Mỹ - Trung 'đua' AI, mỗi bên đang mạnh ở đâu?

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến Mỹ vào ngày 23/9, bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài 3 ngày. Trong chuyến thăm, hai bên thảo luận nhiều vấn đề, trong đó có thuế quan, trí tuệ nhân tạo (AI) và một số nội dung khác.

Tuy không có thỏa thuận nào cụ thể về AI, câu hỏi đằng sau sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc về tốc độ phát triển trí tuệ nhân tạo vẫn thu hút nhiều sự chú ý của cộng đồng quốc tế trước và sau chuyến thăm.

Các chuyên gia phương Tây thường nhận định Mỹ đang đi trước Trung Quốc khoảng 6 tháng về các mô hình AI hàng đầu trong cuộc đua công nghệ này.

Theo New York Times, dưới đây là những lĩnh vực Mỹ đang có lợi thế so với Trung Quốc, cũng như những lĩnh vực Mỹ đang tụt lại phía sau đối thủ công nghệ hàng đầu của mình.

Lợi thế chip AI của Mỹ

So với Trung Quốc, Mỹ có một lợi thế không thể phủ nhận: Chip máy tính. Hầu hết chip chuyên dụng được sử dụng để xây dựng và vận hành các công nghệ AI đều do các công ty Mỹ thiết kế, trong đó có Nvidia, nhà sản xuất chip ở Thung lũng Silicon hiện là công ty có giá trị nhất thế giới.

"Những người chế tạo ra những con chip nhanh nhất đều ở đây. Họ không ở Trung Quốc", Andrew Feldman, Giám đốc điều hành của Cerebras, một nhà sản xuất chip ở Thung lũng Silicon, cho biết.

Trong thập kỷ qua, các đời tổng thống Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận các loại chip mạnh.

Các công ty Trung Quốc đã tìm nhiều cách để có thêm năng lực tính toán cần thiết, trong đó có mua quyền truy cập từ xa vào các trung tâm dữ liệu bên ngoài Trung Quốc. Điều này góp phần giúp các doanh nghiệp nước này thu hẹp khoảng cách về hiệu năng giữa một số hệ thống AI Trung Quốc với công nghệ hàng đầu của Mỹ.

Trong nước, Trung Quốc cũng đẩy mạnh phát triển ngành bán dẫn. Huawei đang giữ vai trò quan trọng trong nỗ lực xây dựng chip AI nội địa, song các sản phẩm của hãng vẫn đối mặt khoảng cách về hiệu năng so với những chip Nvidia tiên tiến nhất.

Hồi tháng 4, Reuters cho biết chip Ascend 950PR mới của Huawei có hiệu năng cao hơn H20 - mẫu Nvidia từng được phép cung cấp cho thị trường Trung Quốc - nhưng vẫn chưa mạnh bằng H200 của Nvidia. Nhu cầu đối với chip Huawei tăng mạnh sau khi DeepSeek giới thiệu mô hình V4, trong khi hãng vẫn gặp hạn chế về năng lực sản xuất do khó tiếp cận thiết bị chế tạo chip tiên tiến.

Huawei đồng thời tìm cách cải thiện sức mạnh tính toán ở cấp độ toàn hệ thống thay vì chỉ dựa vào hiệu năng của từng chip. Đây là một hướng mà tập đoàn Trung Quốc kỳ vọng có thể giúp giảm bớt bất lợi về công nghệ sản xuất bán dẫn.

Chính phủ Mỹ liên tiếp áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu để hạn chế Trung Quốc tiếp cận các chip hiệu năng cao. Ảnh: Reuters

Kinh tế Mỹ thích ứng tốt hơn với làn sóng AI

Một lợi thế khác của Mỹ nằm ở khả năng hấp thụ làn sóng đầu tư AI của nền kinh tế. Các chỉ số chứng khoán Mỹ ở gần mức cao kỷ lục, trong khi những lo ngại về bong bóng AI đến nay chưa dẫn tới một đợt điều chỉnh lớn trên thị trường.

