Robot Trung Quốc học nghề, công nhân có lo mất việc?

Robot hình người đã có thể gắp linh kiện, vận chuyển hàng hóa và thực hiện một số thao tác trong xưởng may, nhưng để đảm nhận công việc như một công nhân thực thụ vẫn là chặng đường dài.

Những nhiệm vụ được thực hiện thành công trong môi trường thử nghiệm chưa chắc đạt kết quả tương tự trên dây chuyền sản xuất, nơi máy móc phải hoạt động liên tục và xử lý nhiều tình huống phát sinh.

Robot hình người vẫn loay hoay học cách làm việc

Tân Hoa Xã dẫn lời ông Hứa Xuyên, Tổng giám đốc Viện Nghiên cứu Trí tuệ Nhân tạo và Robot Hình người Pia Group, cho rằng khả năng vận hành là nút thắt lớn nhất của ngành robot.

Theo ông, một thách thức là làm thế nào chuyển những kỹ năng robot học được trong môi trường mô phỏng sang dây chuyền sản xuất thực tế với độ sai lệch gần như bằng không. Thách thức khác nằm ở khả năng nhận thức đa phương thức, khi phản xạ kim loại, bụi và những yếu tố khác trong nhà máy có thể gây nhiễu hệ thống.

Robot cũng phải chịu được cường độ làm việc cao trong thời gian dài. Độ bền cấu trúc, khả năng tản nhiệt, mức tiêu thụ điện năng và độ tin cậy của các bộ phận đều trở thành yếu tố quyết định liệu robot có thể thực sự trở thành công cụ sản xuất hay không.

Robot Aitu trổ tài may vá. Ảnh: Jack Technology

Một vấn đề khác là dữ liệu. Robot cần lượng lớn dữ liệu chất lượng cao từ các dây chuyền thực tế để học cách xử lý những tình huống khác nhau. Nhưng dữ liệu công nghiệp thường phân tán giữa các doanh nghiệp, trong khi chi phí thu thập và xử lý cao.

"Hiện nay đang thiếu trầm trọng dữ liệu hiệu quả về các kịch bản hoạt động thực tế của robot, chi phí thu thập dữ liệu công nghiệp quá cao, và các rủi ro về bảo mật và tuân thủ sau khi thu thập dữ liệu cũng đòi hỏi các công nghệ mã hóa tiên tiến để hỗ trợ", ông Hứa cho biết.

Còn bao xa để robot trở thành "công nhân"?

Để giải quyết bài toán dữ liệu, Trung Quốc đang xây dựng các cơ sở huấn luyện robot trong môi trường mô phỏng nhà máy thực tế.

Giữa tháng 5, Trung tâm huấn luyện robot hình người Ninh Ba Từ Khê được khánh thành. Đây được giới thiệu là trung tâm huấn luyện dữ liệu robot hình người đầu tiên tại Trung Quốc dựa trên nền tảng mã nguồn mở HarmonyOS.

Khoảng 40 robot hình người được triển khai tại đây. Khi vận hành ổn định, trung tâm dự kiến cung cấp hơn 90 giờ huấn luyện hiệu quả mỗi ngày.

Khu huấn luyện mô phỏng tình huống thực tế của 9 ngành công nghiệp thế mạnh tại Cixi, trong đó có thiết bị gia dụng, ôtô, dệt may và dịch vụ. Robot được đưa vào làm việc với máy móc thực tế để thu thập dữ liệu, qua đó cải thiện khả năng thực hiện nhiệm vụ và hỗ trợ quá trình thương mại hóa.

Mô hình này đang tạo ra một vòng lặp mới: robot được đưa vào nhà máy, thực hiện nhiệm vụ và thu thập dữ liệu; dữ liệu tiếp tục được dùng để huấn luyện mô hình, sau đó quay trở lại dây chuyền để nâng cao khả năng của robot.

Robot hình người chưa thể hoàn toàn trở thành công nhân. Ảnh: Jack Technology

Aitu cũng đang đi theo hướng này. Tháng 4, doanh nghiệp đạt thỏa thuận hợp tác chiến lược với Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Chiết Giang cùng một số doanh nghiệp robot để thúc đẩy việc nâng cấp mô hình ngành sản xuất may mặc, chuỗi cung ứng và mạng lưới giá trị.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng robot hình người vẫn cần vượt qua ba bước trước khi có thể bước vào sản xuất quy mô lớn: Chứng minh tính khả thi về công nghệ, sản xuất hàng loạt và chứng minh hiệu quả thương mại.

Ông Lâu Linh Thông cho biết robot hình người vẫn đang trong giai đoạn học hỏi. Chúng có thể thực hiện tốt một quy trình đơn lẻ nhưng chưa thể vận hành hoàn toàn tự động.

Theo ông, giai đoạn 2026-2028 sẽ tập trung kiểm chứng khả năng thực hiện từng quy trình riêng lẻ, trong khi giai đoạn 2028-2030 có thể chuyển sang "hợp tác đa quy trình" ở quy mô lớn hơn.

Đáng chú ý, câu chuyện robot hình người tham gia vào sản xuất sẽ không đồng nghĩa với việc công nhân sẽ bị thay thế hàng loạt. Ngược lại, tình trạng thiếu lao động đang là một trong những lý do khiến các nhà máy tìm đến robot.

"Số lượng công nhân nghỉ hưu hoặc rời bỏ ngành công nghiệp may mặc mỗi năm lớn hơn nhiều so với số lượng công nhân bị robot thay thế", ông Lâu nói.

"Khó khăn trong việc tuyển dụng công nhân là thực tế mà nhiều nhà máy sản xuất đang phải đối mặt. Robot hình người cung cấp sự bổ sung về mặt cấu trúc chứ không phải thay thế công việc."

Hùng Dung, Nhà khoa học trưởng của Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Chiết Giang kiêm Giáo sư Đại học Chiết Giang, cho rằng việc robot hình người được ứng dụng sâu rộng trong công nghiệp sẽ không chỉ làm thay đổi cơ cấu việc làm mà còn tạo ra một hệ sinh thái nghề nghiệp kỹ năng cao.

Theo ông, nguồn nhân lực có thể dần dịch chuyển từ những công việc chân tay lặp đi lặp lại sang các vị trí như dịch vụ kỹ thuật, vận hành và bảo trì, gỡ lỗi và phát triển ứng dụng.

Lý Dẫn, Nhà khoa học trưởng thuộc Tập đoàn Công nghiệp Quốc phòng Trung Quốc cho rằng cạnh tranh trong ngành robot hình người sẽ không phải là lựa chọn giữa hiệu quả sản xuất và trí tuệ nhân tạo, mà là quá trình hai yếu tố này thúc đẩy lẫn nhau: năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng tạo nền tảng phần cứng, trong khi AI tiếp tục khai phá khả năng của phần cứng và mở rộng các kịch bản ứng dụng.

"Trong tương lai, ai có thể sử dụng trí tuệ nhân tạo cao để thúc đẩy sản xuất phần cứng giá rẻ nhanh nhất sẽ là người chiến thắng cuối cùng", ông Lý nhận định.

"Trong ngắn hạn, doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng hiệu quả sản xuất để tồn tại, còn về trung và dài hạn, tốc độ tiến hóa của AI mới là yếu tố quyết định kết cục của ngành", ông nói thêm.