 |
Năm 2011, khi Apple thông báo COO Tim Cook sẽ kế nhiệm vị trí của người đồng sáng lập kiêm CEO Steve Jobs, nhiều người băn khoăn liệu ông có đủ sức gánh vác trọng trách lớn lao đó không.
Khi đó, ông Cook được đánh giá là một nhà quản trị am hiểu công nghệ, điềm đạm và ít nói. Dù luôn hoàn thành nhiệm vụ, ông vẫn nhận về không ít nghi ngờ về khả năng đưa ra những tầm nhìn mang tính đột phá. Nhiều nghi vấn đặt ra về khả năng chèo lái một tổ chức sáng tạo của ông Cook: Liệu ông có thể tạo ra những thiết bị thay đổi xã hội như cách Steve Jobs đã làm?
Ông Jobs có khả năng nắm bắt nhu cầu của công chúng ngay cả khi chính họ còn chưa nhận ra điều đó. Chính tài năng này đã biến Mac, iPod và đặc biệt là iPhone trở thành sản phẩm được săn đón nhất mọi thời đại.
“Tôi cho rằng Cook không phải là kiểu người có thể duy trì sự tập trung hay cống hiến hết mình như Jobs”, biên tập viên Molly Wood của CNET từng viết, phản ánh quan điểm chung vào thời điểm đó.
Bà Wood và các chuyên gia khác gần như đã đúng. Ông Cook - người rời ghế CEO Apple hôm 1/9 sau 15 năm điều hành - chưa bao giờ xây dựng hình ảnh thành người định hình xu hướng công nghệ theo phong cách của ông Jobs. Dưới sự lãnh đạo của Tim Cook, Apple hướng đến việc hoàn thiện hệ sinh thái thay vì tạo ra những thiết bị đột phá hoàn toàn như trước, dù một vài dự án thử nghiệm chưa đạt kỳ vọng.
Tuy nhiên, Fortune cho rằng ở giai đoạn đó, Apple không cần thêm một Steve Jobs thứ 2. Hãng cần người có khả năng xây dựng mô hình kinh doanh bền vững xoay quanh các sản phẩm chủ lực và giải quyết dứt điểm câu hỏi thường đeo bám nhiều công ty khởi nghiệp lớn: Liệu doanh nghiệp có thể phát triển mạnh mẽ khi thiếu vắng nhà sáng lập? Cuối cùng, Ông Cook đã tạo dựng được di sản đáng nể của riêng mình, nhờ chính sự khác biệt với người sếp.
Bản lĩnh Tim Cook
"Câu chuyện về người sáng lập Apple lưu danh sử sách và có sức ảnh hưởng lớn đến mức Tim Cook hoàn toàn có thể khiến công chúng thất vọng khi là chính mình. Nhưng chính việc sống thật với bản thân đã giúp ông vượt xa mọi kỳ vọng”, Jo-Ellen Pozner - giáo sư tại Đại học Santa Clara (Mỹ) - nhận định.
 |
| "Trong giai đoạn chuyển giao quyền lực, Steve Jobs từng nhắn nhủ người kế nhiệm: 'Đừng hỏi tôi sẽ làm gì. Hãy cứ làm điều đúng đắn' - một thông điệp rõ ràng để Tim Cook tự tin định hình con đường riêng". Ảnh: Business Today. |
Theo bà Pozner, đóng góp lớn nhất của ông Cook là đưa Apple từ một mô hình gắn liền với dấu ấn cá nhân của Steve Jobs thành doanh nghiệp vận hành dựa trên các giá trị cốt lõi, lấy khách hàng làm trọng tâm.
Ông Jobs tuyển ông Cook vào năm 1998, sau đó bổ nhiệm ông làm Phó chủ tịch điều hành phụ trách kinh doanh và vận hành toàn cầu năm 2002, và tiếp đó là Giám đốc Vận hành (COO) vào năm 2005.
