Tro, đất, chiếc áo của cha và ‘Phần còn lại’ của họa sĩ Đình Tiến

Chia sẻ về buổi lễ vinh danh giải vàng hạng mục Nghệ sĩ thành danh tại UOB Painting of the Year 2026, họa sĩ Nguyễn Đình Tiến (SN 1987, Hà Nội) dành từ “trân quý” cho sự ghi nhận đến đúng lúc. Bởi với anh, đây không đơn thuần là danh hiệu từ một cuộc thi nghệ thuật uy tín hàng đầu khu vực, mà còn là cơ hội nhìn lại hành trình sáng tác và tạo sự tự tin nhất định khi những điều người nghệ sĩ theo đuổi đã được nhìn thấy.

Đến với cuộc thi, anh Tiến đem tác phẩm Phần còn lại được khởi nguồn từ chiếc áo của cha sau khi ông qua đời. Thông qua sự vắng mặt của người cha, tác phẩm vượt lên những trải nghiệm cá nhân để mở ra không gian nơi mỗi người có thể đối diện với nỗi mất mát của riêng mình.

Khi chất liệu tham gia và “kể câu chuyện” của tác phẩm

- Cơ duyên nào đưa anh đến với cuộc thi UOB Painting of the Year 2026?

- Tôi có dịp nói chuyện với các bạn từng đạt giải UOB Painting of the Year (UOB POY) của các mùa trước, thấy mọi người đều trưởng thành và suy nghĩ tích cực hơn sau khi tham gia. Ban đầu, tôi không đặt nặng phải đạt giải, mà muốn đưa tác phẩm mình thực sự tin tưởng đến sân chơi có quy mô và sự chọn lọc lớn. Phần còn lại cũng là tác phẩm có thử nghiệm khá khác với những gì tôi từng làm trước đây, nên tôi muốn xem bức tranh có thể đối thoại như thế nào trước hội đồng và không gian nghệ thuật rộng hơn.

Tác phẩm Phần còn lại của họa sĩ Nguyễn Đình Tiến được vinh danh giải vàng ở hạng mục Nghệ sĩ thành danh của UOB POY 2026.

- Nguồn cảm hứng của tác phẩm “Phần còn lại” đến từ đâu, thưa anh? Vì sao anh lựa chọn chiếc áo để khắc họa những điều còn lại của cha trong thế giới hữu hình, thay vì vật dụng hay hình ảnh khác?

- Tác phẩm khởi nguồn từ một mất mát riêng tư khi cha tôi qua đời. Khi đó, tôi từng mất phương hướng và có khoảng thời gian không nghĩ được nhiều, cho đến giỗ đầu của cha, tôi thấy bản thân không nên thế này mãi. Tôi tình cờ lục tủ quần áo, thấy khoảng 4-5 bộ còn sót lại của ông. Tôi nhặt ra và nghĩ nên làm điều gì với chiếc áo này, thay vì đem đi đốt với quan niệm “mang xuống thế giới bên kia”.

Bắt đầu từ trải nghiệm mất mát rất riêng, nhưng khi vẽ tranh, tôi không muốn kể lại sự đau buồn ấy theo cách trực tiếp. Tôi quan tâm hơn đến việc con người còn hiện diện như thế nào trong những vật chất và dấu vết họ để lại.

Chiếc áo là vật rất bình thường, từng thuộc về đời sống cụ thể, từng tiếp xúc với cơ thể của một con người và trở thành vật còn lại. Tôi không cố gắng biến chiếc áo thành hình ảnh đại diện cho cha mình, mà muốn nhìn nó như vật mang dấu vết của thời gian và sự hiện diện. Từ câu chuyện của cá nhân, tôi muốn mở ra câu hỏi rộng hơn về mối quan hệ giữa con người, ký ức và thời gian.

Họa sĩ Nguyễn Đình Tiến dành nhiều sự quan tâm xoay quanh con người và những trạng thái của họ trong dòng chảy không ngừng của đời sống.

- Tro, đất, sợi vải và những lớp bề mặt phong hóa được tích tụ, bào mòn trở thành ngôn ngữ chính của tác phẩm. Liệu các chất liệu này đem đến giá trị như thế nào cho bức tranh?

- Trước đây, tôi từng nhiều năm thực nghiệm với tranh sơn dầu và sơn mài nhưng cảm thấy các chất liệu này đôi khi chưa đủ truyền tải thông điệp lẫn ý niệm của mình vào tác phẩm. Sau nhiều năm thực hành nghệ thuật, tôi nghĩ đến sử dụng các vật liệu khác là tro, đất, sợi vải và những vật chất mang dấu vết của đời sống.

Tôi thấy tro, đất, sợi vải hay những lớp bề mặt được bồi đắp rồi bào mòn đều có tính chất rất gần với điều bản thân muốn nói về thời gian: Chúng có thể bị biến đổi nhưng đồng thời lưu giữ ký ức và dấu vết. Khi đó, vật liệu không chỉ là phương tiện để tạo hình, mà còn trở thành một phần nội dung và có thể “kể câu chuyện” của tác phẩm.

