Gen Z chi tiền để cai nghiện điện thoại

Nhiều người trẻ tìm cách kiểm soát thói quen sử dụng điện thoại bằng các công cụ chặn ứng dụng gây xao nhãng. Ảnh minh họa: Olly/Pexels.

Nelissa Moukoudi (19 tuổi), sinh viên đại học tại Canada, nhận thấy cuộc sống có nhiều thay đổi kể từ khi tham gia Instagram và TikTok.

“Đời sống xã hội của tôi suy giảm nghiêm trọng. Tôi có cảm giác cuộc sống của mình chỉ xoay quanh mạng xã hội và trường học”, cô nói với The Guardian. Mệt mỏi vì phải liên tục đấu tranh để kiểm soát bản thân, Moukoudi tải về Opal, ứng dụng yêu cầu người dùng giải toán trước khi mở lại các ứng dụng gây xao nhãng.

Đây là một trong số ngày càng nhiều doanh nghiệp hoạt động trong ngành cai nghiện kỹ thuật số (digital detox), thu hút người dùng, đặc biệt là những người sẵn sàng trả phí, bằng lời hứa giúp họ hạn chế sử dụng thiết bị điện tử. Thị trường này hiện được định giá gần 1 tỷ USD và dự kiến đạt gần 8 tỷ USD vào năm 2035.

Nhiều doanh nghiệp đang đón đầu xu hướng Gen Z ngày càng muốn thoát khỏi sự phụ thuộc vào điện thoại và mạng xã hội, những nền tảng đã gắn bó với họ từ khi còn nhỏ.

Theo một khảo sát hồi tháng 4, gần 60% người thuộc Gen Z (sinh năm 1997-2012) tham gia khảo sát tự nhận mình nghiện mạng xã hội. Trong khi đó, một khảo sát năm 2025 cho thấy 1/3 thế hệ này cho biết đã xóa một số ứng dụng mạng xã hội.Bên cạnh đó, Gen Z ngày càng bất mãn với các nền tảng công nghệ vì cho rằng chúng khai thác sự chú ý của người dùng để kiếm lợi nhuận.

Xu hướng này còn xuất phát từ sự bất mãn ngày càng tăng với các nền tảng công nghệ. Một bộ phận Gen Z cảm thấy các công ty này đang khai thác người dùng để kiếm lợi nhuận.

Nhiều người trẻ tìm cách kiểm soát thói quen dùng điện thoại để giảm phụ thuộc vào mạng xã hội. Ảnh minh họa: RDNE stock project/Pexels.

“Các nền tảng công nghệ được thiết kế tinh vi để liên tục kích thích não bộ, khiến Gen Z dễ bị cuốn vào việc sử dụng chúng”, Kenneth Schlenker (39 tuổi), cựu chuyên gia tiếp thị sản phẩm tại Google và đồng sáng lập Opal, nhận định với The Guardian. Tuy nhiên, theo ông, người trẻ đang dần nhận ra tác động của những hệ thống này và tìm cách giành lại quyền kiểm soát cuộc sống.

Một số người chọn chuyển sang sử dụng những thiết bị hoàn toàn khác. Kendall Schrohe (23 tuổi), đối tác sáng lập Attention Studio, công ty tư vấn về sử dụng công nghệ có trách nhiệm cho phụ huynh và các nhà hoạch định chính sách, cho biết cô đã đổi điện thoại thông minh sang Light Phone, thiết bị có giá 349 USD với các tính năng thông minh được tối giản.

“Các nền tảng công nghệ lớn đã gây tổn hại cho người dùng suốt nhiều năm qua, nhưng đến nay chúng ta mới bắt đầu cảm nhận những tác động đó. Thế hệ chúng tôi chính là những ‘chuột bạch’ của các ông lớn công nghệ. Họ đã kiếm lợi từ những tổn thương và tình trạng nghiện ứng dụng của chúng tôi”, Schrohe nói.

Shreya Nallamothu (19 tuổi), sinh viên ngành khoa học máy tính tại Đại học Duke (Mỹ), tự chế thiết bị Brick để chặn những ứng dụng do người dùng lựa chọn, sử dụng các thẻ giao tiếp tầm ngắn (NFC) mua trên mạng với giá 8 USD.

