Mừng lo trước cơn sốt phim ngắn hút 500 tỷ lượt xem

Mọi thứ dường như vẫn diễn ra bình thường khi buổi quay bắt đầu tại phim trường dưới tầng hầm ở Hoành Điếm, thị trấn được mệnh danh là “Hollywood của Trung Quốc”.

Các nhân viên tất bật bố trí đèn và kiểm tra khuôn hình. Diễn viên, phần lớn hóa thân thành sát thủ và tay súng, đi lại hoặc ngồi xổm, thỉnh thoảng được chuyên viên làm tóc và trang điểm chỉnh sửa lại diện mạo trong lúc chờ đến cảnh quay.

Nhưng đằng sau bầu không khí nhộn nhịp ấy là thực tế mới. Chỉ vài tháng trước, hoạt động sản xuất những bộ “phim ngắn dọc” (microdrama) còn phát triển mạnh ở Hoành Điếm và nhiều nơi khác. Nhưng giờ đây, những phim trường này đang dần trở nên vắng lặng.

Gần như chỉ sau một đêm, các công cụ AI tạo video mới đã chiếm lĩnh ngành này. Chúng có thể tạo ra những bộ phim ngắn dạng dọc phổ biến với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với cách làm truyền thống, theo CNN.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, hơn 120.000 phim siêu ngắn được phát hành trong 3 tháng đầu năm nay, trong đó 95% được tạo bằng AI.

Các nhân viên tại một công ty sản xuất phim ngắn. Ảnh: VCG.

Thời kỳ bùng nổ

Hoành Điếm, thị trấn chỉ có hơn 200.000 dân nằm ở vùng nông thôn thuộc tỉnh Chiết Giang, miền Đông Trung Quốc, từng phát triển bùng nổ cùng sự trỗi dậy của ngành phim siêu ngắn.

Xuất hiện lần đầu trong đại dịch Covid-19, các bộ phim này được chia thành những tập chỉ dài khoảng 90 giây - tận dụng sự phổ biến của các ứng dụng video ngắn như Douyin và Kuaishou.

Mỗi tập được thiết kế để người xem có thể nhanh chóng theo dõi trên điện thoại. Tuy nhiên, khi ghép lại, những đoạn phim ngắn này tạo thành một câu chuyện có thể kéo dài tương đương với bộ phim điện ảnh.

Các bộ phim với những cốt truyện như mẹ chồng độc ác, nhận nhầm thân phận, những màn anh hùng thời chiến hay mối tình sóng gió đã nhanh chóng phổ biến khắp Trung Quốc và lan sang thị trường nước ngoài.

Theo China Daily, phim siêu ngắn đã thay đổi ngành công nghiệp giải trí Trung Quốc, khi thu hút 660 triệu khán giả trong nước vào năm 2024, ước đạt doanh thu 100 tỷ nhân dân tệ (khoảng 14,6 tỷ USD) vào năm 2025.

Sự phát triển của ngành đã mở ra thời kỳ hoàng kim mới cho những người trẻ làm công việc sáng tạo vào thời điểm đó.

“Khi phim siêu ngắn bắt đầu bùng nổ, chỉ cần tôi muốn đóng phim thì lúc nào cũng có vai để nhận”, Bi Zhiqiang (27 tuổi), diễn viên sống tại Hoành Điếm, nói. “Nhiều người thậm chí chưa từng học diễn xuất hay điện ảnh, truyền hình cũng tham gia vì cơ hội ngày càng nhiều”.

Các diễn viên phim siêu ngắn cũng trở thành người nổi tiếng theo cách riêng, với hàng triệu người theo dõi trên mạng xã hội. Một số ngôi sao điện ảnh và truyền hình, trong đó có huyền thoại võ thuật Jet Li, cũng tham gia vào ngành này.

Sự phát triển của ngành đã mở ra thời kỳ hoàng kim mới cho nhiều người làm sáng tạo vào thời điểm đó. Ảnh: Zhuang Wenjie.

AI bước vào cuộc chơi

Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều tiền đổ vào và những tên tuổi lớn tham gia, mức độ cạnh tranh cũng khốc liệt hơn. Điều này thúc đẩy giới nhà sản xuất tìm cách đưa phim ra nước ngoài để tăng doanh thu, đồng thời tận dụng mọi phương thức có thể để cắt giảm chi phí.

Rồi SeeDance 2.0 của ByteDance bước vào cuộc chơi. Gần như chỉ sau một đêm, mạng xã hội Trung Quốc tràn ngập những video do AI tạo ra với hình ảnh chân thực đến khó tin, khi người dùng bắt đầu thử nghiệm công cụ tạo video mới này.

Đối với ngành phim siêu ngắn, SeeDance 2.0 có lợi thế đặc biệt. ByteDance sở hữu hai nền tảng lớn tại Trung Quốc phát hành phim là Douyin - phiên bản TikTok dành cho thị trường Trung Quốc - và Hongguo. Công ty này cũng sở hữu một kho tiểu thuyết khổng lồ, cung cấp nguồn tư liệu có bản quyền để các nhóm sản xuất hợp tác khai thác làm kịch bản.