- Anh Tiến có thể chia sẻ kỹ hơn về những hình ảnh ẩn dụ trong bức tranh?

- Màu sắc của tác phẩm được hình thành dần trong quá trình làm, chứ không phải ngay từ đầu tôi quyết định sẵn bảng màu. Những gam nâu, vàng đất và các sắc độ trầm tạo cảm giác về một bề mặt đã đi qua thời gian, có sự cũ kỹ, lắng đọng và biến đổi. Ngoài ra trong quá trình thực hiện, tôi từng xóa đi làm lại nhiều lần và sau đó quyết định tiết chế màu sắc để giữ sự nguyên bản và tự nhiên nhất có thể. Tôi không muốn áp đặt lên bề mặt một hình thức quá hoàn chỉnh; mà muốn để những biến đổi, dấu vết và sự không đồng nhất của chất liệu tham gia trực tiếp vào quá trình “kể tác phẩm”.

Với những sợi vải nổi lên trên bề mặt, tôi muốn giữ lại cảm giác về một thứ từng thuộc về đời sống nhưng dần tách khỏi hình hài ban đầu của nó. Sợi vải tạo đường phân chia và mối liên hệ giữa các vùng không gian. Từ đó, tôi muốn người xem cảm nhận các sợi vải vừa có tính vật chất, vừa tạo ra những đường dẫn thị giác trên bề mặt tranh; đồng thời có thể khơi gợi liên tưởng riêng tư về sự hiện diện của chúng.

Tro, đất, sợi vải và những lớp bề mặt phong hóa trở thành chính ngôn ngữ của tác phẩm Phần còn lại.

- Thông qua tác phẩm “Phần còn lại”, anh muốn gửi gắm thông điệp nào tới công chúng?

- Phần còn lại bắt đầu từ câu chuyện riêng, nhưng tôi hy vọng mỗi người có thể tìm thấy trong đó một ký ức, sự hiện diện hoặc điều gì đó từng thuộc về mình. Với tôi, điều còn lại sau một con người đôi khi không phải là hình ảnh cụ thể, mà là những dấu vết rất nhỏ trong đời sống. Và chính những dấu vết đó khiến chúng ta nhận ra rằng thời gian không chỉ lấy đi mà đôi khi cũng giúp lưu giữ.

Bệ phóng để giới họa sĩ phát triển hành trình nghệ thuật

- Sau hơn 10 năm thực hành nghệ thuật, theo anh, các họa sĩ thường đối diện với trăn trở nào trong duy trì lửa nghề và việc sáng tác?

- Làm cách nào để chặng đường nghệ thuật bền lâu và hạn chế bị tác động bởi ngoại cảnh như “cơm áo gạo tiền”, chuyện gia đình… thì tôi nghĩ điều quan trọng là người nghệ sĩ cần thực hành thường xuyên và đặt câu hỏi với chính mình. Nghệ sĩ cần giữ sự tò mò, sẵn sàng trải nghiệm và không tự giới hạn trong cách làm quen thuộc.

Theo anh Tiến, nghệ sĩ nên thường xuyên đặt câu hỏi để làm mới suy nghĩ, không bị giới hạn trong những cách làm quen thuộc.

- Theo anh, những cuộc thi nghệ thuật quy mô lớn như UOB Painting of the Year có ý nghĩa thế nào trong việc hỗ trợ các nghệ sĩ Việt Nam phát triển tài năng, cũng như thúc đẩy hội họa trong nước?

- Trước hết, những sân chơi như UOB Painting of the Year tạo ra không gian để nghệ sĩ Việt Nam được đặt tác phẩm vào cuộc đối thoại rộng hơn. Nghệ sĩ không chỉ cần một nơi để trưng bày tác phẩm, mà còn cần những cơ hội để được nhìn nhận, kết nối và tiếp cận với nhóm công chúng mới.

Với nghệ sĩ theo đuổi con đường dài hạn, những sân chơi như vậy cũng tạo động lực để đầu tư nghiêm túc hơn cho sáng tác. Khi nghệ sĩ có nhiều cơ hội giao lưu với khu vực và quốc tế, hội họa Việt Nam cũng có thêm cơ hội được nhìn thấy trong bối cảnh rộng hơn.

Họa sĩ Nguyễn Đình Tiến và những tác phẩm anh đang thực hiện.

- Sau giải thưởng UOB Painting of the Year 2026, kế hoạch tiếp theo của anh là gì?

- Tôi muốn dành nhiều thời gian hơn cho sáng tác và tiếp tục phát triển những vấn đề đã bắt đầu xuất hiện trong Phần còn lại: Thời gian, dấu vết, vật chất và sự hiện diện của con người. Tôi cũng muốn mở rộng ngôn ngữ nghệ thuật sang những hình thức và chất liệu khác, để mỗi tác phẩm là cách tiếp cận mới.

Với tôi, giải vàng của UOB Painting of the Year 2026 là cột mốc đáng nhớ, nhưng điều quan trọng hơn là sẽ làm gì sau cột mốc này. Tôi sẽ tiếp tục làm việc nghiêm túc, đào sâu những vấn đề quan tâm và xem chúng có thể đưa thực hành nghệ thuật của mình tới đâu.