|
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Thủ tướng Canada Mark Carney tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Evian-les-Bains, Pháp vào ngày 16/6. Ảnh: Reuters. |
Tổng thống Trump tuyên bố hãng máy bay Bombardier của Canada sẽ không được bán sản phẩm tại Mỹ nếu không chuyển sản xuất sang Mỹ. Động thái này diễn ra ngay trước thời điểm các biện pháp thuế đáp trả của Ottawa trị giá gần 20 tỷ USD chính thức có hiệu lực, theo Al Jazeera.
Viết trên mạng xã hội hôm 7/9, ông Trump chỉ trích chất lượng sản phẩm của Bombardier và khẳng định: "Nếu muốn thị trường của chúng tôi, họ phải xây dựng nhà máy tại đây và ngừng xem Mỹ như một 'heo đất'".
Tổng thống Mỹ nhấn mạnh hơn 50% doanh thu của Bombardier phụ thuộc vào khách hàng và hạ tầng Mỹ, đồng thời tố ngược Canada gây khó dễ cho các ngân hàng Mỹ và cấm hãng máy bay đối thủ Gulfstream Aerospace hoạt động tại Canada. "Điều đó hoàn toàn bất công. Kỷ nguyên đó đã kết thúc!", ông Trump nói thêm.
Phản ứng sau tuyên bố của ông Trump, Bombardier khẳng định hãng đóng góp lớn cho ngành hàng không Mỹ khi tạo hàng chục nghìn việc làm và hợp tác với khoảng 2.800 nhà cung ứng tại 47 bang.
Tập đoàn Canada nhấn mạnh các dòng máy bay của họ sử dụng nhiều linh kiện then chốt do Mỹ sản xuất như động cơ, hệ thống điện tử, đồng thời cho biết dự kiến khánh thành cơ sở mới tại Fort Wayne, bang Indiana vào cuối năm nay.
Căng thẳng gia tăng khi Canada chính thức áp thuế 15-50% đối với hàng trăm mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ vào ngày 8/9. Thủ tướng Mark Carney kỳ vọng lập trường cứng rắn với Tổng thống Donald Trump sẽ giúp Ottawa có vị thế tốt hơn trên bàn đàm phán.
Chính phủ của ông Carney sẽ nâng thuế nhập khẩu đối với nhiều sản phẩm thép của Mỹ lên 50%, thay vì 25% hiện nay. Một loạt hàng tiêu dùng như xe máy, mỹ phẩm, phô mai và nhiều mặt hàng khác cũng sẽ chịu thuế bổ sung.
Động thái này có thể gây thêm sức ép lên các doanh nghiệp xuất khẩu Mỹ, đặc biệt tại những bang có quan hệ thương mại mật thiết với Canada như Michigan và Ohio. Đây cũng là những địa bàn đang diễn ra cuộc đua sít sao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
 |
| Các xe tải và ôtô vận chuyển hàng hóa đi vào Canada sau khi vượt qua Cầu Quốc tế Gordie Howe, nối liền Detroit, Michigan (Mỹ) và Windsor, Ontario (Canada). Ảnh: Reuters. |
Mối quan hệ thương mại khó thay thế
Cuộc đối đầu Mỹ - Canada đặc biệt đáng chú ý bởi mức độ hội nhập sâu rộng giữa hai nền kinh tế. Mỗi ngày, hàng hóa và dịch vụ trị giá khoảng 3,6 tỷ USD lưu chuyển qua biên giới hai nước.
Mỹ là đối tác thương mại lớn nhất của Canada, trong khi Canada đứng thứ hai trong danh sách đối tác thương mại của Mỹ. Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Mỹ xuất khẩu 333,6 tỷ USD hàng hóa sang Canada trong năm 2025.
Nhiều ngành sản xuất dựa trên chuỗi cung ứng xuyên biên giới, khiến nguyên liệu và linh kiện có thể qua lại nhiều lần trước khi một sản phẩm hoàn chỉnh được đưa ra thị trường.
Năm 2025, Canada xuất khẩu khoảng 564,6 tỷ USD hàng hóa sang Mỹ, giảm 5,3% so với năm trước. Dù Ottawa đang nỗ lực đa dạng hóa thị trường, Mỹ vẫn chiếm khoảng 72,5% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada. Tỷ trọng này giảm xuống 66,35% trong tháng 7/2026 nhưng vẫn cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của Canada vào thị trường Mỹ, theo Reuters.
Sự gắn kết này khiến việc áp thuế có thể tác động đến cả hai bên. Washington có thể gây sức ép lên các nhà xuất khẩu Canada, nhưng doanh nghiệp Mỹ cũng phải trả nhiều tiền hơn khi nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện và hàng tiêu dùng từ nước láng giềng.
