Rắn, một loài bò sát quen thuộc, còn được coi là biểu tượng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tâm linh Á Đông. Rắn trong văn hóa phương Đông vừa gần gũi vừa đáng sợ, vừa được thờ phụng vừa bị kiêng dè. Trong những câu chuyện dân gian, rắn có thể hóa hình, thành thần, thành yêu quái, khi bảo vệ con người, khi lại gắn với tai họa. Truyền thuyết Bạch Xà của Trung Quốc kể về một con rắn tu luyện nghìn năm thành Bạch Tố Trinh, mang hình hài thiếu nữ, cũng yêu và sống không khác con người.
Còn ở Việt Nam, rắn thường được ví von với thủy thần, giao long hay những thế lực cai quản sông ngòi. Người dân ở vùng sông nước vừa cầu mong chúng che chở, vừa sợ chúng mang tai họa tới.
Đó là lý do những câu chuyện về loài bò sát này thường mang màu sắc bí ẩn, đôi khi gây kinh hãi. Người dân miền quê tới nay vẫn truyền tai câu chuyện rắn đi theo đôi, một con bị giết thì con còn lại tìm người trả thù; chuyện rắn thành tinh, nhớ mặt người đã hại mình…
Đẹp nhưng vô hồn
Út Lan 2 của Trần Trọng Dần bắt đầu từ chính những chất liệu liêu trai ấy.
Câu chuyện theo chân Đen, người đàn ông mưu sinh bằng nghề chài lưới. Vợ bệnh, cần tiền mua thuốc, Đen bất chấp lời cảnh báo mà đi bắt cá ban đêm. Một lần nọ, anh bắt được con rắn hình thù kỳ dị, rồi đem bán cho dì Tư trong làng với giá cao. Kể từ đây, những sự kiện bí ẩn cứ liên tiếp diễn ra.
Ngay từ đầu phim, khán giả đã có thể dễ dàng cảm nhận được điều gì đó âm thầm ẩn giấu phía sau vẻ bình an của ngôi làng ven sông. Những tín hiệu về một bi kịch khủng khiếp hiện diện trong làn nước đen tĩnh mịch vào những đêm mây mù, trong việc dì Tư thích thu mua những con rắn kỳ lạ, trong cả lời cảnh báo của lão Ất khùng, người đàn ông ở tuổi gần đất xa trời cứ nói không thôi về việc cả làng sẽ gặp tai họa.
Không mất nhiều thời gian khi “nghiệp quả” đã được báo trước giáng xuống. Bắt đầu từ cái chết đáng sợ của vợ Đen, cho tới cô con gái nhỏ cũng bắt đầu có biểu hiện bất thường. Mọi nghi vấn dẫn tới những lời đồn về Hà Bá, cơn ác mộng của người dân sống ven sông. Đen hối hận vì bản thân bất chấp cảnh báo mà để vợ phải chết oan uổng, nhưng anh không còn nhiều thời gian, khi thế lực tà ác đang âm mưu trả thù cả ngôi làng để đòi lại món nợ.
 |
| Phương Nam vào vai nam chính. |
Nắm trong tay nhiều ý tưởng thú vị, từ truyền thuyết Hà Bá trả thù cho đến câu chuyện về sát sinh, nghiệp quả, Út Lan 2 đáng tiếc lại chưa thể biến những chất liệu tiềm năng ấy thành câu chuyện đủ chặt chẽ và lôi cuốn.
Công bằng mà nói, tác phẩm của Trần Trọng Dần vẫn tạo ấn tượng về mặt thị giác. Bối cảnh rừng U Minh Thượng hiện lên bí ẩn với hệ sinh thái kênh rạch, cây cối um tùm. Nơi các nhân vật sinh sống nằm lọt thỏm giữa không gian tứ bề sông nước gợi cảm giác biệt lập, u ám rất phù hợp với dòng phim kinh dị.
Phần hình ảnh, bối cảnh được nhấn nhá đầy chủ ý, thể hiện rõ sự đối lập giữa không gian xanh mát, trong trẻo và tràn đầy năng lượng ban ngày, với vẻ hoang vu và ma mị rợn tóc gáy khi màn đêm buông xuống. Mặt nước phẳng lặng mênh mông với một màu đen đặc quánh giờ đây trở thành bức màn hoàn hảo để che giấu những bí mật đen tối, là nơi mà người ta không biết thứ quỷ dị gì sẽ nhảy xổ ra ở những khung hình tiếp theo. Sự tương phản giữa không gian và con người là phép kể chuyện bằng hình ảnh hiệu quả, tạo cảm giác sinh mạng mong manh, nhỏ bé trước sức mạnh thiên nhiên.
Thế nhưng, đằng sau vẻ đẹp của những thước phim trau chuốt ấy lại là câu chuyện cũ kỹ, đơn điệu đến mức vô hồn. Quan niệm đất có Thổ Công, sông có Hà Bá đáng lẽ có thể mở rộng thành câu chuyện đậm màu liêu trai về những lễ nghi bí ẩn, hay tập tục mê tín dị đoan khi con người chấp nhận thỏa hiệp với thế lực tâm linh để đổi lấy sự bình an giả dối.
Chính nỗi sợ thiên nhiên, tai ương hay những điều bí ẩn vượt ngoài tầm hiểu biết dễ bị biến thành cái cớ cho hành động ngu muội, sai lầm. Việc dân làng ven sống chấp nhận hiến tế một cô gái vô tội để đổi lại bình yên có thể coi là nút thắt quan trọng nhất cần lời giải trong kịch bản Út Lan 2.
