Thượng đỉnh Mỹ - Trung sẽ bàn gì về AI?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một trong những chủ đề công nghệ đáng chú ý trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington trong chuyến công du ngày 23-25/9.

Chỉ vài ngày trước thượng đỉnh, thảo luận đã bắt đầu đi vào những nội dung cụ thể. Ngày 20/9 tại New York, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong thảo luận việc thiết lập một cơ chế đối thoại AI giữa hai nước. Phía Mỹ còn đề xuất hệ thống thông báo cho nhau về những sự cố AI nghiêm trọng liên quan tới an ninh quốc gia.

Theo Reuters, đề xuất này dự kiến được đưa lên để Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình xem xét. Phía Trung Quốc không công bố chi tiết về nội dung trao đổi, song Tân Hoa Xã xác nhận hai đoàn đã tiến hành đối thoại về các vấn đề liên quan AI.

Financial Times cho hay hai bên đã nhất trí thiết lập cơ chế đối thoại về AI, một bước đi nhằm duy trì liên lạc về những vấn đề an toàn và an ninh trong lúc cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nước tiếp tục.

Điều đáng chú ý là cả Washington lẫn Bắc Kinh đều bước vào cuộc đối thoại với một bài toán khá giống nhau. Không bên nào muốn chậm lại trong cuộc đua AI. Nhưng khi các mô hình ngày càng mạnh, câu hỏi làm thế nào để công nghệ vẫn nằm trong tầm kiểm soát cũng trở nên khó bỏ qua.

Không ai muốn chậm lại

Tại Mỹ, Tổng thống Trump đã thể hiện khá rõ ưu tiên của mình.

Ông nhiều lần nhấn mạnh Mỹ cần duy trì vị trí dẫn đầu về AI, đồng thời phản đối những quy định có thể khiến ngành công nghệ phát triển chậm hơn. Reuters ngày 13/9 dẫn phát biểu của ông Trump rằng Mỹ đang dẫn trước Trung Quốc và ông muốn duy trì vị trí đó.

Nỗi lo phía sau quan điểm này cũng dễ hiểu. Khoảng cách giữa các mô hình AI hàng đầu của hai nước được cho là đang thu hẹp.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Ngoại trưởng Vương Nghị và phái đoàn Trung Quốc trong cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và đoàn Mỹ tại Sân bay Quốc tế Gimhae, bên lề Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), ở Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025. Ảnh: Reuters.

David Sacks, cố vấn Nhà Trắng về AI, từng ước tính Trung Quốc đi sau Mỹ khoảng 3-6 tháng. Một đánh giá khác của Bộ Thương mại Mỹ hồi đầu năm đặt khoảng cách giữa một mô hình DeepSeek với nhóm tiên tiến nhất vào khoảng 8 tháng.

Clement Delangue, CEO Hugging Face, thậm chí cho rằng Trung Quốc đã có lợi thế ở nhóm mô hình open-weight, tức những mô hình cho phép tiếp cận rộng hơn tới các thành phần cốt lõi. Với tốc độ hiện nay, ông cho rằng các nhà phát triển Trung Quốc có khả năng tiếp tục thu hẹp khoảng cách ở nhóm mô hình tiên tiến nhất.

Nhưng nếu Washington không muốn giảm tốc, Bắc Kinh cũng đang phát đi thông điệp tương tự.

Eric Xu, Chủ tịch luân phiên Huawei, nói với Financial Times tuần qua rằng các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc cần đẩy nhanh phát triển để bắt kịp những đối thủ hàng đầu của Mỹ. Theo ông, việc tiếp tục phát triển các hệ thống mạnh hơn cũng là cách để hiểu rõ hơn những rủi ro của công nghệ, thay vì giảm tốc ngay từ đầu.

Huawei đồng thời đang tìm cách khắc phục điểm yếu về chip. Do bị hạn chế tiếp cận những bộ xử lý tiên tiến nhất, tập đoàn Trung Quốc phát triển hệ thống kết nối số lượng lớn chip Ascend để tạo ra năng lực tính toán đủ mạnh cho việc huấn luyện AI. Công ty dự kiến tung thế hệ chip mới vào năm 2027.

