 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại Bắc Kinh hồi tháng 5. Ảnh: Reuters. |
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chuẩn bị gặp lại nhau tại Washington ngày 24/9, chỉ hơn 4 tháng sau cuộc gặp ở Bắc Kinh.
Trước thềm hội nghị, nhiều nội dung kinh tế và công nghệ đang thu hút sự chú ý gồm thuế quan, đất hiếm đến chip, trí tuệ nhân tạo (AI) cùng khả năng khoảng 30 tỷ USD hàng hóa có thể được miễn hoặc giảm thuế.
Ông Trump cũng tỏ ra lạc quan về cuộc gặp sắp tới. Phát biểu tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Mỹ nói hai nước đang “làm rất tốt”, đồng thời nhắc tới mối quan hệ tốt đẹp giữa ông với nhà lãnh đạo Trung Quốc.
“Chúng tôi sẽ đạt được nhiều thỏa thuận”, ông Trump nói, song không tiết lộ cụ thể.
Phần việc quan trọng thực tế đã bắt đầu ngay từ trước cuộc gặp của hai nhà lãnh đạo. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong dự kiến gặp nhau trước hội nghị để tiếp tục thương lượng về những vấn đề kinh tế còn vướng mắc.
30 tỷ USD hàng hóa có thể được ưu đãi thuế
Thuế quan là một trong những nội dung được chú ý nhất.
Theo Euronews, phía Trung Quốc kỳ vọng khoảng 30 tỷ USD hàng nhập khẩu có thể được miễn thuế hoặc hưởng mức thuế thấp hơn, đổi lại Bắc Kinh thực hiện các cam kết mua hàng đã đưa ra hồi tháng 5.
Phía Mỹ lại muốn có thêm các cam kết mua hàng từ Trung Quốc trước khi đưa ra nhượng bộ tương ứng.
Điều đó có nghĩa con số 30 tỷ USD không phải khoản thuế được cắt giảm, mà là giá trị số hàng hóa có khả năng được hưởng ưu đãi thuế.
 |
| Thuế quan là một trong những nội dung được chú ý tại thượng đỉnh Mỹ - Trung lần này. Ảnh: Bloomberg. |
Nông sản và máy bay có thể nằm trong số những lĩnh vực xuất hiện thỏa thuận mới. Boeing từng được ông Trump nhắc tới trong các cuộc trao đổi thương mại với Trung Quốc.
Hai bên cũng đang bàn về năng lượng. Một khả năng được đề cập là Trung Quốc giảm hoặc bỏ mức thuế 15% đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ.
Đằng sau những thỏa thuận riêng lẻ là câu hỏi lớn hơn về tương lai của thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được tại Busan hồi tháng 10/2025.
Theo thỏa thuận, Washington tạm dừng một số biện pháp thương mại, trong khi Bắc Kinh duy trì xuất khẩu đất hiếm và các khoáng sản quan trọng. Thỏa thuận sẽ hết hạn khoảng 5 tuần sau cuộc gặp Trump - Tập.
Hai bên đều có lý do để kéo dài thỏa thuận thương mại hiện nay nhưng chưa thống nhất về thời hạn. Theo Scott Kennedy, chuyên gia về kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Bắc Kinh muốn duy trì thỏa thuận tới hết nhiệm kỳ của ông Trump, còn Washington muốn một khoảng thời gian ngắn hơn.
“Trung Quốc muốn gia hạn thỏa thuận thương mại đến hết nhiệm kỳ của chính quyền Trump. Chính quyền Trump chỉ muốn gia hạn thêm vài tháng để duy trì đòn bẩy với Trung Quốc. Tôi nghĩ cuối cùng hai bên sẽ gặp nhau ở khoảng giữa, có thể là khoảng một năm”, Euronews dẫn lời ông Scott Kennedy nói.
Đất hiếm vẫn là quân bài quan trọng
Đất hiếm tiếp tục là một trong những vấn đề đáng chú ý trong các cuộc thương lượng Mỹ - Trung.
Trung Quốc giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng và chế biến nhiều loại khoáng sản thiết yếu cho ôtô, điện tử, năng lượng và công nghệ cao. Dòng chảy các vật liệu này vì thế gắn chặt với thỏa thuận thương mại hiện nay.
Reuters cho biết đất hiếm sẽ nằm trong nội dung trao đổi giữa ông Bessent và ông Hà Lập Phong trước cuộc gặp của hai nhà lãnh đạo.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức Mỹ trong cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và phái đoàn Trung Quốc tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida, Mỹ, ngày 7/4/2017. Ảnh: Reuters. |
Sự quan tâm của giới doanh nghiệp cũng thể hiện rõ trong chuyến thăm lần này. Nhiều lãnh đạo các tập đoàn lớn của Trung Quốc có thể tới Mỹ cùng ông Tập, trong đó có những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ôtô điện, pin, điện tử và công nghệ.
Phía Mỹ cũng dự kiến quy tụ nhiều tên tuổi lớn của giới kinh doanh trong các hoạt động bên lề chuyến thăm. Thương mại và công nghệ vì thế nhiều khả năng sẽ phủ bóng phần lớn chương trình nghị sự kinh tế của hai bên.
Mỹ - Trung sẽ nói gì về AI?
Nếu thuế quan và đất hiếm đã xuất hiện trong nhiều vòng đàm phán Mỹ - Trung, AI là một biến số mới ngày càng khó bỏ qua.