Trong khoảng thời gian Steve Jobs vắng mặt dài ngày để điều trị bệnh vào năm 2009, Tim Cook đã đứng ra quán xuyến toàn bộ công việc, dẫn dắt Apple vượt qua giai đoạn thách thức. Sự bản lĩnh của ông khi đó đã củng cố niềm tin tuyệt đối từ Steve Jobs lẫn Hội đồng quản trị rằng tập đoàn hoàn toàn có thể vận hành trơn tru ngay cả khi thiếu vắng nhà sáng lập.
Trên cương vị đứng đầu, chính năng lực quản trị xuất sắc đã giúp Tim Cook tạo nên những bước ngoặt then chốt: gia tăng sức bền cho chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời xây dựng hệ sinh thái khép kín giữa phần cứng và dịch vụ để giữ chân người dùng.
Khi iPhone được lấy làm thước đo cho các đợt ra mắt sản phẩm mới, việc vượt qua tiêu chuẩn đó gần như bất khả thi. Ông Cook không thể tái lập kỳ tích của iPhone, nhưng vẫn giám sát việc ra mắt các thiết bị làm thay đổi cách thế giới tương tác với công nghệ và tiếp nhận thông tin.
Apple Watch - được công bố vào năm 2014 - ban đầu vấp phải sự e ngại từ thị trường. Giới phân tích lo ngại phụ nữ sẽ không mặn mà với một chiếc đồng hồ chuyên biệt và có vẻ ngoài ở mức tạm ổn. Thế nhưng thực tế cho thấy họ đón nhận Apple Watch rất nồng nhiệt.
 |
 |
Theo thời gian, Apple Watch đã phát triển thành mảng kinh doanh trị giá hàng tỷ USD. Hai năm sau, tai nghe AirPods của Apple tạo nên cơn sốt, giúp Apple củng cố vị thế vững chắc hơn trên thị trường thiết bị đeo thông minh.
Thay vì phát triển một sản phẩm tương tự iPhone, ông Cook tập trung tối đa hóa doanh thu từ chính thiết bị mang tính biểu tượng này của Apple. Ông xây dựng hệ sinh thái dịch vụ xoay quanh iPhone, len lỏi vào nhiều khía cạnh của cuộc sống thường nhật.
Giờ đây, người dùng tìm đến Apple để nghe nhạc (Apple Music), lưu trữ dữ liệu (iCloud), giải trí (Apple TV và Apple Arcade), tập luyện thể thao (Apple Fitness+) và thanh toán (Apple Pay). Tất cả nền tảng này được ra mắt dưới thời Tim Cook và góp phần tạo nên mảng dịch vụ đạt doanh thu 109 tỷ USD vào năm 2025. Con số này chỉ đứng sau mảng kinh doanh iPhone của hãng.
Làm hài lòng cả trong lẫn ngoài tổ chức
Dù vậy, ông Cook cũng từng đối mặt với không ít hoài nghi khi một số ứng dụng và dự án thử nghiệm không đạt kết quả mong đợi trong giai đoạn đầu. Apple Maps có chất lượng chưa ổn định khi vừa ra mắt, Siri cần hoàn thiện nhiều hơn, đế sạc không dây AirPower gặp sự cố kỹ thuật, trong khi dự án xe tự lái kéo dài cả thập kỷ cuối cùng phải dừng lại.
Dù đối mặt với hàng loạt thách thức trong 15 năm cầm quyền, ông Cook luôn xử lý hiệu quả nhờ mối quan hệ bền chặt với các nhà cung cấp và lãnh đạo toàn cầu. Ông thiết lập những thỏa thuận hợp tác sâu rộng và dài hạn với đối tác cung cấp linh kiện toàn cầu, thường xuyên thanh toán trước và chốt năng lực sản xuất từ nhiều năm. Lợi thế này giúp Apple luôn được ưu tiên giải quyết nhu cầu trước tiên nguồn cung ngay cả trong những thời điểm thị trường khan hiếm.
