|
|
El Nino mạnh lên có thể khiến mùa khô tại Nam Bộ đến sớm và gây thêm áp lực lên nguồn nước. Ảnh: Hoài Bảo. |
Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino đã hình thành rõ rệt và có xác suất gần 100% duy trì đến tháng 2/2027. Kịch bản từ Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia cũng cho thấy khả năng hiện tượng này đạt cường độ rất mạnh tại Việt Nam trong giai đoạn tháng 10-12 là trên 80%.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết El Nino mạnh đến rất mạnh thường làm tăng khả năng xuất hiện nhiệt độ cao, nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
Tuy nhiên, tác động không giống nhau ở mọi khu vực và cũng không nhất thiết xuất hiện đúng lúc El Nino đạt đỉnh. Tại Việt Nam, một số ảnh hưởng đáng kể có thể rõ hơn vào mùa khô và những tháng nóng đầu năm 2027.
* El Nino là hiện tượng khí hậu liên quan đến sự ấm lên bất thường của nước biển, làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu.
TP.HCM nóng sớm
Tại TP.HCM, những thay đổi đầu tiên người dân có thể cảm nhận là các khoảng nắng kéo dài hơn, mưa thưa dần và cảm giác nóng duy trì từ ban ngày sang chiều tối.
Theo ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ, mùa mưa năm nay tại TP.HCM được dự báo kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm. Thông thường, mùa mưa ở thành phố kéo dài đến khoảng cuối tháng 11, thậm chí đầu tháng 12. Tuy nhiên, dưới tác động của El Nino, mùa mưa năm nay có thể kết thúc ngay từ đầu đến giữa tháng 11.
Khi mùa mưa rút sớm, TP.HCM có thể bước vào chu kỳ nhiều nắng, ít mưa sớm hơn. Nền nhiệt theo đó tăng dần, độ ẩm giảm và các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài.
 |
| Nắng nóng có thể xuất hiện sớm và kéo dài hơn tại TP.HCM khi El Nino tiếp tục mạnh lên. Ảnh: Đinh Hà. |
Dấu hiệu này đã xuất hiện trong những ngày đầu tháng 9. Ông Hưng cho biết tại trạm Tân Sơn Hòa, TP.HCM, nhiệt độ cao nhất ngày 7/9 lên tới 36,6 độ C; tại Biên Hòa, Đồng Nai, mức cao nhất là 36 độ C. Các mức nhiệt này chưa phải kỷ lục của cùng kỳ, nhưng việc Nam Bộ xuất hiện những đợt nóng liên tiếp ngay trong mùa mưa là diễn biến đáng theo dõi trong bối cảnh El Nino đang mạnh lên.
"Cao điểm đáng lưu ý hơn có thể rơi vào tháng 3-5/2027. Nếu El Nino vẫn duy trì cường độ mạnh, TP.HCM có khả năng xuất hiện những đợt nắng nóng gay gắt hơn, trên phạm vi rộng hơn và kéo dài qua nhiều ngày", Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ nhận định.
Nắng nóng tại đô thị còn chịu tác động từ khả năng tích nhiệt của nhà cửa và mặt đường. Trong những ngày ít mưa, mái nhà, tường và đường phố hấp thụ nhiều nhiệt hơn. Ban đêm, lượng nhiệt này thoát ra chậm khiến các căn phòng nhỏ, nhà mái tôn, khu vực ít cây xanh hoặc thông gió kém lâu nguội hơn.
TS Trương Bá Kiên cho biết nền ẩm của TP.HCM vốn cao. Trong những ngày nhiệt độ tăng nhưng gió yếu, cơ thể khó thoát nhiệt, khiến cảm giác oi nóng có thể kéo dài sang buổi tối, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe.
Mùa khô đến sớm cũng đặt thêm áp lực lên nguồn nước. Ông Trần Văn Hưng nhận định TP.HCM phụ thuộc đáng kể vào nguồn nước mặt từ hệ thống sông Đồng Nai - Sài Gòn. Nếu lượng mưa thiếu hụt kéo dài, dòng chảy giảm trong khi triều và xâm nhập mặn gia tăng, việc lấy nước thô có thể gặp thêm khó khăn.
"Thành phố chưa đến mức thiếu nước sinh hoạt trên diện rộng, nhưng nguồn cung có thể chịu sức ép khi nhu cầu tăng, dòng chảy giảm và việc khai thác, xử lý nước trở nên khó khăn hơn", ông Hưng cho hay.
Dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm, TP.HCM vẫn có thể xuất hiện những trận mưa rất lớn trong vài giờ. Khi các điều kiện khí tượng thuận lợi cùng lúc xuất hiện, mây đối lưu có thể phát triển mạnh, gây mưa lớn trên phạm vi hẹp và dẫn đến ngập cục bộ. Người dân vì vậy vẫn cần theo dõi dự báo thời tiết trong giai đoạn chuyển mùa để chủ động trước mưa dông, lốc, sét và gió giật.
 |
| Nền nhiệt miền Bắc được dự báo cao hơn khi El Nino mạnh lên. Ảnh: Đinh Hà. |
Từ TP.HCM nhìn rộng ra Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực cần đặc biệt lưu ý đến diễn biến nguồn nước. Nếu El Nino tiếp tục duy trì mạnh, lượng mưa giảm kết hợp với dòng chảy từ thượng nguồn thấp có thể khiến xâm nhập mặn xuất hiện sớm, kéo dài và lấn sâu hơn trong mùa khô, nhất là từ đầu năm 2027 và cao điểm khoảng tháng 2-5.
Mức độ xâm nhập mặn còn phụ thuộc vào lượng nước từ sông Mekong, vận hành các hồ chứa và diễn biến thủy triều. Do đó, từng địa phương cần theo dõi đồng thời các yếu tố này để chủ động kế hoạch lấy và sử dụng nước.
Miền Bắc bớt rét, miền Trung khô hạn
Ở miền Bắc, tác động nổi bật của El Nino là nền nhiệt có xu hướng cao hơn trung bình, đặc biệt trong mùa đông. Số đợt rét đậm, rét hại có thể giảm, mùa đông ấm hơn và thời gian rét kéo dài ít hơn. Các đợt không khí lạnh mạnh vẫn có thể xuất hiện trong từng thời điểm, tùy thuộc vào diễn biến của không khí lạnh và những hình thế thời tiết khác.
Trong mùa nóng, miền Bắc tiếp tục có khả năng trải qua những đợt nắng nóng gay gắt. Lượng mưa thiếu hụt trong thời gian dài cũng có thể khiến một số khu vực phát sinh khô hạn, thiếu nước cục bộ, nhất là những nơi phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt.
 |
| Dưới ảnh hưởng của El Nino, mùa đông miền Bắc ấm hơn, trong khi mùa hè có khả năng trải qua những đợt nắng nóng gay gắt. Ảnh: Đinh Hà. |
Trong khi đó, miền Trung và Tây Nguyên cần quan tâm nhiều hơn đến nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Duyên hải Nam Trung Bộ có nhiều khu vực vốn khô hạn, hệ thống sông ngắn và nguồn nước phụ thuộc lớn vào lượng mưa. Tây Nguyên lại có nhu cầu nước cao cho nông nghiệp.
TS Trương Bá Kiên cho biết khi các khoảng thời gian khô kéo dài, độ ẩm đất giảm, lượng nước về sông suối và hồ chứa có thể thấp, gây sức ép lên cây trồng, sản xuất và đời sống. Tình trạng khô nóng kéo dài cũng làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.
Trên phạm vi cả nước, El Nino còn làm thay đổi một số đặc điểm của mùa bão. Số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường có xu hướng thấp hơn trung bình, nhưng những cơn bão có quỹ đạo hoặc cường độ bất thường vẫn có thể xuất hiện. Mưa lớn cục bộ, dông, lốc, sét, lũ quét và sạt lở cũng vẫn cần được theo dõi trong từng giai đoạn.
Đừng chờ nắng mới lo chống nóng
Theo TS Trương Bá Kiên, tác động đáng kể của El Nino có thể không xuất hiện ngay vào thời điểm hiện tượng này đạt đỉnh vào cuối năm 2026 mà rõ hơn trong mùa khô và mùa nóng đầu năm 2027. Đây cũng là khoảng thời gian người dân cần chủ động điều chỉnh sinh hoạt để thích ứng với nền nhiệt cao, thời gian khô hạn kéo dài và nhu cầu sử dụng nước, điện có thể tăng.
Thay vì chờ đến khi nắng nóng gay gắt mới ứng phó, người dân có thể chuẩn bị từ sớm, trước hết bằng cách theo dõi thường xuyên các bản tin dự báo thời tiết và cảnh báo nắng nóng. Những thông tin này giúp mỗi gia đình chủ động sắp xếp lịch làm việc, học tập, vận động ngoài trời cũng như chuẩn bị nước và các thiết bị làm mát phù hợp.
Tại TP.HCM và các đô thị, trong những ngày nắng nóng, người dân nên hạn chế hoạt động ngoài trời và vận động mạnh vào khoảng 10-16h, khi nhiệt độ thường ở mức cao. Nếu phải làm việc ngoài trời, nên bố trí thời gian nghỉ xen kẽ ở nơi có bóng mát, uống nước đều đặn và tránh làm việc nặng liên tục dưới nắng. Việc điều chỉnh thời gian làm việc, nghỉ ngơi hợp lý có thể giúp cơ thể giảm lượng nhiệt tích tụ và hạn chế nguy cơ kiệt sức do nóng.
 |
| Trước nguy cơ nóng và khô hạn kéo dài, người dân cần chủ động trữ nước hợp lý, tránh nắng gắt và cập nhật thường xuyên cảnh báo thời tiết. Ảnh: Đinh Hà. |
Các hộ gia đình cũng có thể chuẩn bị trước cho mùa khô bằng cách kiểm tra hệ thống cấp nước, bồn chứa, máy bơm và đường ống, đồng thời sử dụng nước tiết kiệm ngay từ khi nguồn nước vẫn ổn định.
