 |
| Một bàn tay robot do start-up LinkerBot của Trung Quốc phát triển được trưng bày tại Hội nghị Robot Thế giới ở Bắc Kinh vào tháng 8. Ảnh: Bloomberg. |
Dù đã trải qua nhiều thập kỷ cải tiến, bàn tay robot vẫn còn kém xa bàn tay người về độ khéo léo, kể cả ở những hành động tưởng chừng đơn giản như buộc dây giày hay tra chìa khóa vào ổ. Đây là một trong những lý do khiến các màn trình diễn ấn tượng của robot trong thời gian qua, từ biểu diễn võ thuật đến chạy 100 m, vẫn chưa tạo ra nhiều ứng dụng thực tế.
Ước tính toàn cầu có khoảng 20.000 robot hình người được đưa vào sử dụng trong năm ngoái nhưng phần lớn chủ yếu để giải trí, chỉ vài nghìn chiếc thực sự làm việc, theo Alex Zhou, nhà sáng lập công ty LinkerBot.
LinkerBot hiện cung cấp hơn 80% số bàn tay robot tiên tiến đang được sử dụng trên toàn cầu, theo hãng nghiên cứu Smart Analytics Global. Khách hàng của công ty gồm Samsung, Meta và Siemens.
Trung Quốc, quê hương của LinkerBot, đang vượt lên trước Mỹ trong cuộc đua phát triển robot hình người. Trong nửa đầu năm nay, các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm 97% lượng robot hình người được giao trên toàn cầu. Nhờ hỗ trợ chính phủ, mạng lưới cung ứng linh kiện rộng khắp và đội ngũ kỹ sư đông đảo, Trung Quốc đang nắm lợi thế trong ngành công nghiệp được Morgan Stanley dự báo có thể đạt giá trị hơn 5.000 tỷ USD vào năm 2050.
“Trung Quốc đi trước vì đã có chiến lược quốc gia từ hơn 10 năm trước. Họ đã xác định robot và trí tuệ nhân tạo là tương lai”, Jeff Burnstein, Chủ tịch Hiệp hội Thúc đẩy Tự động hóa Mỹ, nhận định. “Nước Mỹ chưa có chiến lược nào ở tầm quốc gia”.
 |
| Dàn robot T2 của Booster trong buổi tổng duyệt cho Thế vận hội Robot hình người thế giới. Ảnh: Bloomberg. |
Mỹ - Trung so kè
Cuộc đua robot hình người vẫn đang ở giai đoạn đầu. Trong khi doanh nghiệp Trung Quốc có thế mạnh về phần cứng, các đối thủ Mỹ tập trung phát triển “bộ não”, tức loại trí tuệ nhân tạo giúp robot nhận biết môi trường và thực hiện tác vụ.
Mỹ hiện có lợi thế nhờ có thể tiếp cận các dòng chip tiên tiến và sở hữu những mô hình trí tuệ nhân tạo hàng đầu. Nvidia cũng đang mở rộng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo ứng dụng trong thế giới vật lý, còn Elon Musk kỳ vọng robot hình người có thể đạt năng suất vượt con người chỉ sau vài năm.
Trung Quốc dựa vào năng lực sản xuất và nguồn nhân lực kỹ thuật để thu hẹp khoảng cách. Nước này đào tạo khoảng 5 triệu sinh viên thuộc các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học mỗi năm, bên cạnh hàng chục triệu lao động được đào tạo trong ngành sản xuất.
Chính phủ Trung Quốc cũng đầu tư xây dựng các cơ sở thu thập dữ liệu quy mô lớn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đưa robot vào dây chuyền lắp ráp, nhà máy ô tô và kho hàng. Robot càng hoạt động trong môi trường thực tế, doanh nghiệp càng có thêm dữ liệu để cải thiện khả năng vận hành.
 |
| Robot Unitree H2 tại khu vực triển lãm trong hội nghị Nvidia GTC ở San Jose, bang California. Ảnh: Bloomberg. |
Một số công ty Trung Quốc đang theo đuổi những hướng đi riêng. PsiBot, start-up tại Thượng Hải mới hoạt động chưa đầy 2 năm, đang phát triển các mô hình giúp robot có óc nhận thức, đánh giá môi trường xung quanh để lên kế hoạch hành động. Công ty đang tiến gần mức định giá 1,5 tỷ USD, với các nhà đầu tư gồm hãng xe Chery Automobile và nhà cung cấp của Apple là Lens Technology.
