Nhiều cuốn sách có thể thay đổi cuộc đời một người, thậm chí tác động đến cả một quốc gia. Nếu Trung Quốc một ngày vượt Mỹ trong cuộc đua thống trị AI, Haruki Murakami có thể là một trong những cái tên góp phần tạo nên kết quả đó.
Một nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn Nhật Bản đã góp phần đưa Yang Zhilin đến với ngành khoa học máy tính. Hiện ở tuổi 34, anh đứng đầu Moonshot AI - một trong những công ty giúp Trung Quốc tiến gần hơn đến Mỹ trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo.
Tên tiếng Trung của Moonshot được lấy từ The Dark Side of the Moon (tạm dịch: Mặt tối của mặt trăng) - album nổi tiếng của Pink Floyd. Đó cũng là nhạc nền cho hành trình của Yang. Moonshot vừa tăng tốc, khiến Thung lũng Silicon phải chú ý. Mô hình AI mới nhất của công ty, Kimi K3, xuất hiện trên thị trường toàn cầu với hiệu suất tương đương những hệ thống mạnh nhất của OpenAI và Anthropic, nhưng có chi phí thấp hơn, theo EL PAÍS.
 |
| Yang Zhilin đang là gương mặt nổi bật của giới công nghệ Trung Quốc. Ảnh: Zuma Press. |
Từ Murakami đến khoa học máy tính
Khác các đối thủ Mỹ, Kimi K3 là mô hình có trọng số mở, được giới thiệu là hệ thống lớn nhất thuộc loại này tính đến nay. Người dùng có thể tải xuống, chỉnh sửa và phát triển dựa trên mô hình mà không phải trả phí.
“Đó là một mô hình khá tốt. Không có gì phải nghi ngờ về điều đó”, Greg Brockman, Chủ tịch OpenAI, nhận xét.
Cú sốc nhanh chóng lan tới Phố Wall. Chỉ số PHLX Semiconductor Index rơi vào vùng thị trường giá xuống. Một lần nữa, mô hình AI Trung Quốc thách thức ưu thế công nghệ của Mỹ, bất chấp những nỗ lực hạn chế đà phát triển của nước này.
Khi Mỹ hạn chế xuất khẩu những loại bán dẫn tiên tiến nhất, Trung Quốc đầu tư vào ngành công nghiệp nội địa, đồng thời cải thiện hiệu quả thuật toán để các hệ thống có thể hoạt động với ít tài nguyên hơn.
Chỉ vài tháng trước, Dario Amodei, CEO Anthropic, ước tính các mô hình Trung Quốc chậm hơn Claude khoảng 6-12 tháng. Con số này có thể sẽ phải được tính lại. Đứng sau những biến động đó là một người đàn ông 34 tuổi vẫn có ngoại hình như một thiếu niên.
Câu chuyện của Yang không giống hình mẫu thần đồng được nhào nặn bởi hệ thống giáo dục cạnh tranh khốc liệt và những bậc cha mẹ nghiêm khắc. Anh là một chàng trai thông minh, được trao đủ tự do để phát triển tính độc lập, từng mơ trở thành ngôi sao nhạc rock hoặc một nhà thơ phiêu bạt.
“Tôi tự mình đưa ra phần lớn quyết định quan trọng trong cuộc đời”, Yang nói trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Trung Quốc Sohu năm 2020.
 |
| Yang Zhilin có cả tài năng khoa học máy tính và sở thích với nghệ thuật. Ảnh: Reuters. |
Những chiến thắng tại các cuộc thi Olympic tin học cấp khu vực khi ở thời trung học mở đường để Yang vào Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh. Anh không chỉ vượt qua kỳ tuyển sinh riêng của trường mà còn đạt thành tích tốt trong kỳ thi cao khảo - kỳ thi tuyển sinh đại học nổi tiếng khắc nghiệt của Trung Quốc.
Yang ban đầu theo học ngành kỹ thuật nhiệt. Hai năm sau, một cuốn tiểu thuyết của Murakami khiến anh thay đổi hướng đi. Yang không còn nhớ rõ câu chuyện trong sách. Điều anh nhớ là một nhân vật lập trình viên tài năng và muốn đưa công nghệ vào đời sống, từ đó thay đổi thế giới.
Những năm đại học của Yang không chỉ có mã máy tính. Niềm đam mê nhạc rock khiến anh thành lập một ban nhạc cùng 2 người bạn. Yang chơi trống, viết nhạc và đặt tên nhóm là Splay, lấy cảm hứng từ một cấu trúc dữ liệu tự điều chỉnh trong khoa học máy tính. Âm nhạc trở thành cách để nhóm thể hiện những áp lực mà họ phải đối mặt và sự phi lý trong thế giới xung quanh.
