Trẻ mắc giang mai bẩm sinh: Bác sĩ chỉ dấu hiệu cảnh báo

Bệnh nhi 2 tháng tuổi mắc giang mai. Ảnh: BVCC.

Tưởng chỉ mắc viêm da cơ địa, bé gái 2 tháng tuổi vẫn sốt cao, các sẩn đỏ viền vảy lan từ đầu, lưng đến tay chân, lòng bàn tay và bàn chân. Sau khi điều trị không cải thiện, gia đình đưa trẻ đến Bệnh viện Da liễu Trung ương. Tại đây, các bác sĩ phát hiện một nguyên nhân nghiêm trọng hơn: giang mai bẩm sinh.

Đây cũng là lời cảnh báo về căn bệnh có thể âm thầm ảnh hưởng trẻ ngay từ trong bụng mẹ. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, giang mai bẩm sinh có thể gây biến chứng nặng, thậm chí để lại di chứng lâu dài.

Căn bệnh có thể cướp đi cơ hội khỏe mạnh của trẻ

Bác sĩ nội trú Nguyễn Minh Hường, Phòng khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết giang mai bẩm sinh là hậu quả của sự lây truyền xoắn khuẩn Treponema pallidum từ mẹ sang con qua rau thai.

Sự lây truyền thường rõ hơn từ khoảng tháng thứ 4-5 của thai kỳ, khi rau thai thay đổi và sự trao đổi giữa máu mẹ với thai nhi thuận lợi hơn. Xoắn khuẩn có thể vượt qua hàng rào rau thai, xâm nhập vào thai nhi và gây bệnh.

Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào lượng xoắn khuẩn truyền sang thai nhi cũng như thời điểm nhiễm bệnh. Trường hợp nặng có thể dẫn đến sảy thai, thai lưu, sinh non, thậm chí không qua khỏi ở trẻ sơ sinh.

Trẻ mắc giang mai bẩm sinh có thể không biểu hiện rõ ngay khi chào đời. Ảnh: BVCC.

Ở những trường hợp nhẹ hơn, trẻ có thể xuất hiện tổn thương giang mai ngay sau sinh hoặc trong những ngày, tháng đầu đời, được gọi là giang mai bẩm sinh sớm. Nếu các biểu hiện xuất hiện sau 2 tuổi, bệnh được xếp vào nhóm giang mai bẩm sinh muộn.

Theo bác sĩ Hường, giang mai bẩm sinh sớm có thể gây các tổn thương da tương tự giang mai giai đoạn 2 ở người lớn. Trẻ có thể xuất hiện phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc thường gặp hơn là bong vảy tại những vị trí này.

Một số trẻ có biểu hiện sổ mũi, khụt khịt mũi, hạch to, gan lách to. Bệnh cũng có thể gây viêm xương sụn, viêm màng não, viêm màng mạch - võng mạc và nhiều tổn thương cơ quan khác.

Trong khi đó, giang mai bẩm sinh muộn, xuất hiện ở trẻ trên 2 tuổi, có thể gây tổn thương mắt, tai, khớp, dị dạng xương và để lại di chứng từ những tổn thương xảy ra trong giai đoạn bẩm sinh sớm.

Điều trị ngay khi nghi ngờ

TS.BS Trịnh Minh Trang, Phó phụ trách Phòng khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết theo WHO, năm 2022 thế giới ước tính có khoảng 700.000 trường hợp giang mai bẩm sinh và khoảng 390.000 trường hợp có kết cục bất lợi của thai kỳ liên quan giang mai, gồm thai lưu, không qua khỏi sơ sinh, sinh non và trẻ mắc giang mai bẩm sinh.

Đáng chú ý, phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa thông qua sàng lọc và điều trị giang mai sớm trong thai kỳ.

Về điều trị, WHO khuyến cáo trẻ mắc giang mai bẩm sinh, trẻ có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ hoặc trẻ sinh ra từ người mẹ chưa được điều trị, điều trị không đầy đủ, điều trị trong vòng 30 ngày trước sinh hoặc điều trị bằng phác đồ không chứa penicillin cần được điều trị bằng penicillin.

TS.BS Trịnh Minh Trang, Phó phụ trách Phòng khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương. Ảnh: Phương Anh.

Tùy tình trạng bệnh, trẻ có thể cần điều trị tại bệnh viện và được theo dõi sau điều trị để đánh giá đáp ứng. Cha mẹ không nên tự mua thuốc hoặc ngừng thuốc khi thấy trẻ đỡ triệu chứng. Trẻ cũng cần được tái khám đúng hẹn, làm các xét nghiệm cần thiết để kiểm tra hiệu quả điều trị.

TS Trang lưu ý một vấn đề cần đặc biệt quan tâm khi điều trị là phản ứng Jarisch-Herxheimer. Đây là phản ứng viêm cấp tính xảy ra sau khi bắt đầu điều trị giang mai, không phải phản ứng quá mẫn với penicillin. Phản ứng thường xuất hiện trong vòng 2-8 giờ sau khi điều trị và tự thuyên giảm trong khoảng 12-24 giờ.

Phản ứng này được ghi nhận ở khoảng 30-70% bệnh nhân giang mai giai đoạn sớm và có thể xảy ra ở 43-55% trẻ mắc giang mai bẩm sinh.

Theo khuyến cáo của CDC và WHO, xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ như hạ sốt, bù dịch và theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn. Người bệnh không nên ngừng penicillin chỉ vì xuất hiện phản ứng Jarisch-Herxheimer.

Để phòng ngừa giang mai bẩm sinh, TS.BS Trịnh Minh Trang khuyến cáo:

• Đối với phụ nữ mang thai: Phụ nữ cần thực hiện xét nghiệm sàng lọc giang mai ngay từ lần khám thai đầu tiên (trong 3 tháng đầu thai kỳ). Việc phát hiện và điều trị sớm cho mẹ không chỉ bảo vệ sức khỏe người mẹ mà còn là "tấm lá chắn" hiệu quả nhất phòng ngừa giang mai bẩm sinh cho con.
• Đối với các cơ sở y tế: Cần tăng cường sự phối hợp liên chuyên khoa giữa Sản khoa - Da liễu - Nhi khoa - Xét nghiệm để chủ động phát hiện, hội chẩn và điều trị kịp thời cho cả mẹ và bé, hướng tới mục tiêu loại trừ hoàn toàn việc lây truyền giang mai từ mẹ sang con.
• Đối với cộng đồng: Quan hệ tình dục an toàn và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa hàng đầu để ngăn ngừa nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cần tiếp tục được đẩy mạnh và triển khai sâu rộng.