Dù vậy, theo Zang Tianyu, đối tác tại quỹ đầu tư Jinqiu Capital, các sản phẩm mới của những công ty Mỹ như Physical Intelligence và Generalist vẫn vượt trội hơn các mô hình tương tự của Trung Quốc. Ông cho rằng Mỹ có lợi thế nhờ bắt đầu nghiên cứu robot sớm hơn, tích lũy nhiều kiến thức hơn và có nguồn cung chip dồi dào.
Lợi thế sản xuất của Trung Quốc còn bắt nguồn từ quá trình phát triển công nghiệp kéo dài nhiều năm. Khi Bắc Kinh công bố kế hoạch “Made in China 2025”, nhiều doanh nghiệp robot vẫn phải nhập động cơ, bộ giảm tốc và cảm biến từ nước ngoài. Sau đó, làn sóng phát triển xe điện của BYD và XPeng đã giúp hình thành mạng lưới cung ứng linh kiện ngay tại Thâm Quyến, tạo nền tảng để ngành robot phát triển.
 |
| Các kỹ thuật viên hiệu chỉnh robot Booster trước thềm khai mạc Đại hội Thể thao Robot hình người thế giới. Ảnh: Bloomberg. |
Chuỗi cung ứng sẽ quyết định cuộc đua
Chuỗi cung ứng linh kiện của Trung Quốc hiện đóng vai trò thiết yếu đối với cả các nhà sản xuất robot nước ngoài. Theo phân tích của Morgan Stanley, chi phí chế tạo robot hình người Optimus của Tesla có thể tăng gần gấp 3 nếu loại bỏ linh kiện Trung Quốc. Nước này cũng kiểm soát tới 90% nguồn nam châm vĩnh cửu dùng cho khớp xoay, đồng thời chiếm 40% sản lượng vòng bi chính xác, 40% cảm biến và 30% thiết bị điện tử công suất phục vụ robot.
Sự phụ thuộc này khiến các doanh nghiệp Mỹ kêu gọi chính phủ xây dựng chiến lược hỗ trợ ngành robot trong nước. Agility Robotics đề xuất phát triển chuỗi cung ứng nội địa, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng robot hình người và khuyến khích những đơn vị tiên phong.
 |
| Một robot hình người Tesla Optimus tại một cửa hàng Tesla ở Zurich. Ảnh: NurPhoto. |
Theo Sam Bresnick, nhà nghiên cứu tại Đại học Georgetown, nếu chính phủ Mỹ không có biện pháp hỗ trợ phù hợp, khoảng cách với Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục nới rộng.
Về chi phí, Viện Bank of America dự báo giá linh kiện của một robot hình người sản xuất tại Trung Quốc có thể giảm khoảng một nửa, xuống dưới 17.000 USD vào cuối thập kỷ này. Lượng robot được giao có thể tăng từ 20.000 chiếc trong năm ngoái lên 10 triệu chiếc vào năm 2035. Đến năm 2060, thế giới có thể có 3 tỷ robot hình người đang hoạt động.
Tuy nhiên, mở rộng sản xuất mới chỉ là một phần của bài toán. Các doanh nghiệp còn phải tìm ra cách huấn luyện robot thực hiện những thao tác phức tạp. LinkerBot chọn thu thập video ghi lại kỹ năng của những người có tay nghề cao, từ đầu bếp thái dưa chuột, nghệ sĩ dương cầm đến nha sĩ sử dụng dụng cụ. Tại trụ sở gần Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, robot của công ty đã biểu diễn piano, trống và các nhạc cụ khác qua bản “Khải hoàn ca” của Beethoven.
“Nhiều công ty khởi nghiệp thu thập dữ liệu để dạy robot. Chúng tôi thu thập những kỹ năng thực sự”, nhà sáng lập Alex Zhou nói.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
