Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

Mini Magazine

Từ những lần bật khóc ở Pháp đến nữ tiến sĩ giành giải Quả Cầu Vàng

Từng có lúc bật khóc, muốn bỏ dở chương trình tiến sĩ ở Pháp, song sau cùng, TS Vân Anh vẫn bền bỉ đi qua 10 năm làm khoa học để chạm tay vào giải thưởng Quả Cầu Vàng 2026.

tiến sĩ ảnh 1

Buổi sáng sau ngày nhận giải Quả Cầu Vàng 2026, tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh bắt đầu ngày mới bằng công việc quen thuộc: Chuẩn bị cho hai con nhỏ, đưa các bé đến trường rồi đến giảng đường và phòng nghiên cứu.

Ở tuổi 34, nữ tiến sĩ đảm nhiệm nhiều vai trò. Cô vừa nghiên cứu trong lĩnh vực robot và tự động hóa, vừa giảng dạy, đồng thời là giám đốc chương trình đào tạo tài năng ngành Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Phía sau những công việc ấy còn là vai trò của một người mẹ có hai con nhỏ, trong đó, bé thứ hai chỉ mới 7 tháng tuổi.

Từng là thủ khoa đầu ra đại học

Con đường đến với kỹ thuật của nữ tiến sĩ bắt đầu từ niềm yêu thích môn Vật lý. Khi còn học ở trường THPT Phan Châu Trinh (Đà Nẵng), cô đặc biệt hứng thú với phần cơ học, nhất là các bài về dao động và chuyển động của vật thể.

“Trong các lựa chọn thông thường thời đó, nam sinh thường chọn kỹ thuật còn nữ sinh chọn kinh tế. Tôi là một trong số ít nữ sinh chọn kỹ thuật, nghĩ đơn giản vì thích nên thi”, cô chia sẻ.

Ban đầu, Vân Anh trúng tuyển ngành Điện tử Viễn thông tại Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng). Tuy nhiên, ngay trong những tuần đầu nhập học, khi biết trường có chương trình kỹ sư chất lượng cao Việt - Pháp, chuyên ngành Sản xuất tự động, cô quyết định chuyển lớp.

Thời điểm ấy, Vân Anh chưa hình dung mình sẽ trở thành giảng viên đại học, chỉ ước mơ làm cô giáo. Cô đặt mục tiêu rõ ràng là cải thiện ngoại ngữ, “trở thành một trong những sinh viên xuất sắc nhất” và giành học bổng du học.

Phải đến năm thứ ba, khi bắt đầu học các môn chuyên ngành và vận dụng kiến thức khoa học để giải quyết những bài toán thực tiễn trong lĩnh vực robot, Vân Anh bắt đầu nuôi ước mơ trở thành giảng viên.

Năm 2015, cô tốt nghiệp thủ khoa đầu ra, thành thạo hai ngoại ngữ là tiếng Anh và Pháp. Cô cũng là người duy nhất của chương trình nhận học bổng của Đại sứ quán Pháp, sang Đại học Bách khoa Hauts-de-France làm nghiên cứu sinh tiến sĩ.

tiến sĩ ảnh 2

TS Nguyễn Thị Vân Anh là nữ giảng viên duy nhất của Bách khoa Hà Nội giành giải Quả Cầu Vàng 2026. Ảnh: Ngọc Bích.

Cú vấp đầu tiên trên con đường nghiên cứu khoa học

Vân Anh theo đuổi hướng nghiên cứu về điều khiển mờ cho robot công nghiệp, cụ thể là cánh tay robot. Đi thẳng từ cử nhân lên tiến sĩ, cô đối mặt với không ít khó khăn do bậc đại học chủ yếu học kiến thức nền tảng, chưa có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu.

Năm đầu tiên, các giáo sư yêu cầu tổng quan tài liệu chuyên sâu, nhưng cách đọc, phân tích và hệ thống hóa kiến thức của nữ nghiên cứu sinh khi ấy chưa đáp ứng yêu cầu. Tính cách ít nói, ngại trao đổi với bạn học cũng khiến cô gặp khó khăn trong việc hòa nhập.

Kết quả nghiên cứu năm đầu không đạt kỳ vọng, Vân Anh thất vọng, thậm chí nghi ngờ bản thân có thực sự phù hợp với con đường nghiên cứu hay không. Vài lần, cô úp mặt vào lavabo khóc vì quá căng thẳng, rồi gọi điện về cho gia đình, vừa khóc vừa nói muốn mua vé máy bay về nước, từ bỏ việc học.

Nhưng sau những nhận xét thẳng thắn của giáo sư hướng dẫn, cô vực dậy, quyết định học lại từ đầu, từ phương pháp đọc tài liệu, cách viết bài báo khoa học đến kỹ năng mô phỏng. Có giai đoạn, cô làm việc cật lực, chỉ ngủ khoảng 2-3 giờ mỗi ngày.

Nhìn lại quãng thời gian ấy, Vân Anh cho rằng bài học lớn nhất là phải biết đứng dậy sau thất bại. Trong nghiên cứu khoa học, sự bền bỉ và khả năng phục hồi khi kết quả không như mong đợi quan trọng không kém kiến thức chuyên môn.

tiến sĩ ảnh 3

Hướng nghiên cứu chính của TS Vân Anh là điều khiển mờ cho robot. Ảnh: Ngọc Bích.

Tiếp xúc doanh nghiệp để giảng dạy sinh viên tốt hơn

Năm 2019, Vân Anh tốt nghiệp tiến sĩ ngành Tự động hóa, nhận được lời mời làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Bỉ. Tuy nhiên, kế hoạch bị đảo lộn khi dịch Covid-19 bùng phát, chị quyết định trở về Việt Nam để phát triển sự nghiệp.

