Vì sao Joker là phản diện được nước Anh yêu thích nhất

Trong cuộc khảo sát do Great Action thực hiện, màn hóa thân Joker của Heath Ledger trong The Dark Knight nhận 22% số phiếu bình chọn. Darth Vader đứng ngay sau với 21%, còn Hannibal Lecter do Anthony Hopkins thủ vai nhận 17%.

Kết quả này chứng minh sức hút mạnh mẽ của hoàng tử tội phạm do DC Comics khai sinh. Để dễ hình dung, những đối thủ mà Joker chiến thắng trong cuộc bình chọn đều là những biểu tượng lừng lẫy của lịch sử điện ảnh. Darth Vader của loạt Chiến tranh giữa các vì sao với mức độ nổi tiếng không cần bàn cãi, trong khi “cơn ác mộng bóng đêm” Freddy Krueger hay giáo sư Hannibal Lecter trong Sự im lặng của bầy cừu đều là những biểu tượng khét tiếng của thể loại kinh dị.

Biểu tượng

Trở lại với Joker trong The Dark Knight, Heath Ledger đã chinh phục khán giả toàn cầu bằng màn trình diễn mang phong cách thể nghiệm chân thực đến mức đáng sợ. Mà sau đó, khái niệm “method acting” - một kỹ thuật diễn xuất được coi là đỉnh cao mà ở đó, diễn viên gò ép bản thân phải sống cùng nhân vật nhằm tái hiện lại cảm xúc vai diễn chân thực nhất - trở nên phổ biến với khán giả đại chúng.

Christopher Nolan và Heath Ledger có sự sáng tạo, nhưng không xóa bỏ những gì làm nên bản sắc nhân vật nổi tiếng này. Hoàng tử tội phạm dưới màn nhập vai của Heath Ledger như một kẻ bước ra từ hư vô, nhấn chìm cả Gotham trong hỗn loạn.

Ledger khiến Joker đáng sợ trước hết bởi sự khó đoán. Hắn có thể nói chuyện vui vẻ như đang kể một câu chuyện cười, rồi đột ngột chuyển sang trạng thái bạo lực. Gã không hành động vì một mục tiêu vật chất rõ ràng. Tiền bạc chỉ là công cụ, quyền lực trong mắt gã cũng không phải đích đến.

Tạo hình trong phim của Heath Ledger.

Ngay từ đầu phim, Joker đã thao túng cuộc chơi. Hắn liên tục thay đổi luật, khiến Batman loay hoay xử lý những tình huống do mình tạo ra. Chính sự ranh ma ấy khiến Joker dắt mũi cả Gotham, còn mỗi bước đi của Batman thực chất đều chỉ là phản ứng lúng túng trước nước cờ của gã.

Không ai thích gây ra tình trạng hỗn loạn và tan hoang nhiều hơn Joker. Điều đáng sợ là hắn luôn tận hưởng điều đó từ trong chính bản chất của mình. Hắn thực sự coi tội ác là một loại nghệ thuật và đã thực hiện thì phải có khán giả. Và ở Gotham, Batman chắc chắn là khán giả yêu thích nhất của tên tội phạm lệch lạc này.

Joker của Ledger mang lại cảm giác thực sự thích thú với hỗn loạn, bạo lực. Nụ cười, giọng nói, dáng đi, cách liếm môi, những câu chuyện về vết sẹo đều tạo thành một thứ ngôn ngữ riêng, góp phần tạo nên chân dung phản diện mang tính biểu tượng. Ledger đã loại bỏ phần hề hước thường thấy ở các phiên bản trước, biến hoàng tử tội phạm trở thành một kẻ tâm thần, tạo được áp lực tâm lý một cách đáng sợ.

Với màn trình diễn xuất sắc như vậy, không ngạc nhiên khi Heath Ledger nhận hàng loạt giải thưởng danh giá, từ Quả cầu Vàng, BAFTA cho đến Oscar. Vai diễn Joker của anh nổi tiếng đến mức được coi là chuẩn mực phản diện, khiến những phiên bản khác bị đem ra đặt lên bàn cân so sánh.

Màn đối đầu giữa Batman và Joker đại diện cho cuộc chiến giữa trật tự và hỗn loạn.

Không ngừng biến đổi

Thế nhưng, nếu chỉ quy thành công của Joker cho màn trình diễn của Heath Ledger thì có lẽ là chưa đủ. Cố tài tử đã tạo ra một phiên bản hoàng tử tội phạm đặc biệt và đáng nhớ, song nhân vật này vốn đã có một lịch sử cực kỳ thú vị trước khi bước lên màn ảnh trong bom tấn của Christopher Nolan.