David Yoffie, Giáo sư tại Trường Kinh doanh Harvard, nhận định: "Ông ấy đã xây dựng được một tổ chức hoạt động hiệu quả so với phần còn lại của thế giới công nghệ".
 |
| Tim Cook và Tổng thống Mỹ Donald Trump năm 2019. Ảnh: Reuters. |
Là người có EQ cao, Tim Cook đã khéo léo ứng phó với những yêu cầu đôi khi thất thường từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông xoa dịu áp lực bằng cam kết đầu tư 600 tỷ USD vào Mỹ, đồng thời giành được các khoản miễn trừ quan trọng đối với linh kiện điện tử sản xuất tại nước ngoài.
Tuy nhiên, nỗ lực cân bằng lợi ích này đôi khi khiến ông Cook chịu không ít chỉ trích. Hồi tháng 4, ông Trump từng chia sẻ trên mạng xã hội rằng CEO của Apple đã chủ động gọi điện nhằm duy trì mối quan hệ tốt đẹp.
Ông Cook cũng chinh phục được lòng tin của nhân viên Apple. Bà Pozner cho biết nội bộ Apple tôn trọng ông Cook nhờ việc ông luôn đề cao các giá trị cốt lõi - như quyền riêng tư của người dùng - và phần lớn đều sẵn lòng ủng hộ sự lãnh đạo của ông.
Cựu CEO cũng tạo dấu ấn khác biệt khi công khai lên tiếng về các vấn đề xã hội như cơ hội tiếp cận giáo dục, nữ quyền trong giới công nghệ, cải cách chính sách nhập cư. Ông công khai mình là người đồng tính vào năm 2014, trở thành người đầu tiên trong danh sách Fortune 500 công khai thiên hướng tính dục của mình.
Trong thời gian ông Cook chèo lái, giá cổ phiếu Apple tăng 2.000%, đẩy vốn hóa thị trường lên mức cao kỷ lục 5.000 tỷ USD hồi tháng 7, đưa Apple trở thành công ty thứ hai trong lịch sử đạt được cột mốc này. Điều này tạo ra "cỗ máy" sinh lời và tích lũy tiền mặt chưa từng có. Theo số liệu thống kê gần nhất, Apple nắm giữ 147 tỷ USD tiền mặt và các tài sản thanh khoản cao, mang lại nguồn lực tài chính đáng mơ ước cho các thương vụ thâu tóm và phát triển sản phẩm.
Di sản 5.000 tỷ USD của Tim Cook giờ đây được trao lại cho tân CEO John Ternus, đi kèm với những áp lực khổng lồ trong một kỷ nguyên công nghệ đang chuyển mình vì AI.
 |
| Tân CEO Apple John Ternus. Ảnh: Bloomberg. |
Ngay trong những tuần đầu nhậm chức, ông Ternus đã phải đối mặt với bài toán duy trì tăng trưởng khi mảng dịch vụ bắt đầu chững lại. Tân CEO đang từng bước định hình lại Apple theo hướng tinh gọn: cắt giảm quản lý cấp trung, thắt chặt ngân sách, ngừng tuyển dụng ở một số nhóm và thay đổi lịch trình ra mắt sản phẩm định kỳ nhằm kích cầu thiết bị.
Giống như Tim Cook năm 2011, ông Ternus hiện cũng đối mặt với câu hỏi liệu bản thân có gánh vác nổi trọng trách và tiếp nối thành công của người tiền nhiệm hay không. Khi đứng trên sân khấu, tân CEO dường như quyết tâm vạch ra hướng đi riêng, hệt như cách Tim Cook từng làm: "Chúng ta sẽ thay đổi thế giới theo những cách mà ngày nay ta chưa thể hình dung nổi".
Nửa thế kỷ thành - bại của Apple
Ngày nay, các đế chế công nghệ trỗi dậy và sụp đổ nhanh đến mức khó có thể tưởng tượng những cái tên nào có thể tồn tại đến nửa thế kỷ. Chỉ một số ít làm được điều này, trong đó có Apple.
Cuốn “Apple” của David Pogue đã làm sáng tỏ những đổi mới trong suốt chặng đường 50 năm phát triển của ông lớn công nghệ này.
