|
|
Gan nhiễm mỡ và rối loạn mỡ máu có thể liên quan đến thừa cân, béo phì và chế độ ăn uống thiếu cân đối. Ảnh minh họa: Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (Phú Thọ). |
Gan nhiễm mỡ thường liên quan đến béo phì, kháng insulin và các rối loạn chuyển hóa. Trong điều trị, điều chỉnh chế độ ăn và kiểm soát cân nặng đóng vai trò quan trọng, song không ít người vẫn băn khoăn liệu có cần kiêng hoàn toàn trứng vì lo ngại cholesterol hay không.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Metabolism: Clinical and Experimental cho thấy việc ăn trứng nguyên quả kết hợp chế độ ăn hạn chế carbohydrate trong 12 tuần có thể cải thiện một số chỉ số chuyển hóa ở người mắc hội chứng chuyển hóa.
Trứng nguyên quả và những thay đổi về chuyển hóa
Trong nghiên cứu, 37 người mắc hội chứng chuyển hóa được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm. Một nhóm ăn 3 quả trứng nguyên quả mỗi ngày, nhóm còn lại sử dụng lượng tương đương sản phẩm thay thế trứng không có lòng đỏ. Cả hai nhóm cùng áp dụng chế độ ăn hạn chế carbohydrate ở mức 25-30% tổng năng lượng trong 12 tuần.
 |
| Trứng nguyên quả có thể giúp cải thiện một số chỉ số mỡ máu khi kết hợp với chế độ ăn phù hợp. Ảnh: Magnific. |
Kết quả cho thấy cả hai nhóm đều cải thiện một số chỉ số liên quan đến rối loạn mỡ máu, bao gồm giảm triglyceride và một số loại hạt lipoprotein có khả năng gây xơ vữa động mạch. Tuy nhiên, nhóm ăn trứng nguyên quả ghi nhận mức tăng cholesterol HDL và các hạt HDL lớn rõ rệt hơn so với nhóm đối chứng.
Đáng chú ý, nồng độ insulin và chỉ số HOMA-IR, một chỉ số được sử dụng để đánh giá tình trạng kháng insulin, giảm ở nhóm ăn trứng. Trong khi đó, hoạt động của enzyme lecithin-cholesterol acyltransferase (LCAT), có vai trò trong chuyển hóa cholesterol, cũng tăng lên.
Những phát hiện này cho thấy việc ăn trứng nguyên quả trong 12 tuần, khi kết hợp với chế độ ăn hạn chế carbohydrate, có thể mang lại một số cải thiện về chuyển hóa ở người mắc hội chứng chuyển hóa, đặc biệt là độ nhạy insulin và một số chỉ số mỡ máu.
Giảm mỡ gan sau 12 tuần nhờ điều chỉnh chế độ ăn
Một thử nghiệm khác được công bố trên The American Journal of Clinical Nutrition năm 2022 đã khảo sát tác động của hai chế độ ăn giảm năng lượng ở người béo bụng trong 12 tuần.
Những người tham gia được phân vào nhóm duy trì chế độ ăn thông thường, nhóm áp dụng chế độ ăn giảm 25% năng lượng với chất lượng dinh dưỡng cao hoặc nhóm áp dụng chế độ ăn giảm năng lượng có chất lượng dinh dưỡng thấp hơn.
 |
| Chế độ ăn giảm năng lượng giúp giảm lượng mỡ tích tụ trong gan ở người béo bụng. Ảnh: Magnific. |
Chế độ ăn chất lượng cao được thiết kế để tăng lượng chất béo không bão hòa đơn, axit béo omega-3, chất xơ và protein thực vật, đồng thời giảm fructose. Trong khi đó, cả hai nhóm can thiệp đều thực hiện chế độ ăn giảm năng lượng và được theo dõi trong suốt nghiên cứu.
Sau 12 tuần, lượng lipid trong gan giảm trung bình 3,9 điểm phần trăm ở nhóm ăn chất lượng dinh dưỡng cao và 3,4 điểm phần trăm ở nhóm ăn chất lượng dinh dưỡng thấp. Cả hai nhóm đều giảm cân đáng kể, đồng thời ghi nhận những cải thiện về đường huyết, insulin và chỉ số HOMA-IR.
Nhóm áp dụng chế độ ăn chất lượng dinh dưỡng cao giảm trung bình 8,4 kg, nhiều hơn mức 6,3 kg của nhóm còn lại. Kết quả cho thấy việc giảm năng lượng kết hợp lựa chọn thực phẩm có chất lượng dinh dưỡng tốt có thể giúp cải thiện tình trạng tích tụ mỡ trong gan và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.