AI cũng đang được doanh nghiệp Mỹ ứng dụng rộng rãi. Một số dấu hiệu cho thấy công nghệ này có thể ảnh hưởng đến tốc độ tăng lương và số lượng vị trí tuyển dụng trong những ngành chịu tác động mạnh, đặc biệt với lao động trẻ.

Quá trình tìm việc cũng trở nên khó khăn hơn ở một số vị trí cấp thấp, trong bối cảnh AI được sử dụng để viết hồ sơ xin việc cũng như sàng lọc ứng viên.

Tuy nhiên, những tác động tiêu cực của AI lên thị trường lao động Mỹ đến nay chưa lớn như một số dự báo trước đây.

Tại Trung Quốc, tăng trưởng kinh tế chậm hơn thời gian trước và những khó khăn trên thị trường lao động có thể ảnh hưởng đến cách nguồn lực được phân bổ cho AI. Một số nhà kinh tế cũng cảnh báo về rủi ro đầu tư quá mức vào lĩnh vực này.

Một số nhà kinh tế Trung Quốc cũng cảnh báo về nguy cơ nguồn lực tập trung quá nhiều vào AI và các ngành công nghệ ưu tiên, trong khi nhu cầu ở những khu vực khác của nền kinh tế còn yếu.

Trung Quốc đẩy mạnh phát triển robot hình người, một trong những lĩnh vực được kỳ vọng hưởng lợi từ AI. Ảnh: Reuters

Hai cách phát triển mô hình AI khác nhau

Các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc cũng đang thể hiện những cách tiếp cận khác nhau trong việc phổ biến các mô hình AI.

Tại Mỹ, những công ty hàng đầu như OpenAI và Anthropic thường kiểm soát chặt cách các mô hình tiên tiến nhất được sử dụng. Các hãng áp dụng nhiều lớp bảo vệ nhằm hạn chế việc công nghệ bị sử dụng để tạo nội dung có hại hoặc phục vụ các cuộc tấn công mạng.

Trước những lo ngại ngày càng tăng về rủi ro của AI, các doanh nghiệp công nghệ Mỹ cũng tham gia tranh luận về cách xây dựng quy định liên bang đối với công nghệ này.

Trong khi đó, nhiều công ty Trung Quốc đang tạo dấu ấn với các mô hình mở hoặc “open-weight”, cho phép nhà phát triển tiếp cận, sử dụng và điều chỉnh mô hình dễ dàng hơn. DeepSeek, Moonshot AI và Z.ai là những cái tên nổi bật trong xu hướng này.

Reuters cho biết các doanh nghiệp Mỹ ngày càng quan tâm đến mô hình AI Trung Quốc do chi phí thấp, dù những lo ngại về an ninh và cách sử dụng dữ liệu vẫn tồn tại. Việc sử dụng mô hình mở cũng trở thành một trong những vấn đề được Mỹ và Trung Quốc thảo luận trước cuộc gặp cấp cao tháng 9.

Trong nhiều thập kỷ, mã nguồn mở đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của phần mềm, Internet và AI. Việc công khai công nghệ giúp các nhà phát triển bên ngoài sử dụng, chỉnh sửa và tiếp tục cải tiến sản phẩm.

Đối với các công ty Trung Quốc, cách tiếp cận này có thể giúp công nghệ của họ được sử dụng rộng hơn bên ngoài thị trường trong nước.

“Nhiều chi tiết của những mô hình này vẫn chưa hoàn thiện, nhưng trong một số tác vụ, chúng ngang tầm với các hệ thống hàng đầu của Mỹ”, Rehaan Ahmad, đồng sáng lập công ty khởi nghiệp alphaXiv ở Thung lũng Silicon, người đã sử dụng công nghệ Trung Quốc trong vài tháng, cho biết.

Mô hình mở cũng đi kèm rủi ro. Công nghệ có thể bị sử dụng cho các cuộc tấn công mạng hoặc mục đích xấu. Tuy nhiên, các chuyên gia bảo mật chỉ ra rằng cùng một công nghệ cũng có thể được dùng để phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công.

Trung Quốc đang tăng đầu tư vào hạ tầng năng lượng trong lúc nhu cầu điện cho AI ngày càng lớn. Ảnh: Cục Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc.