Câu chuyện này cho thấy cuộc đua AI Mỹ - Trung không đơn giản là so sánh xem mô hình nào đứng đầu một bảng xếp hạng. Phía sau mỗi mô hình còn là chip, trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán, phần mềm cùng khả năng đưa AI vào ứng dụng thực tế.

Chủ tịch Tập Cận Bình đón Tổng thống Trump trong chuyến thăm của ông Trump tới Bắc Kinh hồi tháng 5. Ảnh: Reuters.

Trung Quốc tìm cách vượt hạn chế về chip

Chính những hạn chế về chip cũng góp phần định hình một hướng phát triển khác của ngành AI Trung Quốc.

Trong lúc các công ty Mỹ sở hữu nhiều mô hình đóng hàng đầu, Trung Quốc ngày càng nhấn mạnh mô hình mở, khả năng chia sẻ công nghệ và đưa AI vào sử dụng trên quy mô rộng.

Thông điệp này được chính Chủ tịch Tập Cận Bình đưa ra tại Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải hồi tháng 7. Trong bài phát biểu đầu tiên của ông tại sự kiện AI lớn nhất Trung Quốc, nhà lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi thúc đẩy mã nguồn mở, hợp tác và chia sẻ, cho rằng cách tiếp cận này có thể thúc đẩy đổi mới, phát triển công nghiệp và mở rộng ứng dụng AI.

Trung Quốc sau đó công bố kế hoạch hợp tác AI quốc tế bao gồm dữ liệu, năng lực tính toán, hệ sinh thái, nhân lực, tiêu chuẩn và quản trị. Một trong những trọng tâm là mở rộng hệ sinh thái AI nguồn mở cùng khả năng tiếp cận dịch vụ tính toán.

Đây là một khác biệt đáng chú ý trước thượng đỉnh. Mỹ muốn duy trì lợi thế ở những công nghệ tiên tiến nhất, đặc biệt là chip và các mô hình hàng đầu. Trung Quốc trong khi đó vừa tìm cách thu hẹp khoảng cách công nghệ, vừa thúc đẩy mô hình mở và mở rộng ứng dụng AI.

Hai hướng đi khác nhau, nhưng đều cho thấy một điều: cả hai bên đều chưa muốn đặt chân lên phanh của cuộc đua AI.

AI càng mạnh, bài toán kiểm soát càng lớn

Điều thú vị là ngay trong lúc nhấn mạnh phải tiếp tục phát triển, Trung Quốc cũng ngày càng nói nhiều hơn về rủi ro AI.

Tại hội nghị ở Thượng Hải hồi tháng 7, Chủ tịch Tập Cận Bình đặt ra hàng loạt câu hỏi về cách con người sống cùng những “cỗ máy biết suy nghĩ”, cách bảo đảm an toàn khi thuật toán tham gia quá trình ra quyết định, cũng như cách xử lý những vấn đề đạo đức mà công nghệ mới tạo ra.

Ông đồng thời kêu gọi tăng nhận thức về rủi ro, bảo đảm AI “an toàn và có thể kiểm soát”, trong đó công nghệ phải luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người.

AI, Robot hình người của Trung Quốc được giới thiệu tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Thượng Hải thường niên. Ảnh: Reuters.

Thông điệp đó không chỉ xuất hiện một lần.

Ngày 15/9, chỉ một tuần trước cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn được hỏi trực tiếp về những lời kêu gọi từ một số lãnh đạo công nghệ Mỹ muốn giảm tốc độ phát triển AI.

Ông không ủng hộ việc một quốc gia đơn phương giảm tốc. Thay vào đó, phía Trung Quốc cho rằng cần điều chỉnh quản trị phù hợp với tốc độ phát triển của AI, đồng thời tăng các biện pháp bảo vệ để ngăn công nghệ “mất kiểm soát”. Trung Quốc cũng cho rằng không một quốc gia hay doanh nghiệp riêng lẻ nào có thể tự giải quyết hiệu quả những vấn đề này.