Gần một thế kỷ qua, Joker liên tục thay đổi diện mạo, tính cách và tâm lý xuyên suốt các phiên bản từ sách truyện đến phim ảnh. Nhưng một điều vĩnh viễn không thay đổi, rằng Joker luôn là đối trọng tuyệt vời nhất mà người ta có thể tìm ra để đối đầu với Batman.

Joker xuất hiện lần đầu trong Batman #1 năm 1940, cùng Catwoman. Ngay từ câu chuyện đầu tiên, hắn đã là một kẻ phản diện với bộ dạng quái đản đặc trưng: da trắng, tóc xanh, bộ đồ tím và nụ cười rộng ngoác đến mang tai. DC từng cho biết nhân vật ban đầu thậm chí được dự định sẽ chết ngay sau lần chạm trán đầu tiên với Batman, nhưng biên tập viên Whitney Ellsworth đã yêu cầu sửa phần kết để gã sống sót. Quyết định ấy vô tình mở đường cho một trong những mối quan hệ đối đầu bền bỉ nhất lịch sử comics.

Ban đầu, Joker không được tạo ra với một tính cách hoàn chỉnh như phiên bản ngày nay. Trong những năm đầu mới xuất hiện, gã là một tên tội phạm nguy hiểm, sau đó dần chuyển thành kẻ chuyên chơi khăm và trộm cắp. Đến thập niên 1970, các tác giả đưa nhân vật trở lại hình tượng sát nhân. The Killing Joke năm 1988 tiếp tục đào sâu tâm lý Joker, đặt ra một trong những câu hỏi quan trọng nhất về nhân vật: phải chăng chỉ cần một ngày đủ tồi tệ, thì bất kỳ ai cũng có thể hóa thành quái vật?

Sự biến đổi ấy giải thích phần nào sức sống của Joker. Gã hề có thể là sát nhân hàng loạt, trùm tội phạm, kẻ thích chơi khăm Batman hoặc một dạng phản diện đen tối hơn, nhưng vẫn giữ được những đặc điểm cốt lõi trong tính cách. Chính tính bất định này khiến nhân vật có bản sắc đặc trưng, để lại dấu ấn sâu đậm với độc giả.

Joker liên tục biến đổi qua mỗi phiên bản.

Điều thú vị là chính sự tồn tại của Joker đã khiến hình tượng anh hùng Batman trở nên có ý nghĩa hơn.

Batman đại diện cho trật tự, nguyên tắc và khả năng tự kiểm soát. Joker đứng ở phía đối diện. Hắn muốn chứng minh rằng trật tự chỉ là một lớp vỏ giả dối; còn con người, khi bị dồn đến giới hạn, sẽ quay về bản năng ích kỷ và thèm khát bạo lực. Vì vậy, đây có thể coi là cuộc đối đầu kinh điển giữa trật tự và hỗn loạn.

Chính những đặc điểm thú vị đó khiến Joker có sức hấp dẫn rất lớn, mà không cần phải sở hữu một bộ sức mạnh đặc biệt như nhiều phản diện hùng mạnh khác trong thế giới truyện tranh. Gã hề không khỏe hơn Batman, không sở hữu công nghệ vượt trội và cũng chẳng phải thiên tài theo kiểu Bruce Wayne. Thế nhưng, Joker có một đặc điểm mà nhiều phản diện khác không có. Sự hiện diện của gã buộc đối phương bộc lộ bản chất của mình. Hay nói cách khác, Joker là tiếng nói phản biện xã hội.

Batman cố giữ nguyên tắc, Joker lại tìm cách giẫm đạp lên những niềm tin chính nghĩa ấy. Harvey Dent được xây dựng như biểu tượng của hy vọng, Joker lại muốn chứng minh rằng biểu tượng ấy cũng có thể mục ruỗng.

Trong The Dark Knight, Joker không chỉ tìm cách giết Batman. Hắn muốn bẻ gãy niềm tin của Batman vào con người. Harvey Dent trở thành quân cờ quan trọng nhất trong cuộc đấu trí ấy. Một người từng được xem là “hiệp sĩ trắng” của Gotham bị đẩy vào tuyệt vọng và biến thành Two-Face. Batman cuối cùng phải che giấu sự thật về Dent, chấp nhận để một biểu tượng của công lý chết đi với hình ảnh người hùng.

Trận chiến vì thế không còn đơn thuần là cuộc săn đuổi giữa anh hùng và phản diện, mà trở thành cuộc thử nghiệm về đạo đức của cả thành phố Gotham.