 |
| Gia đình tỷ phú Mukesh Ambani tại lễ niêm yết Jio Platforms ở Mumbai, Ấn Độ, ngày 28/10. Từ trái sang là vợ của ông, bà Nita Ambani; tỷ phú Mukesh Ambani; con gái Isha Ambani; con trai cả Akash Ambani và con trai út Anant Ambani. Ảnh: Reuters. |
Màn trình diễn ánh sáng bằng máy bay không người lái, âm nhạc sôi động cùng sự xuất hiện của gia đình tỷ phú Mukesh Ambani đã biến lễ niêm yết Jio Platforms tại Mumbai ngày 28/10 thành sự kiện đặc biệt của thị trường chứng khoán Ấn Độ.
Đằng sau màn ăn mừng là thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử nước này, huy động 3,2 tỷ USD. Theo Reuters, cổ phiếu Jio tăng gần 27% trong phiên giao dịch đầu tiên, đưa giá trị doanh nghiệp lên khoảng 137 tỷ USD.
Jio trở thành công ty niêm yết lớn thứ hai Ấn Độ, chỉ sau tập đoàn mẹ Reliance Industries. Đây cũng là lần đầu tiên sau hai thập kỷ Reliance đưa một doanh nghiệp thành viên lên sàn chứng khoán.
Với Mukesh Ambani, người giàu nhất châu Á, thương vụ đánh dấu bước tiến mới của đế chế kinh doanh gia đình. Nhưng điều đáng chú ý hơn là cách Jio đạt được vị thế này chỉ trong một thập kỷ.
Internet miễn phí làm đảo lộn thị trường
Năm 2016, Mukesh Ambani tung ra Jio với chiến lược gây bất ngờ: cung cấp Internet di động miễn phí trong nhiều tháng, đồng thời giảm mạnh giá cước gọi điện. Thời điểm đó, thị trường viễn thông Ấn Độ có nhiều nhà mạng cạnh tranh. Việc một doanh nghiệp mới sẵn sàng miễn phí dữ liệu đã tạo ra cuộc đua giá chưa từng có.
Người dân xếp hàng dài tại các điểm phát SIM Jio. Chỉ sau 170 ngày hoạt động, nhà mạng thu hút hơn 100 triệu thuê bao, thuộc nhóm doanh nghiệp viễn thông di động có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới khi ấy.
 |
| Akash Ambani, con trai cả của tỷ phú Mukesh Ambani, phát biểu tại lễ niêm yết Jio Platforms ở Mumbai, Ấn Độ, ngày 28/10. Ông hiện là Giám đốc điều hành Jio Platforms. Ảnh: Reuters. |
Để thực hiện chiến lược này, Reliance đầu tư gần 22,5 tỷ USD vào giấy phép tần số, mạng lưới viễn thông và hạ tầng cáp quang.
Nhờ nguồn lực tài chính lớn, Jio có thể chấp nhận lợi nhuận thấp trong giai đoạn đầu để nhanh chóng giành khách hàng. Các đối thủ buộc phải giảm giá cước, trong khi hàng triệu người Ấn Độ lần đầu tiếp cận Internet trên điện thoại thông minh.
Theo Al Jazeera, doanh thu viễn thông bình quân trên mỗi thuê bao tại Ấn Độ giảm 42,8% trong giai đoạn 2016-2019, còn 0,75 USD.
Cuộc cạnh tranh khốc liệt khiến thị trường thay đổi sâu sắc. Trong số 10 nhà mạng hoạt động trước khi Jio xuất hiện, có 7 doanh nghiệp phải rút lui thông qua phá sản hoặc sáp nhập. Ngay cả Reliance Communications, doanh nghiệp do Anil Ambani, em trai Mukesh Ambani, sáng lập, cũng nộp đơn phá sản năm 2019.
Hiện Jio, Bharti Airtel và Vodafone Idea kiểm soát hơn 92% thị trường viễn thông Ấn Độ. Riêng Jio phục vụ hơn 530 triệu khách hàng.