Cả hai nước đều đang đổ nguồn lực lớn vào lĩnh vực này, trong lúc cạnh tranh về chip, mô hình AI và công nghệ nền tảng ngày càng quyết liệt.
Những bất đồng cũng ngày một rõ hơn. Washington gần đây cáo buộc một số công ty AI Trung Quốc tận dụng các mô hình hàng đầu của Mỹ để huấn luyện và nâng cao năng lực cho mô hình của mình. Bắc Kinh phản đối những hạn chế của Mỹ đối với chip tiên tiến, cho rằng các biện pháp này cản trở sự phát triển công nghệ của Trung Quốc.
Dù vậy, phía sau những bất đồng công khai vẫn tồn tại các cuộc trao đổi giữa chuyên gia và cựu quan chức hai nước.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết an toàn AI cũng sẽ nằm trong chương trình nghị sự cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập.
Sự quan tâm tới công nghệ còn thể hiện qua danh sách khách mời tại quốc yến Nhà Trắng. Các lãnh đạo công nghệ như CEO OpenAI Sam Altman, CEO Nvidia Jensen Huang và CEO Google Sundar Pichai dự kiến tham dự sự kiện trong chuyến thăm Washington của ông Tập.
Sự hiện diện của những tên tuổi hàng đầu trong ngành công nghệ càng cho thấy AI đang trở thành một nội dung đáng chú ý trong các cuộc trao đổi Mỹ - Trung lần này.
Theo NPR, những cuộc đối thoại không chính thức, thường được gọi là “Track Two”, đang thảo luận khá sôi nổi về AI. Nội dung không chỉ xoay quanh cạnh tranh công nghệ mà còn mở rộng sang những rủi ro hai bên cùng quan tâm.
Sarah Beran, cựu quan chức phụ trách Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, cho rằng AI là một trong những chủ đề quan trọng nhất mà Washington và Bắc Kinh cần trao đổi.
“Tôi cho rằng không có chủ đề nào quan trọng hơn AI mà Mỹ và Trung Quốc cần trao đổi”, bà Sarah Beran nói.
 |
Dàn CEO công nghệ hùng hậu tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 5 cho thấy mức độ quan tâm của giới doanh nghiệp đối với hợp tác công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Ảnh: MEGA. |
Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực khó tìm được đồng thuận. Mức độ tin cậy thấp, nỗi lo bị đối phương hạn chế công nghệ cùng cuộc cạnh tranh về năng lực AI khiến dư địa thỏa hiệp không lớn.
Vì thế, giới quan sát không nhất thiết chờ đợi một thỏa thuận lớn về AI tại Washington. Điều đáng chú ý hơn là liệu hai bên có thể bắt đầu xây dựng những nguyên tắc chung nhằm giảm rủi ro hay mở thêm các kênh đối thoại về công nghệ này.
Những tín hiệu được chờ đợi sau cuộc gặp
Ông Tập dự kiến đến Washington ngày 23/9 và rời đi ngày 25/9 cùng phu nhân Bành Lệ Viện. Đây sẽ là chuyến thăm Washington đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc kể từ năm 2015.
Chuyến đi diễn ra chỉ vài tháng sau khi ông Trump tới Bắc Kinh hồi tháng 5, cho thấy hai bên vẫn duy trì các cuộc tiếp xúc cấp cao trong lúc nhiều vấn đề kinh tế chưa được giải quyết.
Với doanh nghiệp và thị trường, điều được quan tâm không chỉ là liệu Washington và Bắc Kinh có công bố một thỏa thuận lớn hay không.
Việc thỏa thuận thương mại được gia hạn trong bao lâu, mặt hàng nào được giảm thuế, Trung Quốc sẽ mua thêm bao nhiêu hàng hóa Mỹ, dòng chảy đất hiếm có tiếp tục ổn định hay hai bên sẽ phát tín hiệu gì về AI đều có thể ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh trong những tháng tới.
Bởi vậy, cuộc gặp ngày 24/9 có thể chưa giải quyết hết những khác biệt giữa hai nền kinh tế. Nhưng những gì ông Trump và ông Tập thống nhất - hoặc để ngỏ - sẽ cho thấy thương mại và công nghệ Mỹ - Trung sẽ đi theo hướng nào trong phần còn lại của năm.
Hiểu về thuế quan và chiến tranh thương mại
Trong lúc cuộc chiến thuế quan leo thang, Tri thức - Znews giới thiệu tới độc giả tổng hợp 5 cuốn sách giải thích chính sách thương mại toàn cầu trong những thập kỷ gần đây, bao gồm cuộc chiến thương mại của ông Trump. Danh sách này do các chuyên gia của Financial Times đưa ra.
Năm cuốn sách đó bao gồm Why Politicians Lie About Trade… And What You Need to Know của Dmitry Grozoubinksi (2024), Trade Wars Are Class Wars của Matthew C Klein và Michael Pettis (2020), Misadventures of the Most Favored Nations: Clashing Egos, Inflated Ambitions, and the Great Shambles of the World Trade System của Paul Blustein (2009), Kicking Away the Ladder: Development Strategy in Historical Perspective của Ha-Joon Chang (2002) và No Trade Is Free: Changing Course, Taking on China, and Helping America’s Workers của Robert Lighthizer (2023).