Bốn năm lấy bằng tiến sĩ ở Mỹ
Sau khi tốt nghiệp năm 2015, Yang sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon ở Pittsburgh. Hai người hướng dẫn của ông là những nhân vật nổi bật trong lĩnh vực AI: Ruslan Salakhutdinov, khi đó làm việc tại Apple, và William W. Cohen, người sau này gắn với Google.
“Cậu ấy đặc biệt xuất chúng”, Salakhutdinov viết về học trò cũ trên X.
Yang hoàn thành chương trình tiến sĩ chỉ trong 4 năm. Anh công bố nhiều nghiên cứu có ảnh hưởng trong lĩnh vực học máy, đồng thời từng thực tập nghiên cứu tại Google và Meta.
Yang hoàn toàn có thể ở lại trung tâm đổi mới công nghệ toàn cầu. Cơ hội khi đó rất nhiều. Nhưng anh muốn trở về Trung Quốc và xây dựng thứ gì đó của riêng mình.
ChatGPT ra mắt năm 2022 mang đến cho Yang cả sự thất vọng lẫn phấn khích. Thất vọng vì anh không phải người đứng sau một bước đột phá có khả năng thay đổi thế giới. Phấn khích vì ChatGPT cho thấy những khả năng mới của AI.
Cuối năm đó, Yang tới Mỹ để tìm hiểu thị trường. Một buổi tối, sau khi tính toán các con số, anh tin mình có thể huy động 100 triệu USD để bắt đầu dự án. Tháng 3/2023, Yang thành lập công ty.
Cuối cùng, anh huy động được gần 300 triệu USD, phần lớn từ các nhà đầu tư Trung Quốc. Theo Bloomberg, vòng gọi vốn gần nhất định giá công ty hơn 31 tỷ USD.
Được các tập đoàn công nghệ như Alibaba và Tencent hậu thuẫn, Moonshot muốn tận dụng đà tăng trưởng từ mô hình mới nhất. Công ty được cho là đang chuẩn bị niêm yết, với tham vọng đạt mức định giá 50 tỷ USD.
 |
| Yang Zhilin tin tưởng vào tương lai phát triển của trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Future Publishing. |
Yang có một sứ mệnh: đặt chân lên mặt tối của Mặt trăng. Với anh, câu hỏi quan trọng không phải sản phẩm AI nào sẽ thống trị thị trường vào năm tới, mà là trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi thế giới như thế nào trong 20 năm nữa.
“Khi trí tuệ nhân tạo tổng quát xuất hiện hoặc thậm chí một dạng trí thông minh vượt trội hơn ra mắt, mọi thứ tồn tại ngày nay sẽ được viết lại”, ông nói với Tencent News năm 2024.
Yang chưa từ bỏ việc phát triển các ứng dụng và dịch vụ. Tuy nhiên, anh tin trí tuệ nhân tạo tổng quát, một tác nhân có khả năng thực hiện phần lớn nhiệm vụ, mới là mục tiêu duy nhất có ý nghĩa trong thập kỷ tới. Anh nhìn công nghệ này với sự lạc quan, coi AI là một lực lượng có thể đưa nhân loại sang giai đoạn phát triển tiếp theo.
Khi còn học đại học, Yang từng viết một bài hát về ước mơ thành lập công ty thành công và trở nên giàu có chỉ sau một đêm. Tuy nhiên, cuộc đua công nghệ luôn khó đoán. Yang có thể không bao giờ hoàn thành chuyến hạ cánh xuống Mặt trăng.
“Tôi chấp nhận khả năng thất bại. Điều đó không quá quan trọng. Hành trình này hoàn toàn thay đổi cuộc đời tôi, và tôi rất biết ơn”, ông nói với Tencent. Đôi khi, để đầu óc được ánh trăng soi chiếu, điều cần thiết là đặt đôi chân vững vàng trên mặt đất.
Chính sách 'mở cửa' của lãnh đạo lợi hay hại?
Cuốn sách Lãnh đạo giỏi cần chi quy tắc của Kevin Kruse thách thức những quan niệm lãnh đạo truyền thống bằng cách đề xuất 10 nguyên tắc "ngược đời" để lãnh đạo hiệu quả hơn. Một trong số đó là chính sách "mở cửa" của sếp, tức việc luôn sẵn sàng tiếp nhận ý kiến và trao đổi với nhân viên. Mặc dù mục tiêu của chính sách này là thúc đẩy giao tiếp và minh bạch trong tổ chức, Kruse chỉ ra rằng nó cũng có thể dẫn đến những bất lợi, như gián đoạn công việc và giảm hiệu suất.