Việc dự trữ một lượng nước sinh hoạt hợp lý cũng giúp gia đình chủ động hơn nếu nguồn cung tại một số khu vực bị ảnh hưởng trong những thời điểm nhu cầu tăng cao. Với các khu vực cuối mạng lưới cấp nước hoặc có nguy cơ chịu tác động của xâm nhập mặn, người dân nên theo dõi thông báo từ cơ quan chức năng để có phương án sử dụng nước phù hợp.
Không gian sống cũng có thể được điều chỉnh để giảm hấp thụ nhiệt. Ban ngày, các gia đình có thể che nắng cho cửa sổ, mái nhà và những khu vực thường xuyên bị ánh nắng chiếu trực tiếp.
Khi nhiệt độ bên ngoài giảm và chất lượng không khí phù hợp, có thể tăng thông gió vào ban đêm để đưa bớt lượng nhiệt tích tụ trong nhà ra ngoài. Những căn phòng nhỏ, nhà mái tôn hoặc không gian ít cây xanh càng cần chú ý đến khả năng thông thoáng.
Khi sử dụng điều hòa, có thể duy trì mức 26-28 độ C kết hợp với quạt để tạo cảm giác mát dễ chịu mà vẫn tiết kiệm điện. Trong những đợt nóng kéo dài, nhu cầu sử dụng điều hòa, quạt, máy bơm và các thiết bị làm mát thường tăng lên, kéo theo áp lực lớn hơn đối với hệ thống điện.
Các gia đình có thể hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm, đồng thời kiểm tra hệ thống điện và thiết bị làm mát trước khi bước vào cao điểm mùa nóng.
 |
| Che chắn trước khi ra đường là biện pháp cần thiết trong những ngày nắng nóng. Ảnh: Đinh Hà. |
Bên cạnh điều kiện trong nhà, sức khỏe của các thành viên trong gia đình cũng cần được theo dõi. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người làm việc ngoài trời và người có bệnh nền là những nhóm dễ chịu tác động hơn khi nhiệt độ tăng cao. Trong những ngày nóng, nên chủ động nhắc các thành viên uống nước thường xuyên, nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát và tránh để cơ thể tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, chuột rút, mệt lả, lú lẫn hoặc ngất sau khi ở trong môi trường nóng, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể và tìm hỗ trợ y tế khi cần. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường giúp hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng do nhiệt.
Người dân cũng không nên chỉ quan tâm đến nhiệt độ khi theo dõi thời tiết. Trong những giai đoạn ít mưa, bụi và các chất ô nhiễm có thể tồn tại lâu hơn trong không khí do thiếu những trận mưa giúp rửa trôi. Vì vậy, trước khi tập luyện hoặc làm việc ngoài trời, đặc biệt vào những ngày nắng nóng kéo dài, người dân nên kết hợp theo dõi cảnh báo nắng nóng, chỉ số tia cực tím và chất lượng không khí để lựa chọn thời điểm phù hợp.
Với các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, việc chủ động nguồn nước càng có ý nghĩa quan trọng. Người dân có thể tiết kiệm nước trong sinh hoạt và sản xuất, kiểm tra các hệ thống chứa và dẫn nước, đồng thời theo dõi lượng nước tại hồ chứa, sông suối và thông tin về xâm nhập mặn. Đối với sản xuất nông nghiệp, việc điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng hoặc phương án tưới tiêu theo tình hình nguồn nước cũng giúp giảm áp lực trong những giai đoạn khô hạn kéo dài.
Theo TS Trương Bá Kiên, kinh nghiệm từ những đợt El Nino mạnh trước đây cho thấy mức độ thiệt hại không chỉ phụ thuộc vào cường độ của hiện tượng khí hậu này. Khả năng dự báo sớm, quản lý nguồn nước, vận hành hồ chứa, tổ chức sản xuất và mức độ chủ động của cộng đồng đều có vai trò quan trọng trong việc giảm tác động.
Đặc biệt, trong giai đoạn chuyển mùa, người dân TP.HCM vẫn nên duy trì thói quen cập nhật dự báo thời tiết bởi những trận mưa dông, lốc, sét và gió giật vẫn có thể xuất hiện dù tổng lượng mưa cả mùa được dự báo thấp.
Dopamine tạo ra động lực và cảm giác hài lòng, Endorphin mang đến cảm giác thăng hoa, trong khi Cortisol lại "sản sinh" cảm giác căng thẳng, giúp bạn có tâm trạng phấn khích để phiêu lưu ra khỏi vùng an toàn… Nếu hiểu được cơ chế hoạt động của những hormone then chốt này, bạn có thể nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, như tác giả David JP Phillips bật mí trong cuốn sách Cho đời nhẹ lên cao.
