Rắn chết rồi vẫn cắn: Điều nhiều người không biết

Rắn chết không đồng nghĩa với hết nguy hiểm. Ảnh: Unsplash.

Một người đàn ông 50 tuổi ở Lào Cai bị rắn hổ mang chúa cắn nhưng không đến bệnh viện mà tìm thầy lang đắp thuốc lá. Chỉ khoảng 2 giờ sau, ông nói khó, rồi gồng cứng người, tím tái, suy hô hấp và ngừng tuần hoàn trên đường đến viện. Sau đó, bệnh nhân hôn mê, tụt huyết áp, tổn thương tim và phải hồi sức tích cực tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai.

Một bệnh nhân 34 tuổi khác cũng tìm đến thầy lang bôi cao, trích rạch máu và đắp lá sau khi bị rắn hổ mang cắn. Đến khi vết thương sưng nề, tím đen, chảy máu, có mủ, kèm khó thở và nói sảng, anh mới đến bệnh viện. Dù được tiêm huyết thanh kháng nọc và hồi sức tích cực, bệnh nhân vẫn không qua khỏi do nhiễm độc, nhiễm trùng nặng và suy đa tạng.

"Giờ vàng" chỉ tính bằng vài giờ

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, những trường hợp trên cho thấy nguy cơ khi người bị rắn độc cắn trì hoãn việc đến cơ sở y tế.

"Với các loại rắn độc, thời gian vàng để cứu sống bệnh nhân có thể chỉ trong vòng vài giờ sau khi bị cắn. Nếu không đưa đến cơ sở y tế kịp thời để sử dụng huyết thanh kháng độc đặc hiệu, hậu quả thường là hoại tử và mất một phần cơ thể, liệt cơ hô hấp, ngừng tim, tổn thương não và thậm chí là tử vong", TS Nguyên cho biết.

Theo chuyên gia này, các loài như hổ mang chúa, cạp nong, cạp nia, một số loài rắn hổ mang, rắn biển, rắn lục núi, rắn lục đầu bạc có độc tố thần kinh, có thể gây liệt cực nhanh, trong đó có liệt các cơ hô hấp, dẫn đến suy hô hấp đe dọa tính mạng trong vài giờ đầu.

Chỉ vài giờ sau khi bị rắn độc cắn, người bệnh có thể rơi vào tình trạng nguy kịch. Ảnh: BSCC.

Các triệu chứng có thể xuất hiện sớm, gồm biểu hiện về thần kinh như liệt, trước tiên thường là mắt không thể mở to, đau họng, khó nuốt, nói khó, sau đó là khó thở. Người bệnh cũng có thể xuất hiện các biểu hiện về tim mạch như loạn nhịp tim.

Trong khi đó, nạn nhân có thể vẫn tỉnh táo và sinh hoạt bình thường trong một khoảng thời gian sau khi bị cắn. Vì vậy, việc chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng không có nghĩa người bệnh đã an toàn.

TS Nguyên cho biết những biện pháp dân gian như đắp và uống thuốc lá, bôi thuốc thảo dược, sử dụng "hòn đá chữa rắn cắn", sừng tê giác, áp gà hay uống "thuốc gia truyền" đều không có tác dụng trung hòa nọc độc.

Điều nguy hiểm là những biện pháp này lấy mất thời gian quý báu để vận chuyển bệnh nhân tới cơ sở y tế và được điều trị đúng cách.

Điều này cũng phù hợp với các bằng chứng y học hiện nay. Theo TS Nguyên, đội ngũ chuyên gia Tổ chức Y tế Thế giới, bao gồm chuyên gia từ các nước có nền y học cổ truyền phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ, đã thống nhất khuyến cáo không dùng thuốc y học cổ truyền để điều trị rắn độc cắn.

Trung tâm Chống độc cũng từng chứng kiến trường hợp tử vong là con một thầy lang nổi tiếng chuyên chữa rắn độc cắn tại một làng nuôi rắn ở Hà Nội. Người này bị rắn hổ mang chúa cắn nhưng không đến viện, gia đình tự sử dụng thuốc y học cổ truyền tại nhà.

