài sản này trở nên hấp dẫn hơn tương đối, trong khi nhà đầu tư có thể cân nhắc kỹ hơn mức định giá của một số nhóm cổ phiếu, trong đó có cổ phiếu công nghệ.

Trụ sở Bộ Tài chính Mỹ ở thủ đô Washington D.C. Ảnh: Reuters.

Khi Tổng thống Donald Trump phát động chiến dịch tấn công Iran vào cuối tháng 2, thời điểm đó, các quan chức Mỹ cho rằng xung đột có thể diễn ra trong thời gian tương đối ngắn, tính bằng vài tuần.

Sau hơn 6 tháng, chiến sự tiếp tục ảnh hưởng tới hoạt động vận chuyển năng lượng từ một trong những khu vực cung ứng quan trọng của thế giới. Diễn biến này khiến nhà đầu tư điều chỉnh đánh giá về triển vọng giá năng lượng, lạm phát và thị trường trái phiếu.

Những yếu tố đẩy lợi suất trái phiếu tăng

Theo Wall Street Journal, có 4 yếu tố đẩy lợi suất tăng mạnh trong thời gian gần đây.

Giá nhiên liệu

Giá dầu diesel đã tăng đáng kể trong mùa hè năm 2026, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran không còn được duy trì, cùng những diễn biến mới liên quan tới các cơ sở lọc dầu của Nga trong chiến sự Nga - Ukraine.

Giá dầu diesel tăng thường gây áp lực lên lạm phát mạnh hơn giá xăng vì diesel được sử dụng cho xe tải, tàu hỏa, máy móc xây dựng và máy móc nông nghiệp, từ đó làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển đủ loại hàng hóa.

Diễn biến giá nhiên liệu của Mỹ trong năm 2026. Ảnh: Wall Street Journal.

Theo Dow Jones Energy, giá bán lẻ dầu diesel bình quân trên toàn nước Mỹ đã vượt 5,68 USD/gallon vào hôm 2/9, cao hơn khoảng 2 USD so với cùng kỳ năm ngoái. Mức giá này chỉ thấp hơn chưa đến 1 cent so với đỉnh vào mùa xuân năm nay, thời điểm xung đột tại Vịnh Ba Tư ảnh hưởng tới hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Giá hiện tại cũng chỉ thấp hơn 13 cent so với mức kỷ lục thiết lập năm 2022.

Thâm hụt ngân sách

Không chỉ lạm phát khiến lợi suất trái phiếu tăng. Một số nhà đầu tư ngày càng lưu tâm quy mô chi tiêu, thâm hụt ngân sách và nợ công của Mỹ.

Tổng nợ của Mỹ đã lần đầu tiên vượt 40.000 tỷ USD vào tháng trước. Cột mốc này làm gia tăng các cuộc thảo luận trong giới kinh tế về triển vọng tài khóa dài hạn của Mỹ. Tỷ lệ nợ chính phủ Mỹ do công chúng nắm giữ so với GDP đang nhanh chóng tiến tới mức chưa từng thấy kể từ Thế chiến II.

Bên kia đại dương, lợi suất trái phiếu chính phủ Anh tăng mạnh trong bối cảnh chính phủ nước này cũng tìm cách kiểm soát quy mô nợ công.

Phí rủi ro kỳ hạn

Một chỉ dấu phản ánh cách nhà đầu tư đánh giá chính sách tài khóa và nguồn cung trái phiếu là phí rủi ro kỳ hạn. Đây thường được hiểu là phần lợi suất trái phiếu Kho bạc phản ánh mọi yếu tố ngoài kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất ngắn hạn do Fed quyết định.

Phí rủi ro kỳ hạn đã tăng trong thời gian gần đây. Mức tăng trở nên rõ rệt hơn kể từ khi xung đột với Iran bắt đầu. Một số nhà đầu tư và chuyên gia kinh tế lưu ý rằng phí rủi ro kỳ hạn tại châu Âu và Nhật Bản cũng đang cao hơn, cho thấy thị trường dành nhiều sự chú ý hơn tới triển vọng tài khóa tại các nền kinh tế này.

Kỳ vọng về lãi suất

Bài phát biểu của tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh tại Jackson Hole vào cuối tháng 8 đã giúp thị trường có thêm thông tin về cách Fed đánh giá lạm phát, đồng thời tác động tới kỳ vọng lãi suất và lợi suất trái phiếu.

Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh tại Hội nghị chuyên đề về Chính sách Kinh tế Jackson Hole ở Moran, bang Wyoming (Mỹ) ngày 27/8. Ảnh: Bloomberg.

Tuy nhiên, ông Warsh không đưa ra định hướng cụ thể về các bước chính sách tiếp theo như một số người tiền nhiệm từng làm. Theo David Kelly, chiến lược gia trưởng toàn cầu tại J.P. Morgan Asset Management, mức độ bất định về triển vọng chính sách có thể đã được phản ánh một phần vào chi phí vay dài hạn tại Mỹ và trên thế giới.

“Nếu phải chỉ ra một điều khác biệt rõ rệt so với vài tháng trước, tôi cho rằng đó là cách Fed hành xử kể từ khi Kevin Warsh lên nắm quyền. Tôi nghĩ thị trường đã cộng thêm một phí rủi ro kỳ hạn liên quan đến Fed, dù mức này không lớn”, ông Kelly nói.

Trong khi đó, kế hoạch tăng mua lại trái phiếu dài hạn của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã góp phần ổn định thị trường trong một khoảng thời gian.

Lãi suất tăng chỉ báo điều gì?

Lợi suất trái phiếu tăng thường khiến lãi suất vay tăng theo, làm doanh nghiệp và người dân phải chịu chi phí vay vốn cao hơn. Nếu xu hướng kéo dài, doanh nghiệp có thể thận trọng hơn với đầu tư và các kế hoạch mở rộng, qua đó ảnh hưởng tới tốc độ tăng trưởng kinh tế, theo New York Times.

Chính phủ Mỹ cũng chịu tác động trực tiếp khi lợi suất tăng, bởi chi phí trả lãi cho nợ công có thể tiếp tục gia tăng.

Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) ở thành phố New York, Mỹ. Ảnh: Reuters.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, chỉ tính riêng trong năm tài khóa này, Mỹ đã chi 931 tỷ USD cho tiền lãi ròng, cao hơn đáng kể so với 804 tỷ USD chi cho quốc phòng. Trong 10 năm tới, tổng chi tiêu ròng của Mỹ cho tiền lãi được dự báo sẽ vượt 16.000 tỷ USD, theo Peter G. Peterson Foundation, tổ chức theo dõi tình hình tài khóa. Con số này tương đương khoảng gấp ba lần tổng số nợ thẻ tín dụng, nợ sinh viên và các khoản vay mua ô tô mà người Mỹ đang phải trả.

“Đây là một ước tính thận trọng và các khoản chi phí này có thể còn cao hơn nếu lãi suất tiếp tục tăng”, Peter G. Peterson Foundation viết trong một báo cáo công bố hôm 2/9.

Bên cạnh nhu cầu vay của chính phủ, thị trường trái phiếu còn phải hấp thụ lượng vốn huy động ngày càng lớn từ khu vực doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp đang đổ hàng nghìn tỷ USD vào cơ sở hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là xây dựng các trung tâm dữ liệu trên khắp thế giới. Phần lớn nguồn vốn cho những dự án này được huy động thông qua thị trường trái phiếu, làm gia tăng nhu cầu vốn trên thị trường và có thể góp phần duy trì mặt bằng lợi suất ở mức cao.