Nợ công Mỹ lần đầu vượt 40 nghìn tỷ USD: Điều gì đáng lo?

Tòa nhà Bộ Tài chính Mỹ tại Washington, D.C. (Mỹ). Ảnh: Bloomberg.

Bộ Tài chính Mỹ ngày 19/8 cho biết tổng nợ công của chính phủ tính đến cuối ngày 18/8 là 40.047 tỷ USD, trong đó khoảng 32.266 tỷ USD là trái phiếu Kho bạc do các nhà đầu tư bên ngoài chính phủ nắm giữ và 7.782 tỷ USD là nợ nội bộ giữa cơ quan liên bang.

Trong khi tỷ lệ nợ trên GDP tiến sát mức kỷ lục từ thời Thế chiến II, chi phí vay mượn tăng và áp lực từ chương trình phúc lợi, ngân sách chi cho Bộ Chiến tranh... ngày càng lớn đang đặt ngân sách Mỹ dưới sức ép.

Mốc 40.000 tỷ USD xuất hiện chỉ hơn 4 năm sau khi nợ công Mỹ vượt 30.000 tỷ USD vào tháng 1/2022. Đáng chú ý, chỉ trong 5 tháng gần đây, tổng dư nợ đã tăng thêm khoảng 1.000 tỷ USD. So với mức 19.950 tỷ USD khi Tổng thống Donald Trump lần đầu nhậm chức tháng 1/2017, quy mô nợ công của Mỹ đến nay tăng hơn gấp đôi.

Ông Michael Peterson, Giám đốc điều hành quỹ Peter G. Peterson Foundation (Mỹ), cho rằng tốc độ tăng nợ đáng lo ngại không kém quy mô khổng lồ của khoản nợ.

“Nếu tiếp tục đi theo quỹ đạo hiện nay, chỉ 6 năm nữa, chúng ta sẽ chạm mốc 50.000 tỷ USD. Nhìn lại, chưa đầy 10 năm trước, con số này mới ở mức 20.000 tỷ USD”, ông Peterson chia sẻ với Reuters.

Lý do khiến nợ công tăng kỷ lục

Những năm gần đây, thâm hụt ngân sách Mỹ thường ở mức 6% GDP, tỷ lệ trước đây vốn chỉ xuất hiện trong các thời kỳ diễn ra chiến tranh hoặc suy thoái kinh tế. Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, chính phủ Mỹ đã ghi nhận mức thâm hụt khoảng 1.800 tỷ USD.

Theo các dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), nếu những chính sách hiện hành được giữ nguyên, tỷ lệ nợ trên GDP tiếp tục tăng, lên khoảng 120% trong 10 năm và 175% trong 30 năm.

Đà tăng của nợ là kết quả của nhiều yếu tố kéo dài qua nhiều năm. Mỹ đang đối mặt dân số già hóa, khiến chính phủ phải chi ngày càng nhiều cho an sinh xã hội và y tế. Số người trong độ tuổi lao động không tăng đủ nhanh để hỗ trợ lượng người thụ hưởng ngày càng lớn, theo CNN.

Bên cạnh đó, Quốc hội Mỹ nhiều lần thông qua các chính sách vừa giảm thuế vừa tăng chi tiêu. Những biện pháp như Đạo luật Cắt giảm Thuế và Việc làm năm 2017, Đạo luật “Một Dự luật Lớn và Đẹp” 2025, cùng hàng loạt gói hỗ trợ trong đại dịch COVID-19 được dự báo làm khoản nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong dài hạn.

Theo Wall Street Journal, trên thực tế, ngân sách Mỹ bắt đầu chệch hướng từ đầu những năm 2000 do tác động gộp từ các cuộc chiến tranh, sự sụp đổ của bong bóng dot-com và các đợt cắt giảm thuế.

Cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2009 cùng đại dịch COVID-19 sau đó tiếp tục bồi thêm những đòn mạnh, đẩy nợ công tăng vọt khi nguồn thu từ thuế sụt giảm nhưng chi tiêu cho các gói kích thích kinh tế lại bùng nổ.

Thành phố New York, Mỹ, ngày 7/8. Ảnh: Reuters.