Theo Nallamothu, mỗi người đều xứng đáng có mối quan hệ lành mạnh với công nghệ mà không phải chịu gánh nặng chi phí. Cô cho rằng lợi ích của các công ty công nghệ thường không song hành với lợi ích người dùng, trong khi mạng xã hội ngày càng rời xa những giá trị tích cực mà công nghệ có thể mang lại.

Nghiên cứu do Nallamothu thực hiện từ thời trung học đã góp phần thuyết phục các thượng nghị sĩ bang Illinois (Mỹ) thúc đẩy một dự luật gần đây nhằm ngăn chặn tình trạng cha mẹ trục lợi từ con cái trên mạng xã hội. Bang này cũng thông qua luật yêu cầu phụ huynh trả thù lao cho trẻ khi sử dụng hình ảnh của các em để kiếm tiền trên mạng.

Gen Z chủ động xóa ứng dụng mạng xã hội để dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động ngoài đời thực. Ảnh minh hoạ: Minh Lâm/Pexels.

Bên cạnh những giải pháp hạn chế sử dụng điện thoại, các ứng dụng tập trung vào tổ chức sự kiện cũng đang tìm cách đón đầu xu hướng rời xa mạng xã hội.

Pie (People I Enjoy), nền tảng giới thiệu các sự kiện địa phương như sự kiện bar pop-up, các buổi chạy bộ 5 km và những cuộc hẹn nhóm đi xem hòa nhạc ở Mỹ, ghi nhận lượng người dùng tăng 150% chỉ trong một tháng, từ 120.000 vào tháng 7 lên 300.000 vào tháng 8.

Nadya Okamoto, đồng sáng lập Pie, cho biết ứng dụng hướng đến việc kết nối mọi người ngoài đời thực, thay vì chỉ lướt xem nội dung trực tuyến. Chi phí cho các giải pháp cai nghiện kỹ thuật số dao động từ 59 USD đến 150 USD. Người dùng có thể chọn ứng dụng trả phí theo năm, thiết bị vật lý giúp khóa ứng dụng bằng cách chạm điện thoại hoặc ứng dụng giới hạn điện thoại ở các chức năng cơ bản như gọi điện và nhắn tin.

Chi phí sử dụng các ứng dụng cai nghiện kỹ thuật số có sự khác biệt tùy sản phẩm. Opal thu phí thuê bao 99,99 USD/năm, trong khi Brick, thiết bị vật lý cho phép người dùng chạm điện thoại vào thiết bị để khóa hoặc mở khóa ứng dụng, có giá 59 USD. Shift, ứng dụng biến điện thoại thông minh thành một thiết bị tối giản, chỉ có thể thực hiện cuộc gọi và gửi tin nhắn, thu phí một lần 150 USD.

Đây cũng là một trong những lý do khiến các doanh nghiệp khó thuyết phục Gen Z trả tiền cho những ứng dụng cai nghiện kỹ thuật số. Trong số 10 triệu khách hàng của Opal, khoảng 95% vẫn sử dụng phiên bản miễn phí. Gen Z chiếm 75% tổng số khách hàng của ứng dụng này.

Moukoudi cũng thuộc nhóm người dùng miễn phí. “Tôi sẽ không trả tiền cho một ứng dụng chỉ để giành lại cuộc sống của mình”, nữ sinh viên nói.

Với một số người, chỉ cần xóa ứng dụng là đủ. Han Choi (26 tuổi) đã xóa toàn bộ ứng dụng mạng xã hội từ năm ngoái để dành nhiều thời gian hơn cho các buổi đố vui kiến thức và tập luyện thể chất.

“Mọi người đang từ chối những hệ thống được tạo ra để kiếm lợi từ sự phục tùng của chúng ta. Chúng ta không cần tiếp tục tham gia vào nền kinh tế dựa trên thói quen lướt mạng không ngừng để tìm kiếm những nội dung tiêu cực”, Choi nhấn mạnh.