Trung Quốc có lợi thế về điện

Một số người lập luận rằng nếu nếu Trung Quốc xây dựng được ngành công nghiệp chip đủ mạnh, nguồn cung điện dồi dào có thể trở thành lợi thế giúp nước này thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong AI.

Tại Mỹ, sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu đang gây sức ép lên lưới điện. Microsoft, Amazon, Alphabet và Meta dự kiến chi tổng cộng hơn 600 tỷ USD cho AI trong năm 2026, kéo theo nhu cầu điện tăng nhanh. Một số nhà vận hành lưới điện đã cảnh báo nguy cơ thiếu công suất trong những năm tới.

Các công ty công nghệ Mỹ vì thế đang tìm thêm nguồn điện cho trung tâm dữ liệu, từ điện gió, điện hạt nhân đến các nhà máy điện khí đặt gần cơ sở.

Trong khi đó, Trung Quốc có lợi thế. Năm 2024, nước này sản xuất hơn 10.000 TWh điện, hơn gấp đôi Mỹ, đồng thời tiếp tục đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo và lưới điện. Reuters nhận định nguồn điện dồi dào và tương đối rẻ có thể mang lại lợi thế cho Trung Quốc trong quá trình phát triển AI.

“Về cơ bản, ngành công nghệ đang cố gắng biến điện năng thành trí thông minh”, Feldman của Cerebras nói. “Bạn đưa vào chip và điện năng, và nó sẽ cho ra trí thông minh”.

Feldman cho rằng dù Mỹ hiện có lợi thế lớn về chip, năng lực cung cấp điện có thể giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách trong tương lai.

“Đó sẽ là một lợi thế rất lớn”, ông nói.

Tuy nhiên, nguồn điện lớn không đồng nghĩa Trung Quốc đã vượt Mỹ về hạ tầng AI. Nước này vẫn gặp những điểm nghẽn trong việc đưa điện và năng lực tính toán tới đúng nơi cần thiết, trong khi hạn chế tiếp cận chip tiên tiến tiếp tục ảnh hưởng đến việc triển khai các hệ thống AI mạnh nhất.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lắng nghe giới thiệu về nghiên cứu và phát triển công nghệ ở Thượng Hải. Ảnh: CCTV.

Trung Quốc đào tạo ngày càng nhiều nhân tài AI

Nguồn nhân lực là lĩnh vực Trung Quốc đã đạt được bước tiến rõ rệt.

Theo Global AI Talent Tracker của MacroPolo, 47% số nhà nghiên cứu AI hàng đầu trong bộ dữ liệu năm 2022 từng học đại học tại Trung Quốc, tăng mạnh từ 29% năm 2019. Tỷ lệ tương ứng của Mỹ là khoảng 18%.

Con số này phản ánh nơi các nhà nghiên cứu được đào tạo bậc đại học, không phải nơi họ đang làm việc. Đây là điểm quan trọng bởi Mỹ vẫn là điểm đến hàng đầu của nhân tài AI toàn cầu.

MacroPolo cho biết Mỹ là nơi làm việc của phần lớn nhóm nhân tài AI tinh hoa nhất và là nơi đặt trụ sở của khoảng 60% tổ chức AI hàng đầu trong bộ dữ liệu. Nhiều nhà nghiên cứu được đào tạo tại Trung Quốc sau đó tiếp tục học tập hoặc làm việc tại Mỹ.

Tuy nhiên, Trung Quốc đang giữ lại nhiều nhân tài hơn trước. Việc nước này sản sinh ra tỷ lệ lớn các nhà nghiên cứu AI hàng đầu, cùng sự phát triển của ngành công nghệ trong nước, khiến ngày càng nhiều người lựa chọn làm việc tại các doanh nghiệp Trung Quốc.

Các nhà nghiên cứu sinh ra và được đào tạo tại Trung Quốc từ lâu cũng giữ vai trò quan trọng tại những phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ. Điều này khiến nhân lực trở thành một trong những lĩnh vực mà thế mạnh của hai nước có sự đan xen rõ nhất, thay vì có thể phân chia đơn giản thành bên thắng và bên thua.