Nhiều công ty công nghệ khác cũng tung ra công cụ tạo video cạnh tranh, trong đó có Kuaishou, Alibaba và công ty AI MiniMax.

Theo một công ty sản xuất chia sẻ với CNN, với công cụ AI, một dự án dài 120 phút có chất lượng ở mức thông thường có thể được nhóm 5 người hoàn thành trong khoảng một tuần, với chi phí khoảng 15.000 nhân dân tệ (2.200 USD).

Con số này chưa bằng 1/10 mức chi phí tối thiểu khi sản xuất một bộ phim quay với người thật.

Theo DataEye, công ty nghiên cứu thị trường, chỉ riêng trên Douyin trong nửa đầu năm nay, 220.000 phim siêu ngắn mới do AI tạo ra đã thu hút tới 500 tỷ lượt xem. Một số là phim hoạt hình, nhưng kể từ tháng 3, hơn một nửa sử dụng AI để mô phỏng hình ảnh người thật.

Những nhóm trò chuyện trên mạng xã hội vốn thường đăng tin tuyển diễn viên giờ đây tràn ngập tin tuyển dụng vị trí khác: biên tập viên AI, lập trình viên, nhà thiết kế và biên kịch.

Một thế hệ công ty, biên tập viên và doanh nhân mới cũng đổ vào lĩnh vực này. Trong số đó có Tan Chen, sinh viên đại học 21 tuổi, người thành lập một startup bắt đầu tập trung vào sản xuất bằng AI từ tháng 4.

Đội ngũ của Tan tiếp nhận kịch bản hoặc tiểu thuyết, sau đó “tối ưu hóa” chúng thành phim siêu ngắn bằng cách rút gọn nội dung, đồng thời tăng mức độ kịch tính và hồi hộp.

Họ quyết định ngoại hình nhân vật và bối cảnh - quy trình mà Tan ví với “tuyển diễn viên và tìm địa điểm quay” - rồi xây dựng bảng phân cảnh (storyboard).

“Chúng tôi phải biến những gì được thể hiện bằng ngôn từ thành thứ có thể diễn đạt bằng hình ảnh. Điều đó thực sự kiểm tra khả năng tư duy đạo diễn cũng như năng lực sử dụng ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh của đội ngũ sản xuất”, anh nói.

Chất lượng và mức độ liền mạch của hình ảnh AI phụ thuộc rất nhiều vào khả năng sử dụng “ngôn ngữ” này. Những nhân viên được gọi là “card-puller” - phụ trách lựa chọn và tinh chỉnh hình ảnh do AI tạo ra - phải sử dụng các câu lệnh (prompt) để liên tục tạo ra các đoạn video từ AI cho đến khi có được phiên bản truyền tải tốt nhất.

Sau đó, những đoạn này tiếp tục được biên tập lại với nhau. Tan cho biết khi công ty mới bắt đầu, khách hàng trả cho họ 1.000 nhân dân tệ (khoảng 150 USD) mỗi phút, thường cho một dự án dài 120 phút.

Một biên tập viên đang thêm phụ đề cho bộ phim ngắn. Ảnh: VCG.

Nhưng cũng giống như các diễn viên và đoàn làm phim truyền thống, những người làm công việc sáng tạo này đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Hàng loạt lập trình viên gia nhập ngành, trong khi số lượng trung gian đứng giữa người sáng tạo và khách hàng ngày càng nhiều, ăn một phần doanh thu. Điều đó khiến lợi nhuận của đội nhóm như Tan giảm mạnh. Hiện anh nhận các dự án với giá chỉ 150 nhân dân tệ mỗi phút, tương đương khoảng 20 USD.

Gần đây, công ty của Tan cũng chuyển sang sản xuất phim hoạt hình bằng AI để tránh vô tình sử dụng những hình ảnh AI được tạo dựa trên gương mặt của diễn viên thật.

Việc sử dụng nhân vật AI có ngoại hình giống diễn viên ngoài đời mà không được phép cũng là vấn đề lớn trong ngành.

"Đối với một ngành công nghiệp phụ thuộc vào sản xuất nhanh và có khả năng mở rộng quy mô, vấn đề sở hữu trí tuệ nếu không được giải quyết có thể trở thành nút thắt cổ chai nghiêm trọng, nhất là khi chủ sở hữu phản ứng gay gắt, hoặc các tiêu chuẩn pháp lý trở nên nghiêm ngặt hơn", nhà phân tích Damien Yeo của Fitch Solutions nói với South China Morning Post.

Bên cạnh đó, dữ liệu xếp hạng gần đây cho thấy khán giả vẫn còn nhu cầu đối với “phim có người thật đóng”. Những tác phẩm này vẫn nằm trong top 10 của nền tảng Hongguo, cùng với các sản phẩm do AI tạo ra và phim hoạt hình.

“AI rất máy móc, nó không thể thể hiện đầy đủ mọi cung bậc cảm xúc và mong muốn của con người”, Junlin, một diễn viên ở Hoành Điếm, nói. “Làm sao nó có thể thay thế con người?”