Thế nhưng, thay vì giải mã, đào sâu những mặt tối đạo đức phía sau mâu thuẫn ấy, đạo diễn chọn kể một câu chuyện xoay quanh những diễn biến hù dọa, trả thù đơn điệu và tẻ nhạt. Từ bi kịch này tới bi kịch khác, mọi biến cố trong phim chỉ là những cái chết rời rạc, thiếu tác động cảm xúc, trong khi chưa có một bí ẩn đủ hấp dẫn để khiến người xem cảm giác muốn níu lại khám phá.
 |
| Phim có nhiều khung hình đẹp, tạo ấn tượng thị giác. |
Trải nghiệm phim vì vậy mà liên tục gián đoạn. Người xem không biết phải đặt điểm nhìn ở đâu, trước loạt diễn biến luân chuyển kém mượt mà giữa bi kịch gia đình nam chính với những góc khuất trong gia đình dì Tư. Cảnh jump-scare cũ kỹ, rập khuôn vì lạm dụng nhạc lớn lặp lại quá nhiều, khiến câu chuyện ngày càng gây mệt mỏi cho khán giả theo dõi.
Thông điệp mơ hồ
Một điểm đáng ghi nhận là giữa những tuyến truyện u ám, căng thẳng, đạo diễn Trần Trọng Dần vẫn biết cách làm chân mày người xem giãn ra bằng một số tình huống đời thường duyên dáng. Hai nghệ sĩ gạo cội Kiều Oanh và Kim Phương tương tác ăn ý, tạo được những mảng miếng tếu táo đậm chất Nam Bộ, vừa vặn mà không làm méo mó bầu không khí kinh dị chủ đạo của phim.
Sau vai tiểu đội trưởng trong Mưa đỏ, Phương Nam làm mới bản thân trong vai một người đàn ông mưu sinh bằng nghề chài lưới, lâm vào bi kịch tan nát gia đình. Ở diễn viên có sự chất phác, giản dị, có chút gì đó cơ cực, lam lũ của người dân lao động chân tay, miệt mài kiếm tiền nuôi sống cả gia đình và chăm người vợ bệnh tật.
Phương Nam tạo thiện cảm với lối đài từ có cảm xúc, cách nhả thoại cũng khá tự nhiên. Chỉ là nhân vật của anh chưa thể khiến người xem đồng cảm, dù cho đã trải qua một loạt bi kịch dễ lấy nước mắt. Ở Đen đáng lẽ phải có sự day dứt, ân hận vì rước tai họa về nhà, là nguyên nhân khiến vợ gặp nạn. Mặt khác, Đen còn phải nỗ lực trong tuyệt vọng để bảo bọc đứa con thơ bị thế lực ma quái tìm cách trả thù.
Thế nhưng, nhân vật lại nghèo nàn diễn biến nội tâm đến mức khó tin. Có cảm giác, Út Lan 2 sa đà vào những màn hù dọa, giết chóc mà bỏ quên đời sống nội tâm của nam chính. Khán giả chưa thấy rõ liệu Đen có hối hận vì không cứu được vợ hay không, có cắn rứt vì hành động của mình mà gia đình bị trả thù, hay đối diện với mâu thuẫn tâm lý khi cần tiền mưu sinh như thế nào.
 |
| Út Lan 2 đưa ra thông điệp không đủ tính thuyết phục. |
Một mẫu số chung của nhiều kịch bản kinh dị lỏng lẻo là ép buộc nhân vật phải hành xử, đưa ra quyết định thiếu tỉnh táo, đôi khi kỳ quặc. Út Lan 2 không phải ngoại lệ. Nhân vật của Phương Nam tận mắt chứng kiến hiểm họa, biết rõ về mối đe dọa đang nhắm vào gia đình mình, nhưng vẫn nhiều lần lao vào chốn nguy hiểm không rõ mục đích. Trong khi điều quan trọng nhất với anh phải là bảo vệ con thơ và tìm cách sống sót.
Sự xuất hiện đột ngột của một cô đồng sống ẩn dật đứng ra giúp đỡ gia đình Đen tạo cảm giác kỳ quặc không kém. Lạm dụng “deus ex machina” (một thủ pháp kể chuyện trong đó một nhân vật hoặc thế lực bất ngờ xuất hiện ở phút chót để giải quyết tình huống bế tắc) đặt ra nhiều câu hỏi về nguồn gốc và động cơ nhân vật, nhưng đạo diễn không kịp đưa ra lời giải thích rõ ràng trước khi thước phim cuối cùng khép lại.
Nhìn chung, Út Lan 2 mới tạo được vỏ bọc nịnh mắt nhưng lại hời hợt, lỏng lẻo về nội dung. Tác phẩm kinh dị của Trần Trọng Dần đưa ra thông điệp “nợ máu phải trả bằng máu” có phần nông cạn, lại mơ hồ. Trong khi đáng lẽ, phim đã có thể khám phá những chủ đề sâu sắc về bản chất bi kịch và cái ác. Bởi Hà Bá hay bất kỳ thế lực tâm linh nào vốn dĩ không phải phản diện lớn nhất, mà chính sự nhỏ nhen, ích kỷ và mù quáng của con người mới là thứ cần bị lên án quyết liệt.
Cuốn sách Thời đại AI - Và tương lai loài người chúng ta trình bày cách AI làm thay đổi mối quan hệ của chúng ta với tri thức, chính trị và xã hội. Mục tiêu tối thượng của cuốn sách này là giải thích về AI và cung cấp cho độc giả những câu hỏi mà chúng ta sẽ phải đối mặt trong những năm tới lẫn bộ công cụ để bắt đầu trả lời chúng.
