Khi Joanne Wang tổ chức sinh nhật tuổi 24 bằng một bữa tối, cô nghĩ đơn giản rằng hai người sẽ chia đều hóa đơn, Business Insider dẫn lại câu chuyện. Đây là lần đầu Joanne đi ăn cùng một người bạn mới nên cô dự định mỗi người tự trả phần của mình. Đến phút chót, người bạn rủ thêm bạn trai. Joanne không nghĩ việc có thêm một người sẽ khiến chuyện thanh toán trở nên phức tạp.
Nhưng người bạn mới và bạn trai gọi thêm hàu và mực chiên - những món Joanne không thể ăn vì bị dị ứng với hải sản có vỏ. Cả hai cũng uống nhiều hơn Joanne hai ly. Cuối bữa, người bạn mới chủ động dùng thẻ thanh toán. Joanne bất ngờ khi sau đó nhận được yêu cầu chuyển tiền, trong đó hóa đơn được chia đều cho cả ba.
Joanne (26 tuổi), đang theo học MBA tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania (Mỹ), nhắn tin cho bạn để giải thích vì sao cô cho rằng cách chia này không công bằng. Người bạn nói mình không giỏi tính toán, sau đó gửi cho Joanne hóa đơn chi tiết để cô tự tính xem mình cần trả bao nhiêu.
Chia hóa đơn vốn luôn là chuyện dễ gây khó xử. Với Gen Z, thế hệ lớn lên cùng các ứng dụng chuyển tiền, câu chuyện này lại càng nảy sinh nhiều tranh luận.
 |
| Với Gen Z, chuyện chia hóa đơn đang trở nên rạch ròi hơn, đôi khi đến mức ảnh hưởng tình bạn. Ảnh minh hoạ: Patrick/Pexels. |
Business Insider dẫn lại nghiên cứu của LendingTree năm 2021 cho thấy Gen Z là thế hệ có khả năng bị người khác nợ tiền sau khi vay cao nhất. Trong một khảo sát của Zelle hồi tháng 6 được Bloomberg dẫn lại, 76% Gen Z cho biết họ từng không được hoàn lại đầy đủ số tiền đã ứng trước cho chuyến đi cùng nhóm.
Về lý thuyết, các ứng dụng thanh toán ra đời để khiến việc “chia tiền” trở nên nhẹ nhàng hơn. Người dùng có thể tính chính xác từng người phải trả bao nhiêu, từ một ly đồ uống, một shot rượu cho đến nửa quả bơ. Nhưng công nghệ chỉ giải quyết được câu hỏi “ai nợ bao nhiêu”, chứ chưa thể trả lời câu hỏi khó hơn: mỗi người nên trả bao nhiêu và đâu là cách chia hợp lý?
Một khoản chi vốn chỉ cần thanh toán rồi bỏ qua có thể nhanh chóng biến thành màn tính toán từng đồng, những lần nhắc bạn bè trả tiền kéo dài hàng tuần, thậm chí khiến một mối quan hệ kết thúc.
Ảnh hưởng đến tình bạn
Joanne không mất bạn vì bất đồng về hóa đơn. Tuy nhiên, không phải tình bạn nào cũng giữ được sau những tranh luận về tiền bạc.
Kể lại với Business Insider, Kathryn Yang (25 tuổi), người Mỹ đang sống tại Kobe (Nhật Bản), cho biết sau vài năm chia đôi tiền thuê nhà theo tỷ lệ 50/50, người bạn cùng nhà đến từ châu Âu bất ngờ đề nghị được trả ít hơn. Lý do là cô ấy dành phần lớn cuối tuần ở Tokyo với người yêu. Người bạn này không muốn chuyển khỏi căn hộ tại Kobe. Cô chỉ cho rằng mình nên trả ít hơn vì ít thời gian ở nhà hơn.
 |
| Gen Z đang trở nên sòng phẳng hơn trong chuyện tiền bạc với bạn bè, từ hóa đơn ăn uống đến tiền thuê nhà. Ảnh minh hoạ: Kampus Production/Pexels. |
“Tôi đồng ý trả toàn bộ tiền điện, nước và các khoản tiện ích khi cô ấy vắng nhà vì nghĩ như vậy là hợp lý. Nhưng điều khiến tôi không hiểu là nếu cô ấy trả ít hơn, tôi sẽ phải trả nhiều hơn. Tôi không hiểu tại sao cô ấy không nhận ra điều đó là ích kỷ”, Kathryn kể.
Hai người không thể thống nhất về cách chia tiền. Những bất đồng nhỏ dần biến thành những cuộc cãi vã và những tin nhắn đầy thái độ khó chịu. Hai người sắp kết thúc hợp đồng thuê nhà. Kathryn cho biết cô đã không gặp bạn cùng nhà suốt một tháng.