Ăn uống đa dạng, cân đối dinh dưỡng
Theo bác sĩ chuyên khoa II Dương Minh Tuấn, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, để cải thiện tình trạng thừa cân, béo phì và gan nhiễm mỡ, người bệnh cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn với vận động thể lực và duy trì lối sống lành mạnh.
Thay vì tập trung vào một loại thực phẩm riêng lẻ như trứng, điều quan trọng là cân đối khẩu phần, kiểm soát năng lượng nạp vào và duy trì những thói quen tốt trong thời gian dài.
Trong chế độ ăn hàng ngày, người bệnh nên hạn chế thực phẩm siêu chế biến chứa nhiều đường, muối hoặc chất béo bão hòa, như bánh kẹo, xúc xích, thịt chế biến và đồ ăn nhanh; đồng thời giảm nước ngọt có đường.
Bên cạnh đó, nên tăng cường rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và ăn trái cây nguyên quả với lượng phù hợp. Người bệnh cũng có thể thay một phần chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa từ cá, các loại hạt và dầu thực vật phù hợp, với lượng vừa phải.
Tuy nhiên, không phải mọi thực phẩm đã qua chế biến đều cần loại bỏ. Đậu phụ, sữa chua không đường và rau đông lạnh vẫn có thể là những lựa chọn phù hợp.
 |
| Chế độ ăn cân bằng nên đa dạng thực phẩm, ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá, thịt nạc và trái cây. Ảnh: Shutterstock. |
Về nguồn đạm, người bệnh nên ưu tiên cá, các loại đậu, đậu phụ, thịt gia cầm bỏ da, thịt nạc và sữa hoặc chế phẩm sữa ít béo, không đường. Trứng vẫn có thể được sử dụng trong khẩu phần đa dạng, cân đối.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn cho biết người mắc gan nhiễm mỡ không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn thực phẩm này, nhưng lượng trứng, đặc biệt là lòng đỏ, cần được cân nhắc dựa trên mức LDL-cholesterol, nguy cơ tim mạch và tổng thể chế độ ăn. Người bệnh nên ưu tiên cách chế biến ít dầu mỡ, thay vì áp dụng một giới hạn chung cho tất cả.
Với người thừa cân, béo phì kèm gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa, giảm cân bền vững là một mục tiêu quan trọng. Mục tiêu ban đầu thường là giảm khoảng 5–10% cân nặng, sau đó điều chỉnh theo tình trạng bệnh và đáp ứng của từng người. Việc giảm cân cần được thực hiện từ từ, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn và tăng vận động, thay vì áp dụng các phương pháp ăn kiêng khắc nghiệt.
Nếu sức khỏe cho phép, người bệnh nên hướng tới ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, kết hợp tập sức mạnh ít nhất hai ngày mỗi tuần và hạn chế ngồi lâu. Người ít vận động có thể bắt đầu từ mức vừa sức rồi tăng dần thời lượng, cường độ. Vận động vẫn có lợi cho sức khỏe gan và chuyển hóa ngay cả khi cân nặng chưa giảm đáng kể.
Người mắc gan nhiễm mỡ được khuyến khích không uống rượu bia, trong khi đó, người đã có xơ hóa gan tiến triển hoặc xơ gan cần ngừng hoàn toàn. Bên cạnh đó, người bệnh nên tránh hút thuốc và duy trì các thói quen sinh hoạt có lợi cho sức khỏe.
Đối với người đồng thời có cholesterol cao, rối loạn lipid máu, đái tháo đường hoặc các bệnh lý nền khác, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe cụ thể. Người mắc gan nhiễm mỡ cũng cần được đánh giá nguyên nhân và mức độ xơ hóa gan, bởi kế hoạch chăm sóc còn phụ thuộc vào tình trạng tổn thương gan, đặc biệt khi đã có xơ gan hoặc suy dinh dưỡng.
Cuốn sách Ăn gì cho khỏi thần kinh của tác giả Uma Naidoo là cẩm nang về cách lựa chọn, sử dụng và chế biến thực phẩm để hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Tác giả là một chuyên gia trong lĩnh vực dinh dưỡng tâm thần học, mang tới kiến thức dinh dưỡng để tăng cường hệ miễn dịch và đối phó với các bệnh trạng về tâm lý.