Tuy nhiên, thời kỳ Internet siêu rẻ đã dần qua đi. Tháng 7/2024, Jio tăng giá các gói cước khoảng 12-25%, sau đó những nhà mạng khác cũng điều chỉnh theo.
Cuộc cạnh tranh mới với Elon Musk
Thành công trong viễn thông tạo nền tảng để Mukesh Ambani mở rộng Jio thành hệ sinh thái dịch vụ số, gồm giải trí trực tuyến, phát sóng thể thao, lưu trữ đám mây và nhiều sản phẩm công nghệ.
Năm 2020, Jio huy động hơn 20 tỷ USD từ các nhà đầu tư quốc tế. Meta hiện nắm khoảng 9,9% cổ phần doanh nghiệp, còn Google sở hữu khoảng 7,7%.
Trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, Jio ghi nhận doanh thu khoảng 15,5 tỷ USD, lợi nhuận 3,2 tỷ USD. Dù mở rộng sang nhiều lĩnh vực, hoạt động viễn thông truyền thống vẫn đóng góp gần 90% doanh thu.
Tham vọng tiếp theo của Jio là Internet vệ tinh quỹ đạo thấp, lĩnh vực có thể đưa doanh nghiệp vào cuộc cạnh tranh trực tiếp với Starlink của Elon Musk.
Starlink đã tìm cách gia nhập thị trường Ấn Độ trong nhiều năm nhưng vẫn chờ hoàn tất thủ tục phê duyệt. Dự án Internet vệ tinh của Jio cũng đang trong quá trình xin chấp thuận về an ninh.
 |
| Dinh thự Antilia của tỷ phú Mukesh Ambani tại Mumbai, Ấn Độ, được trang hoàng trước đám cưới con trai út Anant Ambani vào tháng 7/2024. Ảnh: Reuters. |
Cuộc cạnh tranh nóng lên trong tháng 10, khi Elon Musk công khai chỉ trích những trở ngại mà Starlink gặp phải tại Ấn Độ. Trên mạng xã hội X, ông cáo buộc các doanh nghiệp viễn thông lớn tìm cách bảo vệ vị thế trên thị trường.
Ngày 10/10, Elon Musk khẳng định Starlink phải đưa ra mức giá phù hợp nếu muốn thu hút khách hàng Ấn Độ.
"Rõ ràng, nếu Starlink quá đắt ở Ấn Độ, sẽ chẳng ai mua. Vì vậy, SpaceX cần đưa ra mức giá phải chăng", ông viết trên X.
Tỷ phú Elon Musk cũng cho rằng cạnh tranh sẽ mang lại thêm lựa chọn cho người tiêu dùng, đồng thời dự đoán lợi nhuận của Ambani có thể giảm nhưng doanh nghiệp của ông sẽ không biến mất.
Phía Reliance bác bỏ quan điểm cho rằng tập đoàn e ngại các đối thủ nước ngoài, khẳng định chưa bao giờ sợ cạnh tranh. Chính phủ Ấn Độ cũng phủ nhận cáo buộc thiên vị doanh nghiệp trong nước.
Sau thương vụ IPO, Jio dự kiến sử dụng tối đa 2,89 tỷ USD để thanh toán các khoản vay của đơn vị viễn thông. Phần còn lại phục vụ hoạt động kinh doanh và đầu tư.
Thương vụ niêm yết còn đưa thế hệ kế tiếp của gia đình Ambani ra trước công chúng. Akash Ambani, con trai cả của Mukesh Ambani, hiện điều hành Jio, trong khi Isha và Anant Ambani tham gia hội đồng quản trị.
Tại lễ niêm yết ngày 28/10, Anant Ambani nói: "Jio có thể không hiện diện trước mắt. Nhưng nó hiện diện trong mọi giấc mơ số của Ấn Độ. Hôm nay, Jio thuộc về Ấn Độ".
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