Trước đó, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường cũng cảnh báo tại Diễn đàn Davos mùa hè rằng cùng với những lợi ích của AI, nguy cơ công nghệ vượt khỏi kiểm soát cùng các vấn đề đạo đức đang trở nên rõ hơn; nếu quản trị không theo kịp, hậu quả có thể nghiêm trọng.

Như vậy, phía Trung Quốc không đặt câu chuyện theo hướng phát triển hay an toàn. Lập trường được Trung Quốc thể hiện trong những tháng gần đây gần hơn với việc tiếp tục phát triển AI, song song với xây dựng cơ chế quản trị và kiểm soát rủi ro.

Ở điểm này, hai bên bắt đầu có một khoảng giao nhau.

Mỹ - Trung tìm cách quản lý rủi ro AI

Tuy nhiên, sự quan tâm chung không có nghĩa Washington và Bắc Kinh có cùng cách tiếp cận.

Washington đặc biệt quan tâm tới việc duy trì lợi thế về chip, mô hình tiên tiến và năng lực tính toán. Trung Quốc nhấn mạnh hơn tới nguồn mở, khả năng tiếp cận công nghệ, ứng dụng rộng rãi và vai trò của các cơ chế quản trị quốc tế. Nước này cũng phản đối việc mở rộng khái niệm an ninh quốc gia theo cách có thể hạn chế phát triển AI.

Nhưng điều đáng chú ý trước thượng đỉnh là hai bên đều thừa nhận AI có những rủi ro cần được kiểm soát.

Với Mỹ, điều đó thể hiện trong yêu cầu các hệ thống AI sử dụng trong những lĩnh vực nhạy cảm phải đủ tin cậy và có thể kiểm soát.

Với Trung Quốc, ông Tập đã công khai nói AI phải nằm dưới sự kiểm soát của con người, trong lúc Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh nhu cầu ngăn công nghệ mất kiểm soát.

Vì vậy, cuộc trao đổi giữa hai ông Bessent - Hà Lập Phong ngày 20/9 không xuất hiện một cách đột ngột. Nó diễn ra sau nhiều tháng cả hai nước vừa thúc đẩy AI, vừa công khai bàn nhiều hơn về những rủi ro của chính công nghệ này.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer sau cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, trước thềm hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, tại trụ sở chính toàn cầu của JPMorgan Chase ở thành phố New York (Mỹ) ngày 20/9. Ảnh: Reuters.

Phía Mỹ hiện đã đặt lên bàn một ý tưởng cụ thể: cơ chế thông báo cho nhau nếu xảy ra sự cố AI đủ nghiêm trọng để ảnh hưởng tới an ninh quốc gia. Theo Reuters, những cuộc đối thoại sau đó có thể mở rộng sang an toàn AI, bảo vệ hạ tầng trọng yếu, tấn công mạng hay việc sử dụng công nghệ trong lĩnh vực quân sự.

Theo Financial Times, cơ chế đối thoại vừa được hai bên thống nhất sẽ tạo thêm một kênh trao đổi về những vấn đề liên quan tới AI, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng hiện diện rõ hơn trong quan hệ Mỹ - Trung. Trước mắt, đề xuất cụ thể nhất đã nằm trên bàn là cơ chế thông báo về những sự cố AI nghiêm trọng.

George Chen, đối tác phụ trách mảng kỹ thuật số tại The Asia Group ở Hong Kong, cho rằng các cuộc trao đổi sau đó có thể mở rộng sang những nguyên tắc an toàn AI, bảo vệ hạ tầng trọng yếu, an ninh mạng hoặc việc sử dụng AI trong lĩnh vực quân sự.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vì thế sẽ cho thấy cơ chế đối thoại AI mới có thể đi xa tới đâu, cũng như những nội dung nào sẽ được hai bên lựa chọn để tiếp tục thảo luận sau thượng đỉnh.