Có những trường hợp "cắn khô"

Theo TS Nguyên, không phải cứ bị rắn độc cắn là chắc chắn xảy ra nhiễm độc. Trong một số trường hợp, rắn độc cắn nhưng không bơm nọc hoặc bơm lượng nọc rất ít, không đủ gây độc. Trong chuyên môn, đây được gọi là "vết cắn khô".

Với rắn hổ mang, tỷ lệ vết cắn khô có thể lên tới 30%. Trung tâm Chống độc cũng từng gặp những trường hợp vết cắn khô do các loài rắn độc khác, thậm chí cả rắn cạp nia.

Bên cạnh đó, Việt Nam hiện phát hiện khoảng 70 loài rắn độc, trong khi số loài rắn không độc còn tới hàng trăm loài. Các trường hợp bị rắn không độc cắn cũng thường gặp. Chính vì vậy, khi một người bị rắn cắn, sau đó được thầy lang chữa và không có biểu hiện nhiễm độc, họ dễ hiểu nhầm rằng phương pháp điều trị này có tác dụng. Thực tế, người bệnh có thể vốn không bị nhiễm nọc độc.

Một số trường hợp là "vết cắn khô", nhưng chủ quan chờ may mắn có thể khiến người bệnh trả giá bằng tính mạng. Ảnh: Unsplash.

"Việc mong chờ được rơi vào trường hợp 'vết cắn khô' hoặc rắn không độc cắn là rất rủi ro và nhiều khi sẽ đánh đổi bằng tính mạng", TS Nguyên cảnh báo.

Vì sao rắn chết vẫn có thể cắn?

Trong hầu hết trường hợp, nọc độc xâm nhập vào cơ thể theo đường mạch bạch huyết, không phải mạch máu thông thường. Con đường vận chuyển này sẽ nhanh hơn và nhiều hơn khi cơ thể vận động. Nếu nạn nhân, đặc biệt vùng cơ thể bị cắn, không hạn chế vận động thì nọc độc có thể xâm nhập nhanh hơn.

Nguy cơ ngộ độc nhanh và nặng hơn khi vết thương sâu, lượng nọc độc nhiều, loại rắn độc hơn, cơ thể nhỏ bé, sức khỏe không tốt và đặc biệt là nạn nhân vận động nhiều sau khi bị cắn.

Một điểm ít người biết là rắn đã chết vẫn có thể cắn người theo phản xạ. Vì vậy, theo các bác sĩ, người dân không nên chủ quan hoặc cố nhặt, bắt rắn sau khi đã tiêu diệt. Đây cũng là lý do không nên tiếp xúc với phần đầu rắn, ngay cả khi con vật đã được cho là đã chết.

Ngoài ra, một số loại rắn hổ mang dù ở cách nạn nhân một khoảng cách vẫn có thể phun nọc độc về phía nạn nhân, gây tổn thương mắt và từ đó có thể gây nhiễm độc toàn thân.

Theo TS Nguyên, hiện việc chẩn đoán và điều trị rắn độc cắn tại các bệnh viện đã tốt hơn rất nhiều. Các bác sĩ không chỉ có thể cấp cứu, giữ mạng sống cho người bệnh mà còn có thể hội chẩn trực tuyến với chuyên gia chống độc ở tuyến trên, phối hợp với chuyên gia về rắn để nhận dạng chính xác loài đã cắn.

Việt Nam cũng đang có thuốc giải độc đối với những loài rắn phổ biến nhất và các phác đồ điều trị hiệu quả.

"Chúng tôi biết rõ bệnh nhân bị đến đâu, kể cả độc hay không độc, nhận biết loài rắn đã cắn bệnh nhân để đưa ra phác đồ điều trị tốt nhất. Vì vậy, khuyến cáo quan trọng nhất với người bị rắn cắn vẫn là đưa nạn nhân đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, thay vì chờ xuất hiện biểu hiện nhiễm độc hoặc tìm đến các phương pháp dân gian", TS Nguyên chia sẻ.