Oxford Economics ước tính các đợt áp thuế mới của Mỹ cùng biện pháp trả đũa từ Canada có thể khiến GDP Canada năm 2027 thấp hơn 0,3% so với kịch bản cơ sở, đồng thời đẩy giá tiêu dùng tăng thêm khoảng 0,3%.
Sức ép đã bắt đầu phản ánh trong số liệu thương mại. Xuất khẩu của Canada giảm 2,3% trong tháng 7, trong đó xuất khẩu sang Mỹ giảm 6,6%. Thặng dư thương mại của Canada thu hẹp còn 769 triệu CAD, từ 4,2 tỷ CAD một tháng trước đó.
Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Canada phải cân bằng giữa nguy cơ tăng trưởng suy yếu và áp lực lạm phát. Lạm phát đã lên khoảng 3%, cao hơn mục tiêu 2%, khiến việc điều hành chính sách tiền tệ trở nên khó khăn hơn khi thuế quan tiếp tục đẩy chi phí nhập khẩu tăng.
Tìm kiếm một thỏa thuận bền vững
Dù còn những điểm bất đồng, Canada vẫn có động lực để đưa hai bên trở lại bàn đàm phán và hạ nhiệt căng thẳng.
Nền kinh tế Canada đang phát triển không đồng đều. Sau giai đoạn gần như đình trệ, tăng trưởng đã phục hồi trong quý II. Tuy nhiên, nền kinh tế chỉ tạo thêm trung bình khoảng 3.400 việc làm mỗi tháng trong năm nay.
Theo số liệu của Cơ quan Thống kê Canada, tỷ lệ sa thải cao hơn tại những ngành phụ thuộc vào nhu cầu nhập khẩu của Mỹ.
Thuế trả đũa của Canada có thể giúp bảo vệ một số nhà sản xuất trong nước, nhưng đồng thời làm chi phí tăng lên và khiến nhiều ngành công nghiệp chịu thiệt hại, theo báo cáo của Tony Stillo và Michael Davenport thuộc Oxford Economics.
 |
| Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết vẫn để ngỏ khả năng cả hai vào vòng đàm phán để tìm kiếm một thỏa thuận bền vững. Ảnh: Reuters. |
Đáng chú ý, ước tính này mới chỉ tính đến những biện pháp thuế đã được công bố, chưa bao gồm khả năng hai bên tiếp tục nâng mức độ đối đầu.
Sau khi đàm phán đổ vỡ vào tháng trước, ông Trump tuyên bố sẽ nâng thuế ôtô nhập khẩu từ Canada lên 50%, thay vì 25% hiện nay, đồng thời áp mức thuế 50% đối với linh kiện ôtô. Các mức thuế này dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1.
Tuy nhiên, ông Trump chưa chính thức triển khai các biện pháp trên. Do đó, chưa rõ liệu đây có phải là động thái trả đũa mà ông từng cảnh báo sau khi Canada áp thuế mới hay không.
Ông Carney tuần trước cho biết chính phủ Canada đang tìm kiếm một thỏa thuận “bền vững” với Mỹ.
“Chúng tôi sẵn sàng ngồi xuống và đạt được thỏa thuận khi phía Mỹ sẵn sàng”, ông nói, đồng thời khẳng định sẽ không ký bất kỳ thỏa thuận nào nếu văn bản đó không cho phép ngành ôtô, thép và nhôm Canada duy trì năng lực cạnh tranh.
Bloomberg nhận xét rằng đối với ông Carney, đây là một canh bạc được tính toán kỹ. “Thuế trả đũa của Canada nhằm khiến chi phí của cuộc chiến thương mại trở nên đủ rõ ràng đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, qua đó tạo động lực để Washington trở lại bàn đàm phán”, Brian Clow, cựu cố vấn cấp cao của Canada về thương mại và quan hệ với Mỹ dưới thời Trudeau, nhận định.
Theo ông, Canada không áp thuế vì muốn kéo dài chiến tranh thương mại, mà muốn tạo sức ép để cuộc đối đầu này kết thúc.
Chủ tịch Hạ viện Mỹ Mike Johnson cũng kêu gọi hai nước nối lại đàm phán.
“Tôi nghĩ tất cả mọi người đều muốn điều đó xảy ra”, Johnson nói hôm 4/9, một ngày sau khi Greer báo cáo tình hình với các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện. “Canada cần trở lại bàn đàm phán, thiện chí và cùng giải quyết vấn đề, bởi điều này rất quan trọng với cả hai nước. Các thành viên Hạ viện tin như vậy và tôi nghĩ phần lớn người Canada cũng vậy”.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
