Bí quyết trường thọ của người Okinawa

Trong chế độ ăn truyền thống của người Okinawa (Nhật Bản) - cộng đồng nổi tiếng với tuổi thọ hàng đầu thế giới, khoai lang từng là thực phẩm chủ lực, cung cấp tới khoảng 69% lượng calo tiêu thụ mỗi ngày từ những năm 1600. Đây có thể là một trong những yếu tố góp phần tạo nên bí quyết sống thọ của người dân nơi đây.

Thông tin này được bác sĩ Michael Greger - người sáng lập NutritionFacts.org - đề cập trong cuốn Ăn gì không già. Theo tác giả, khoai lang không chỉ giữ vai trò quan trọng trong chế độ ăn của người Okinawa mà còn được nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe.

Cụ thể, một nghiên cứu tại Trung Quốc theo dõi khoảng 14.000 người trong trung bình 14 năm cho thấy những người thường xuyên ăn khoai lang có nguy cơ tử vong sớm thấp hơn 18% so với nhóm ít ăn loại củ này, ngay cả khi đã tính đến các yếu tố như chế độ ăn uống, lối sống và điều kiện kinh tế - xã hội.

Theo bác sĩ Michael Greger, kết quả này không quá bất ngờ bởi khoai lang từ lâu được đánh giá là một trong những thực phẩm giàu dinh dưỡng nhất. Trung tâm Khoa học vì Lợi ích Cộng đồng từng xếp khoai lang vào nhóm những thực phẩm lành mạnh nhất hành tinh. Thậm chí, loại củ này còn được NASA lựa chọn để nghiên cứu làm nguồn thực phẩm cho các sứ mệnh không gian nhờ giá trị dinh dưỡng vượt trội.

Giàu dưỡng chất nhưng có giá bình dân

Một điểm đặc biệt khiến khoai lang được đánh giá cao là tỷ lệ dinh dưỡng trên chi phí rất ấn tượng. Một nghiên cứu trên hàng chục loại rau củ khác nhau cho thấy một số thực phẩm lành mạnh nhất, như rau lá xanh đậm, cũng có giá cả phải chăng nhất, với điểm thực phẩm giàu dưỡng chất cao nhất trên mỗi đôla thuộc về khoai lang. Trong đó, khoai lang tím có thể là "đỉnh của chóp" trong nhóm các thực phẩm lành mạnh nhất.

Khoai lang thông thường đã tốt cho sức khỏe, nhưng khoai lang tím còn được xem là phiên bản nổi bật hơn nhờ chứa lượng lớn anthocyanin - sắc tố tự nhiên tạo nên màu tím, đỏ hoặc xanh dương ở nhiều loại thực vật như quả mọng, nho, mận, bắp cải tím và hành tím.

Anthocyanin trong gạo đỏ, gạo tím và lúa mì tím đã được chứng minh là có đặc tính chống lão hóa và/hoặc kéo dài tuổi thọ ở các sinh vật mẫu như nấm men, giun, ruồi và chuột.

Trong số tất cả sắc tố thực vật được thử nghiệm trong một so sánh đối chuẩn, sắc tố tím trong khoai lang tím đánh bại các sắc tố trong vỏ nho, quả cơm cháy đen, bắp cải tím và bắp tím về hoạt tính chống oxy hóa.

Sắc tố màu tím giúp chống viêm, bảo vệ tế bào

Viêm mạn tính và tổn thương do stress oxy hóa được xem là hai yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình lão hóa. Các hợp chất trong khoai lang tím có thể giúp cơ thể chống lại những tác động này.

Theo bác sĩ Michael Greger, ngay cả khoai lang thông thường cũng được chứng minh có khả năng làm giảm tình trạng viêm cấp tính và mạn tính trong các nghiên cứu trên động vật. Tuy nhiên, khoai lang tím cho thấy tác dụng mạnh hơn nhờ hàm lượng anthocyanin cao.

Các sắc tố trong khoai lang tím có khả năng giảm tổn thương do viêm và oxy hóa ở não chuột. Từ góc độ chống lão hóa, các hợp chất sắc tố trong khoai lang tím cũng giúp giảm viêm, thúc đẩy tự thực bào và trì hoãn lão hóa tế bào mạch máu người trên đĩa nuôi cấy, cũng như hoạt hóa sirtuin bằng cách tăng nồng độ NAD+ ở chuột. Tự thực bào được xem là một trong những cơ chế quan trọng giúp duy trì sự khỏe mạnh của tế bào khi cơ thể già đi.

"Thí nghiệm Xì Trum" và khả năng kéo dài tuổi thọ

Một nghiên cứu trên ruồi giấm mang lại phát hiện thú vị về tác động chống lão hóa của khoai lang tím. Các nhà khoa học cho ruồi ăn chiết xuất khoai lang tím và nhận thấy tuổi thọ của chúng tăng khoảng 15%. Đồng thời, tình trạng rò rỉ ruột liên quan đến tuổi tác cũng giảm xuống, giúp kéo dài thời gian sống khỏe mạnh.

Để đánh giá tình trạng suy giảm chức năng ruột ở ruồi già, các nhà nghiên cứu sử dụng một phương pháp đặc biệt: cho ruồi ăn phẩm màu xanh dương. Ở ruồi trẻ, màu xanh chỉ tồn tại trong đường tiêu hóa, nhưng ở ruồi già có thành ruột suy yếu, phẩm màu có thể rò rỉ ra toàn cơ thể khiến chúng chuyển sang màu xanh.

Phương pháp này được gọi là "Thí nghiệm Xì Trum" (Smurf assay). Kết quả cho thấy số lượng "ruồi Xì Trum" trong nhóm được ăn chiết xuất khoai lang tím thấp hơn đáng kể, cho thấy loại củ này có thể giúp duy trì hàng rào bảo vệ của đường ruột khi tuổi cao.

Nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, cải thiện chức năng gan

Những lợi ích chống lão hóa của khoai lang tím không chỉ dừng lại ở nghiên cứu trên động vật. Các nghiên cứu sử dụng mẫu phân người cho thấy anthocyanin trong khoai lang tím hoạt động như prebiotic, giúp kích thích sự phát triển của các vi khuẩn có lợi như Bifidobacteria và Lactobacillus, đồng thời làm tăng lượng axit béo chuỗi ngắn - nhóm chất có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe đường ruột.

Điều này có thể lý giải khoai lang tím có tác dụng chống viêm được ghi nhận trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược. Trong nghiên cứu này, những nam giới bị viêm gan được lựa chọn ngẫu nhiên để uống một cốc sinh tố khoai lang tím mỗi ngày. Sau 8 tuần, nhóm sử dụng sinh tố khoai lang tím có sự cải thiện đáng kể về chức năng gan so với nhóm uống loại đồ uống giả dược có hình thức và hương vị tương tự.