Chi 17.000 tỷ đồng cho nghiên cứu nhưng ít kết quả ra thị trường

Khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường còn lớn. Ảnh minh họa: Việt Linh.

Sáng 23/10, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ.

Vì sao kết quả khoa học khó ra thị trường?

Kết luận hội nghị, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá hệ thống cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ đã tương đối hoàn thiện, với nhiều quy định đột phá về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư nghiên cứu, chấp nhận rủi ro và đặt hàng.

Tuy nhiên, vấn đề trọng tâm hiện nay là tổ chức thực hiện, khắc phục tâm lý e ngại, sợ sai, không dám làm.

Phó thủ tướng ghi nhận những mô hình hợp tác hiệu quả. Dù vậy, quy mô liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp vẫn còn nhỏ, chưa đồng đều. Doanh nghiệp chưa thực sự giữ vai trò trung tâm.

Dẫn số liệu giai đoạn 2021-2025 có 42 chương trình với khoảng 4.800 nhiệm vụ nghiên cứu, sử dụng 17.000 tỷ đồng nhưng ít kết quả trở thành sản phẩm trên thị trường, Phó thủ tướng chỉ rõ nguyên nhân là nhiệm vụ nghiên cứu chưa xuất phát từ bài toán phát triển và nhu cầu ứng dụng của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chính sách khuyến khích còn phân tán, chưa được vận dụng đầy đủ; quyền tự chủ trong khai thác và chuyển giao kết quả nghiên cứu chưa phát huy hiệu quả.

Một số viện, trường e ngại định giá tài sản trí tuệ; hoạt động kết nối cung - cầu thiên về giới thiệu, trình diễn. Sàn giao dịch công nghệ, tổ chức trung gian phát triển chậm, hạ tầng dùng chung còn thiếu, nhiều phòng thí nghiệm xuống cấp.

Trước thực trạng này, Phó thủ tướng yêu cầu thực hiện hiệu quả các cơ chế đã ban hành; trường hợp phát hiện quy định bất cập phải kịp thời kiến nghị sửa đổi. Việc đánh giá liên kết phải dựa trên nhiệm vụ được giải quyết, hợp đồng hợp tác và sản phẩm ứng dụng.

Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo hội nghị. Ảnh: Gia Huy/VGP.

Ít nhất 30% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp

Một trong những yêu cầu đáng chú ý được Phó thủ tướng đưa ra là nghiên cứu chuyển mạnh từ giao từng đề tài, nhiệm vụ sang giao nhiệm vụ theo gói, gắn quyền chủ động và trách nhiệm của đơn vị nghiên cứu với mục tiêu, sản phẩm đầu ra. Không để tình trạng nghiệm thu xong nhưng kết quả không có nơi sử dụng.

Đến năm 2027, ít nhất 30% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp cụ thể, có sự tham gia hợp tác, cùng nghiên cứu và chia sẻ nguồn lực. Tỷ lệ này phấn đấu tăng lên ít nhất 50% trong giai đoạn tiếp theo.

Để thực hiện mục tiêu, các bộ, ngành cần xác định rõ những bài toán phát triển cần giải quyết, xây dựng định hướng nghiên cứu và đặt hàng theo nhu cầu thực tiễn.

Đối với hạ tầng nghiên cứu, Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương hoàn thiện hướng dẫn lựa chọn, đầu tư, vận hành các cơ sở nghiên cứu dùng chung theo cơ chế mở, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh định hướng phát triển 8 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, không để các cơ sở do Nhà nước đầu tư hoạt động khép kín, chỉ phục vụ riêng đơn vị quản lý.

Phó thủ tướng đề nghị Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, ngành và địa phương thúc đẩy liên kết trong giáo dục đại học, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp; phát triển các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp khởi nguồn trong cơ sở giáo dục đại học.

Các viện nghiên cứu, trường đại học chủ động kết nối với doanh nghiệp từ khâu xác định nhiệm vụ, phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong khai thác, quản lý tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Doanh nghiệp cần tăng đầu tư cho R&D, chủ động đặt hàng, tham gia từ nghiên cứu, thử nghiệm đến sản xuất và phát triển thị trường, cùng chia sẻ nguồn lực, rủi ro và lợi ích...