 |
Nếu chỉ nhìn vào tổng số huy chương, ASIAD 2026 chưa hẳn là kỳ đại hội vượt trội nhất của Thái Lan. Họ giành 52 huy chương, gồm 18 HCV, 13 HCB và 21 HCĐ, ít hơn 58 huy chương tại Hàng Châu 2022.
Nhưng cách tính thứ hạng ASIAD ưu tiên HCV. Từ 12 HCV ở Hàng Châu, Thái Lan nâng con số lên 18 tại Aichi-Nagoya, qua đó vươn từ hạng 8 lên hạng 7 châu Á. Đây cũng là thành tích HCV tốt nhất lịch sử Thái Lan tại một kỳ ASIAD tổ chức ngoài lãnh thổ nước này.
Họ không đạt mục tiêu vào top 6 như Cơ quan Thể thao Thái Lan (SAT) đặt ra trước giải, nhưng vượt chỉ tiêu 15 HCV. Quan trọng hơn, Thái Lan tiếp tục đứng đầu Đông Nam Á với khoảng cách rất lớn: Malaysia đứng thứ hai khu vực với 9 HCV, Indonesia có 5, Philippines 4 và Việt Nam 3.
Khoảng cách đó không chỉ đến từ cầu mây.
Không còn phụ thuộc vài môn "đặc sản"
18 HCV của Thái Lan đến từ 12 môn khác nhau. Điền kinh mang về 3 HCV; teqball 3; cầu mây và sailing mỗi môn 2. Tám môn còn lại gồm cầu lông, bóng chuyền bãi biển, boxing, cưỡi ngựa, esports, jiu-jitsu, MMA và taekwondo đều có HCV.
Điểm này đáng chú ý bởi trước giải, SAT đã xác định rõ 11 môn trọng điểm gồm cầu mây, teqball, boxing, điền kinh, taekwondo, sailing, cử tạ, golf, cầu lông, jiu-jitsu và esports. Cuối cùng, 9 trong số 11 nhóm được ưu tiên ấy mang về HCV; chỉ cử tạ và golf không hoàn thành mục tiêu cao nhất.
Nói cách khác, kế hoạch huy chương của Thái Lan khá sát với kết quả thực tế. Họ không gửi một đoàn đông rồi chờ xem HCV xuất hiện ở đâu, mà đã xác định trước những môn đủ khả năng tranh ngôi đầu châu Á.
Teqball là ví dụ rõ nhất. Ngay ngày đầu trao huy chương, Thái Lan lấy cả ba HCV đôi nam, đôi nữ và đôi nam nữ. Ba chức vô địch này tạo nền rất sớm cho bảng thành tích, trước khi các môn cạnh tranh hơn bước vào giai đoạn quyết định.
Cầu mây vẫn đem về 2 HCV, dù thành tích không hoàn hảo. Đội nam mất chức vô địch đồng đội vào tay Malaysia, chấm dứt chuỗi thống trị kéo dài 28 năm, nhưng sau đó thắng chính Malaysia để bảo vệ HCV regu nam. Điều này cũng cho thấy Thái Lan không thắng ASIAD chỉ bằng những môn họ gần như mặc định mạnh nhất.
Những HCV giá trị hơn xuất hiện ở các môn Olympic và những nội dung có chiều sâu rất lớn tại châu Á.
 |
| Puripol Boonson giành HCV 100 m và 200 m, trở thành gương mặt tiêu biểu cho bước tiến của điền kinh Thái Lan tại ASIAD 20. |
Puripol Boonson chạy 100 m trong 9,90 giây, giành HCV mà điền kinh Thái Lan đã chờ 48 năm. Hai ngày sau, anh thắng tiếp 200 m với 19,88 giây, cân bằng kỷ lục châu Á và chấm dứt 52 năm chờ HCV ASIAD của Thái Lan ở nội dung này. Puripol sau đó được bầu là VĐV nam hay nhất đại hội, lần đầu một VĐV Thái Lan và Đông Nam Á nhận danh hiệu này.
Joshua Robert Atkinson bổ sung HCV 400 m với 44,90 giây, HCV ASIAD đầu tiên của Thái Lan ở nội dung này. Như vậy, riêng điền kinh tốc độ đã đem về ba chức vô địch - một sự thay đổi lớn so với hình ảnh Thái Lan trước đây thường lấy HCV từ cầu mây, võ thuật hay những môn đặc thù của châu Á.
Kunlavut Vitidsarn cũng tạo ra một cột mốc tương tự. Tay vợt số một thế giới đánh bại Loh Kean Yew 21-12, 21-16, trở thành tay vợt nam Thái Lan đầu tiên vô địch đơn nam cầu lông ASIAD. Trước đó, thành tích tốt nhất của Thái Lan ở nội dung này chỉ là HCĐ từ năm 1970.