Myka Meier, chuyên gia về phép tắc trong giao tiếp xã hội, ăn uống và môi trường công sở, cho rằng một phần vấn đề đến từ việc tiền bạc ngày càng trở nên “vô hình” trong thời đại thanh toán điện tử.
Khi không có tiền mặt thực sự được trao từ tay người này sang người khác, người dùng cũng không trực tiếp nhìn thấy số dư tài khoản giảm. Vì thế, giao dịch có thể không tạo ra cảm giác mất mát rõ ràng.
“Các thế hệ trước coi chuyện vay tiền nghiêm túc hơn nhiều vì họ nhìn thấy tiền mặt được trao đổi. Khi không có tiền mặt thực sự qua tay, một khoản nợ 10 USD hay 500 USD đều có vẻ ít cấp bách hơn”, Meier nói với Business Insider.
Tính càng kỹ, càng dễ mất vui
Nhiều rắc rối trong chuyện chia hóa đơn và hoàn tiền có thể được giải quyết ngay từ đầu bằng một cuộc trao đổi thẳng thắn về cách mọi người muốn thanh toán. Mỗi nhóm có cách khác nhau, mỗi người có ngân sách khác nhau. Mọi người nên trao đổi trước, thống nhất với nhau và, khi có thể, ghi lại thỏa thuận, để hạn chế những tình huống khó xử.
Vấn đề nằm ở chỗ không phải ai cũng nói rõ ngay từ đầu họ muốn chia hóa đơn như thế nào. Việc cố gắng tính chính xác từng phần đôi khi lại khiến câu chuyện trở nên phức tạp hơn cần thiết.
Financial Times trích báo cáo năm 2024 của ứng dụng thanh toán Cash App về thói quen chi tiêu của Gen Z và gọi kiểu người này là “Tab Tyrant”, chỉ những người “chia hóa đơn với mức độ soi từng khoản quá chi li”.
 |
| Bạn bè dễ xích mích khi chuyện chia tiền trở nên quá rạch ròi. Ảnh minh họa: Timur Weber/Pexels. |
Emily Osburn (24 tuổi), một người bạn từ nhỏ của Joanne, kể lại với Business Insider rằng một người bạn cùng phòng thời đại học từng yêu cầu một người khác trả 25 cent vì đã ăn nửa quả bơ trong chiếc tủ lạnh dùng chung.
Câu chuyện càng dễ gây khó chịu khi người đòi từng khoản nhỏ lại là người có điều kiện tài chính tốt nhất trong nhóm. Một số người cảm thấy khó chịu khi những người bạn giàu có vẫn yêu cầu chia từng khoản chỉ vài USD. Họ cho rằng người có điều kiện hơn không cần phải tính toán quá chi li.
Tuy nhiên, chuyên gia Meier cho rằng việc người kia có điều kiện tài chính tốt hay không không nên được xem là lý do để quyết định có hoàn trả hay không.
Theo bà, khi một người đã yêu cầu hoàn lại một khoản tiền, dù nhỏ đến đâu, người được ứng tiền vẫn nên thanh toán. Tình hình tài chính của người đã chi tiền không phải yếu tố cần cân nhắc trong trường hợp này.
Về nguyên tắc, người được bạn bè ứng tiền vẫn có trách nhiệm hoàn trả đúng số tiền đối phương đã chi, dù giao dịch đó có vẻ nhỏ đến mức nào. Không nên tự quyết định thay người khác khoản tiền nào là đáng kể với họ.
Với một thế hệ đang phải đối mặt với chi phí sinh hoạt và ăn uống ngày càng tăng cùng thị trường việc làm khó khăn, việc Gen Z để ý đến những khoản tiền tưởng như không đáng kể cũng có lý do.
Đôi khi, bạn có thể cảm thấy bạn bè đang tính từng đồng với mình vì những khoản chi vốn chẳng đáng để bận tâm. Nhưng ngay cả người bạn có thu nhập cao hơn cũng có thể đang chịu sức ép từ chi phí ngày càng tăng. Khi mọi khoản chi đều có thể được ghi lại và chia chính xác đến từng đồng, việc chúng ta bắt đầu “ghi sổ” giữa bạn bè có lẽ khó tránh khỏi.
Trong hơn 200 năm qua, mặc dù trải qua nhiều thăng trầm, thị trường chứng khoán vẫn là nơi tốt nhất để các nhà đầu tư dài hạn xây dựng sự sung túc. Nhưng để thành công trong mảng này, cần hiểu rõ các quy luật của thị trường, hiểu các mùa hoạt động của nó. Câu hỏi lớn nhất về tài chính trong tâm trí tất cả chúng ta ngày nay là gì? Theo kinh nghiệm của tác giả Anthony Robbins trong cuốn Đầu tư thông minh, chúng ta đều đang tìm kiếm câu trả lời cho cùng một vấn đề: “Tôi nên đặt tiền của mình vào đâu?”.
