Tranh lụa Việt Nam lập kỷ lục gần 3,7 triệu USD

Tác phẩm Conversation d'élégantes au jardin của Vũ Cao Đàm, kích thước 85,6 x 114,5 cm. Ảnh: Sotheby's.

Bức Conversation d'élégantes au jardin (Cuộc trò chuyện của những quý cô trong vườn) của Vũ Cao Đàm đạt 28,96 triệu HKD (3,69 triệu USD, tức hơn 95 tỷ đồng), tại phiên Modern & Contemporary Evening Auction (Đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại) của Sotheby's Hong Kong (Trung Quốc) tối 28/9, Heni đưa tin.

Mức giá cao hơn nhiều so với ước tính 8-19,6 triệu HKD, đưa tác phẩm trở thành tranh Việt Nam có giá đấu giá cao nhất hiện nay, vượt qua kỷ lục 3,1 triệu USD của Chân dung cô Phương do Mai Trung Thứ sáng tác năm 1937, theo Sotheby's.

Bức lụa lớn hiếm thấy

Ra đời năm 1939, Conversation d'élégantes au jardin được Sotheby's xem là một trong những sáng tác nổi bật của Vũ Cao Đàm ở giai đoạn đầu sự nghiệp. Tác phẩm có kích thước 85,6 x 114,5 cm, thuộc nhóm tranh lụa có bố cục nhiều nhân vật và quy mô lớn của họa sĩ.

Năm phụ nữ ngồi trong một khu vườn, mỗi người có một dáng ngồi và cử chỉ riêng. Họ mặc trang phục thanh lịch, trò chuyện trong không gian được tổ chức theo chiều ngang. Cách xây dựng này khác với nhiều tranh lụa trước đó của Vũ Cao Đàm, vốn thường tập trung vào một hoặc hai nhân vật.

Quy mô của tấm lụa cũng là một điểm đáng chú ý khi khổ lụa tơ tằm truyền thống phổ biến tại các làng nghề Việt Nam thường khoảng 90 cm. Trong khi đó, tác phẩm của Vũ Cao Đàm có chiều ngang hơn 1,1 m. Đây có thể là loại lụa được sản xuất ở nước khác hoặc được đặt riêng theo kỹ thuật dệt phương Tây.

Họa sĩ Vũ Cao Đàm trước tác phẩm. Ảnh: Alain le Kim.

Sotheby's đánh giá tác phẩm cho thấy khả năng kết hợp giữa truyền thống phương Đông và tư duy hội họa phương Tây của Vũ Cao Đàm. Ông sử dụng chất liệu lụa vốn gắn với nghệ thuật châu Á để thể hiện một cảnh sinh hoạt mang tinh thần hiện đại.

Nhà sử học nghệ thuật Jeanine Auboyer từng nhận xét kỹ thuật của Vũ Cao Đàm vẫn gắn với chất liệu truyền thống là lụa, trong đó ông chú trọng độ tinh tế của thớ vải và sự mềm mại của màu sắc. Cách xử lý hình thể và không gian trong tác phẩm cho thấy tư duy tạo hình phương Tây được đưa vào tranh lụa, tạo nên một ngôn ngữ khác với lối thể hiện truyền thống.

Bức tranh cũng có hồ sơ lưu giữ đáng chú ý. Theo Sotheby's, tác phẩm từng được trưng bày tại Cơ quan Kinh tế Đông Dương ở Paris năm 1939, sau đó xuất hiện trong triển lãm Visions and Enchantment: Southeast Asian Paintings (Những hình dung và sức mê hoặc: Hội họa Đông Nam Á) tại Singapore Art Museum năm 2000. Tác phẩm từng thuộc bộ sưu tập Philip Ng và được bán tại Sotheby's Hong Kong năm 2008.

Ký ức của Vũ Cao Đàm

Tên tác phẩm gọi năm nhân vật là những “quý cô thanh lịch”. Họ xuất hiện trong một khu vườn với trang phục phản ánh sự thay đổi của thời trang Việt Nam những năm 1930. Sotheby's cho rằng hình ảnh này gợi về một thế hệ phụ nữ thành thị, nơi vẻ đẹp, sự tinh tế và đời sống trí thức bắt đầu được thể hiện rõ hơn trong nghệ thuật.

Cách tổ chức cảnh cũng cho thấy ảnh hưởng của hội họa Pháp đối với Vũ Cao Đàm. Hình ảnh những người phụ nữ quây quần giữa khu vườn gợi liên tưởng đến các sáng tác của Claude Monet và Pierre-Auguste Renoir. Tuy nhiên, họa sĩ đưa chủ đề này vào chất liệu lụa và xây dựng nhân vật theo cảm quan riêng về phụ nữ Việt Nam.

Vũ Cao Đàm sang Pháp năm 1931, sau khi tốt nghiệp Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Tại Paris, ông theo học Trường Louvre, tiếp cận các bộ sưu tập nghệ thuật tại Louvre và Guimet, đồng thời có điều kiện tiếp xúc với hội họa và điêu khắc châu Âu. Năm 1939, khi thực hiện tác phẩm, ông đã có nhiều năm sống trong môi trường nghệ thuật Pháp.

Đằng sau cảnh sinh hoạt tưởng như bình thường còn có câu chuyện gia đình. Theo Sotheby's, bố cục năm nhân vật gợi nhớ một bức ảnh gia đình của Vũ Cao Đàm, trong đó có em gái Vũ Thị Thức đang ở Việt Nam. Mẹ và em gái là những người có ảnh hưởng đến sáng tác của ông, đặc biệt trong cách ông xây dựng hình ảnh phụ nữ.

Tác phẩm Jeune femme agenouillée tenant son collier (Thiếu nữ quỳ gối cầm vòng cổ) trước đó là bức tranh đắt giá nhất của Vũ Cao Đàm. Ảnh: Christie's.

Tác phẩm cũng được cho là món quà Vũ Cao Đàm dành cho vợ, Renée Appriou, sau một năm kết hôn. Michel Vu, con trai họa sĩ, nhận định bức tranh thể hiện một hình ảnh lý tưởng về hạnh phúc và ví không gian trong tranh như “Vườn Địa Đàng”.

Những yếu tố này đặt Conversation d'élégantes au jardin vào một thời điểm đặc biệt trong sự nghiệp Vũ Cao Đàm, ông vẫn sử dụng lụa, nhưng đã đưa vào tác phẩm những ảnh hưởng rõ rệt từ môi trường nghệ thuật phương Tây và những hình ảnh gắn với đời sống cá nhân.

Vũ Cao Đàm (1908-2000) thuộc nhóm “tứ kiệt trời Âu” của hội họa Việt Nam cùng Lê Phổ, Mai Trung Thứ và Lê Thị Lựu. Ông được biết đến với nhiều sáng tác về phụ nữ, tình mẫu tử và hình ảnh gia đình.

Trước phiên đấu giá này, tác phẩm có giá cao nhất của Vũ Cao Đàm là Jeune femme agenouillée tenant son collier (Thiếu nữ quỳ gối cầm vòng cổ), đạt 420.900 USD tại Christie's Hong Kong tháng 3/2025. Với 3,69 triệu USD, Conversation d'élégantes au jardin lập kỷ lục mới cho họa sĩ và đồng thời vượt mức 3,1 triệu USD của Chân dung cô Phương - kỷ lục tranh Việt được thiết lập bởi Mai Trung Thứ năm 2021.