Đây mới là phần đáng giá nhất trong 18 HCV: Thái Lan bắt đầu có những VĐV có thể đứng đầu châu Á ở các môn mà thành công tại ASIAD cũng có ý nghĩa trực tiếp với Olympic.
Họ chuẩn bị cho ASIAD như một bước của Olympic
Thành tích tại Nhật Bản không xuất hiện sau vài tháng tập trung.
SAT cho biết quá trình chuẩn bị được nối liên tục từ SEA Games 2025. Ngân sách tập huấn, thi đấu, khoa học thể thao, dinh dưỡng và tâm lý được phân bổ theo kế hoạch giữa SAT, Quỹ Phát triển Thể thao Quốc gia và từng liên đoàn. Trước ASIAD, các VĐV còn phải trải qua nhiều đợt kiểm tra thể lực; sau hai đợt đầu, 81% được đánh giá ở mức tốt hoặc xuất sắc.
Cách tuyển người cũng đáng chú ý. SAT tuyên bố ưu tiên VĐV đã vượt vòng loại, có thứ hạng thế giới đủ cao hoặc có tiềm năng hướng tới Olympic, thay vì chỉ dựa vào thành tích trong nước. Đây là cách tiếp cận đặt chất lượng lên trước số lượng.
Kết quả ở Nagoya phần nào phản ánh lựa chọn đó.
 |
| 18 HCV của Thái Lan đến từ 12 môn khác nhau, cho thấy thành công của họ không còn phụ thuộc vào một vài môn sở trường. |
Sophia Montgomery giành HCV ILCA 6 (thuyền đơn nữ) và đồng thời mang về suất dự Olympic Los Angeles 2028 cho Thái Lan. Pinchanok Klaissomboon mới 16 tuổi đã vô địch ILCA 4 (thuyền buồm). Orapa Senatham, nhà vô địch World Games 2025, giành HCV jiu-jitsu đầu tiên của Thái Lan tại ASIAD. Nattanicha Jongprongklang trở thành nữ võ sĩ boxing Thái Lan đầu tiên vô địch ASIAD kể từ khi boxing nữ xuất hiện tại đại hội năm 2010.
Thái Lan cũng không tự giới hạn nguồn VĐV trong một khuôn mẫu. Joshua Atkinson từng đại diện Australia trước khi đủ điều kiện khoác áo Thái Lan từ năm 2022. Sophia Montgomery là VĐV mang hai dòng máu Thái - Mỹ. Cả hai đều trở thành những mắt xích quan trọng trong thành công lần này.
Điều đó không có nghĩa cứ tìm VĐV gốc nước ngoài là sẽ có HCV. Điểm quan trọng nằm ở việc Thái Lan đưa những nguồn lực ấy vào hệ thống đội tuyển, có kế hoạch thi đấu và mục tiêu rõ ràng.
ASIAD 2026 cũng cho thấy họ vẫn có những khoảng trống. Cử tạ không giành HCV dù nằm trong nhóm trọng điểm. Cầu mây mất một nội dung từng thống trị suốt nhiều kỳ. Đoàn Thái Lan chỉ đứng thứ 7, chưa đạt mục tiêu top 6, và khoảng cách với Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc vẫn rất lớn.
Nhưng nếu đặt trong Đông Nam Á, khoảng cách lại theo chiều ngược lại.
Việt Nam giành 3 HCV và 25 huy chương, Thái Lan có 18 HCV và 52 huy chương. Chênh lệch không chỉ nằm ở số lượng. Thái Lan có HCV 100 m, 200 m, 400 m, đơn nam cầu lông, boxing, sailing, taekwondo hay cưỡi ngựa - những nội dung mà cạnh tranh ở cấp độ châu Á đã rất gần chuẩn thế giới.
Đó có lẽ là cách hợp lý nhất để nhìn vào thành công của họ. Thái Lan vẫn tận dụng những môn sở trường để tích lũy HCV, nhưng không dừng ở đó. Họ đang xây thêm một lớp VĐV đủ sức thắng ở những môn Olympic.
Con số 18 HCV vì thế đáng chú ý. Nhưng Puripol chạy 9,90 giây hay Kunlavut đứng trên bục cao nhất cầu lông mới là những dấu hiệu cho thấy thể thao Thái Lan đang tiến theo hướng nào.
Cuốn sách “Fear and Loathing in La Liga” của nhà báo thể thao nổi tiếng Sid Lowe, một chuyên gia về bóng đá Tây Ban Nha trên Guardian, xuất bản năm 2014, kể về những chuyện trong và ngoài sân cỏ xoay quanh các trận El Clasico xuyên suốt lịch sử.