Đầu quân cho Đại học Bách khoa Hà Nội, dù đã có khoảng một năm giảng dạy tại Đại học Bách khoa Hauts-de-France, nữ tiến sĩ nhận thấy kinh nghiệm đứng lớp ở Pháp không giúp ích quá nhiều khi chuyển sang môi trường giảng dạy tại Việt Nam.

Trong những buổi dạy đầu tiên, cô chủ yếu bám sát giáo trình, chưa mở rộng kiến thức hay đưa ra nhiều ví dụ thực tế. “Khi ấy, tôi nhìn nhận bản thân chưa có đủ trải nghiệm về môi trường trong nước, cũng lo ngại cung cấp thông tin chưa chính xác cho sinh viên”, chị kể.

Để thay đổi, nữ giảng viên chủ động đến tham quan các nhà máy, gặp gỡ chuyên gia về kỹ thuật tại doanh nghiệp để tìm hiểu tình hình ứng dụng công nghệ và những vấn đề thực tế trong sản xuất.

Khi đưa câu chuyện từ nhà máy, doanh nghiệp vào bài giảng, chị nhận thấy không khí lớp học thay đổi. Sinh viên hào hứng hơn, nhiều em tranh thủ giờ giải lao để hỏi thêm về kiến thức, tìm hiểu định hướng nghề nghiệp…

tiến sĩ ảnh 4

Khoảng 70% công trình nghiên cứu của TS Vân Anh có sự tham gia của sinh viên. Ảnh: Ngọc Bích.

Bên cạnh giảng dạy, nữ tiến sĩ còn hướng dẫn sinh viên nghiên cứu khoa học. Những năm đầu, chị từng dành nhiều thời gian hướng dẫn nhưng kết quả chưa như kỳ vọng. Sau đó, chị nhận ra mình quá nóng vội, muốn sinh viên nhanh chóng hiểu vấn đề phức tạp mà chưa xây dựng đủ nền tảng cho các em.

Vì vậy, chị chuyển sang chia nhỏ các bài toán nghiên cứu, hướng dẫn sinh viên từng bước. Khi bắt đầu có kết quả, chị tiếp tục hỗ trợ, từ xử lý dữ liệu đến viết bài báo khoa học, thậm chí sửa từng câu tiếng Anh. Sau khoảng một năm được kèm cặp, sinh viên có thể tự triển khai nghiên cứu và xây dựng ý tưởng. Nhiều em sau đó giành học bổng thạc sĩ, tiến sĩ tại Pháp, Áo, Canada và Hà Lan.

Đầu năm nay, TS Vân Anh trở thành Giám đốc chương trình tài năng ngành Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa. Chị nhận định sinh viên tài năng Bách khoa có nền tảng tốt, thách thức lớn nhất không nằm ở năng lực chuyên môn, mà là duy trì tinh thần và sự bền bỉ.

Nhiều sinh viên giỏi thường tự đặt áp lực lớn lên bản thân, luôn muốn đứng đầu, lọt top hoặc có công bố khoa học ở những tạp chí hàng đầu. Khi kết quả chưa đạt kỳ vọng, các em dễ thất vọng, mất động lực. Vì vậy, chị dành nhiều thời gian trò chuyện trực tiếp với từng sinh viên để tìm hiểu nguyện vọng, khó khăn và định hướng riêng.

tiến sĩ ảnh 5

Phía sau vai trò giảng viên, nhà khoa học, TS Vân Anh còn là người mẹ của hai con nhỏ. Ảnh: Ngọc Bích.

Là nữ tiến sĩ duy nhất của Bách khoa Hà Nội giành giải Quả Cầu Vàng, chị cho hay khoảng 70% công trình nghiên cứu của mình có sự tham gia của sinh viên. Hướng nghiên cứu chính là điều khiển mờ cho robot. Trên nền tảng này, chị phát triển các nghiên cứu ứng dụng cho nhiều loại thiết bị, từ robot công nghiệp, robot di động đến máy bay không người lái và cầu trục vận chuyển.

“Điều ý nghĩa nhất không chỉ là kết quả khoa học hay giải thưởng đạt được, mà còn là cơ hội đưa sinh viên tham gia vào nghiên cứu”, nữ tiến sĩ nói.

Năm nay, chị sinh con thứ hai. Nghiên cứu khoa học đòi hỏi tập trung và kiên trì trong thời gian dài, trong khi công việc giảng dạy và hướng dẫn sinh viên lại có những trách nhiệm không thể trì hoãn. Vì vậy, chỉ sau vài tháng nghỉ, TS Vân Anh đã trở lại làm việc trực tuyến để duy trì hoạt động của nhóm nghiên cứu, bảo đảm tiến độ các đề tài.

“Bên cạnh con đường nghiên cứu khoa học, tôi cũng muốn dành thời gian đồng hành cùng các con trong quá trình trưởng thành. Tôi hy vọng mình không chỉ là một người mẹ, mà có thể trở thành cô giáo của các con, giúp các con nuôi dưỡng sự tò mò, niềm yêu thích học hỏi và ước mơ của riêng mình”, nữ tiến sĩ chia sẻ.

Được học - câu chuyện về cô gái 17 mới được đến trường lần đầu và đã trở thành tiến sĩ ngành Sử học về sau - hơn cả một câu chuyện truyền cảm hứng về học tập. Độc giả có thể tìm hiểu thêm về Được học tại đây.

Choáng ngợp ‘xưởng sáng tạo’ mới của sinh viên Bách khoa Hà Nội

Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành của Đại học Bách khoa Hà Nội trải rộng trên 3 tầng, với nhiều khu vực phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của sinh viên.

Ngọc Bích

Bạn có thể quan tâm