Cột mốc 40.000 tỷ USD xuất hiện sớm hơn nhiều so với dự tính. Tháng 5/2023, CBO từng dự báo Mỹ vượt ngưỡng này trong năm tài khóa 2028.

Dù vậy, các chuyên gia lưu ý con số trên chủ yếu có ý nghĩa biểu tượng chứ không lập tức gây ra biến động kinh tế. Các nhà đầu tư và nhà kinh tế thường quan tâm chỉ số nợ trên GDP hơn, bởi chỉ số này phản ánh rõ hơn khả năng vay nợ của một nền kinh tế.

Ông Matthew Luzzetti, Chuyên gia Kinh tế trưởng phụ trách thị trường Mỹ tại Deutsche Bank, nhận định việc vượt mốc 40.000 tỷ USD chắc chắn sẽ thu hút sự chú ý trong ngắn hạn. “Nhưng đây không phải một ngưỡng có thể làm thay đổi động lực nợ và các dự báo đã tính đến kết quả này từ lâu”, ông nói.

Theo ông Luzzetti, yếu tố rủi ro cốt lõi hiện nay nằm ở việc lãi suất vay của chính phủ Mỹ liên tục tăng, kéo theo gánh nặng chi phí trả lãi ngày càng phình to.

Tiền trả lãi vượt 1.000 tỷ USD

Một trong những tác động rõ nhất của khoản nợ lớn là chi phí trả lãi ngày càng tăng. Sau nhiều năm được hưởng lợi từ lãi suất thấp, chính phủ Mỹ phải trả nhiều hơn khi lãi suất tăng.

Chi phí trả lãi được dự báo vượt 1.000 tỷ USD trong năm tài khóa này, mức cao kỷ lục. Khoản chi này đã tăng hơn 3 lần trong 5 năm qua và trở thành một trong những khoản chi lớn nhất của chính phủ, chỉ sau an sinh xã hội.

Ông Marc Goldwein, Giám đốc chính sách cấp cao tại tổ chức phi đảng phái Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm, cho biết Mỹ hiện chi cho trả lãi nhiều hơn ngân sách quốc phòng và cao hơn 50% so với các chương trình dành cho trẻ em.

“Chúng ta đang chi nhiều hơn đáng kể để trả khoản nợ trong quá khứ thay vì đầu tư cho tương lai”, ông Goldwein nói.

Áp lực từ khoản nợ cũng thể hiện trên thị trường trái phiếu. Hôm 18/8, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2007, còn lợi suất kỳ hạn 10 năm ở gần mức cao nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Các nhà giao dịch làm việc trên sàn giao dịch chứng khoán New York (Mỹ) ngày 19/8. Ảnh: Reuters.

Sự gia tăng của các quỹ đầu cơ cũng khiến giới phân tích lo ngại, bởi các quỹ này thường sử dụng vốn vay để đầu tư vào trái phiếu. Khi thị trường biến động mạnh, như trong thời điểm Tổng thống Trump áp thuế quan diện rộng tháng 4/2025, các quỹ có thể bán mạnh trái phiếu, gây áp lực giảm giá và đẩy lợi suất tăng. Điều này có thể làm chi phí vay mượn và lãi suất thế chấp trên toàn nền kinh tế tăng theo, theo Wall Street Journal.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm có ảnh hưởng nhiều loại lãi suất vay trong nền kinh tế, trong đó có vay mua nhà, ôtô và các khoản vay doanh nghiệp. Khi lợi suất tăng, chi phí vay có xu hướng tăng theo, khiến điều kiện tài chính trở nên thắt chặt hơn.

Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm, cho rằng khoản nợ cuối cùng sẽ tác động đời sống kinh tế của người dân.

“Khoản nợ 40.000 tỷ USD không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ, nó được cảm nhận trong toàn bộ nền kinh tế và theo cách này hay cách khác, cuối cùng sẽ tác động đến túi tiền của người dân”, bà nói.

Bộ Tài chính Mỹ ngày 19/8 thông báo tăng quy mô các đợt mua lại trái phiếu Kho bạc có kỳ hạn dài thời gian tới. Theo các chuyên gia phân tích được Wall Street Journal dẫn lời, động thái này phản ánh sự quan tâm của chính quyền Mỹ đối với đà tăng của lợi suất và tác động của chúng đến chi phí vay.