‘Người hiến tạng dưới 18 tuổi cần được quyền từ chối hoặc rút đồng ý’

Dự thảo luật đề xuất mở rộng nguồn hiến mô, tạng ở trẻ em, nhưng các chuyên gia cảnh báo cần cơ chế bảo vệ quyền từ chối, tránh để trẻ chịu áp lực từ gia đình. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm của dư luận, đặc biệt với đề xuất mở rộng đối tượng được đăng ký ở người dưới 18 tuổi. Bên cạnh kỳ vọng tăng cơ hội sống cho người bệnh, nhiều ý kiến đặt vấn đề về cơ chế bảo vệ trẻ em, bảo đảm sự tự nguyện của người hiến và tính minh bạch trong điều phối tạng.

Mở rộng nguồn hiến để cứu bệnh nhi

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Đại biểu Quốc hội, cho biết trong quá trình làm việc, ông gặp nhiều bệnh nhi suy tim, suy thận giai đoạn cuối phải chờ ghép tạng. Không ít em không thể chờ được nguồn tạng phù hợp, một phần do những hạn chế của quy định hiện hành về đăng ký hiến sau khi chết.

Theo ông, việc ghép tạng từ người lớn cho trẻ nhỏ có thể gặp khó khăn do chênh lệch kích thước tạng và mạch máu. Vì vậy, mở rộng nguồn hiến là hướng đi cần thiết để tăng cơ hội sống cho bệnh nhi.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh cần phân biệt hai nhóm hiến mô, bộ phận cơ thể: hiến sau khi người hiến qua đời và hiến một phần mô, bộ phận cơ thể khi người hiến còn sống. Mỗi nhóm có những điều kiện, nguy cơ và yêu cầu bảo vệ khác nhau, đặc biệt khi đối tượng liên quan là trẻ em.

Với trường hợp đăng ký hiến sau khi chết, luật hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký. Dự thảo đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến xác, với điều kiện có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Đại biểu Quốc hội. Ảnh: Việt Linh.

Việc lấy mô, tạng sau khi chết phải tuân thủ quy trình xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy định. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, đề xuất này có ý nghĩa nhân văn, nhưng với trẻ em, nguyện vọng của chính trẻ cùng chữ ký của cha mẹ vẫn chưa đủ để bảo đảm tính tự nguyện.

"Với trẻ em, nguyện vọng của cháu cùng chữ ký của cha mẹ là cần nhưng chưa đủ. Nên có thêm một người thứ ba độc lập chứng kiến và sự giám sát của cơ quan bảo vệ trẻ em. Hơn nữa, cũng cần có chiều ngược lại, như luật tại Pháp, trẻ trên 13 tuổi có quyền từ chối hiến mô, tạng của mình nếu không may tử vong. Chúng ta cũng nên lưu ý và bổ sung tình huống này", PGS Hiếu nhấn mạnh.

Không để người dưới 18 tuổi chịu áp lực cứu người thân

Đối với hiến khi còn sống, dự thảo phân biệt giữa bộ phận cơ thể không có khả năng tái sinh và mô có khả năng tái sinh.

Với các bộ phận như thận hoặc một phần gan, dự thảo nghiêm cấm lấy từ người sống dưới 18 tuổi. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu đồng tình với quy định này. Dự thảo đồng thời quy định người từ đủ 18 tuổi mới được hiến bộ phận cơ thể cho thành viên gia đình, còn người hiến cho người ngoài gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Theo ông, việc đặt ra các giới hạn về độ tuổi và quan hệ giữa người hiến với người nhận góp phần hạn chế nguy cơ mua bán tạng trá hình.

Đối với mô có khả năng tái sinh như tủy xương, dự thảo mở ra ngoại lệ có điều kiện. Theo nội dung được đề xuất, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến tủy cho thành viên gia đình nếu không có người lớn nào phù hợp để hiến. Trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến tủy cho cha, mẹ hoặc anh, chị, em ruột trong hoàn cảnh tương tự. Các quy định này không áp dụng đối với hiến máu.

Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập, đồng thời có sự đồng ý của cả người hiến và người đại diện theo pháp luật.

Dù vậy, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng việc có đủ chữ ký chưa chắc đã phản ánh đúng nguyện vọng của trẻ. Khi một người anh hoặc chị mắc bệnh nặng cần ghép tủy, người em 15 tuổi có thể rất khó nói lời từ chối vì lo sợ người thân không được cứu. Trong khi đó, cha mẹ hoặc người đại diện ký đồng ý cũng có thể đang chịu áp lực lớn từ tình trạng bệnh của người con còn lại.

Ông đề nghị với nhóm từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, cần thu hẹp phạm vi người nhận tủy trong gia đình xuống còn cha mẹ đẻ và anh, chị, em ruột. Người tư vấn phải thực sự độc lập, không liên quan đến kíp ghép, nhằm hạn chế xung đột lợi ích và áp lực tâm lý.

Cùng quan điểm cần tăng cường bảo vệ người hiến chưa thành niên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai Siu Hương cho rằng trẻ em chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự nên việc xác định tính tự nguyện cần được thực hiện thận trọng. Nguy cơ bị ép buộc hoặc chịu sức ép từ hoàn cảnh sống, tâm lý của cha mẹ hoặc người giám hộ cần được tính đến ngay trong quá trình xây dựng luật.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai Siu Hương, Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai.

"Tôi đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm quyền từ chối hiến mô của người dưới 18 tuổi, thiết lập cơ chế đánh giá độc lập và tư vấn riêng phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức. Người hiến cũng cần được quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý trước khi lấy mô mà không phải chịu bất kỳ bất lợi nào", bà Siu Hương cho hay.

Theo bà, nếu người cần được hiến mô là cha mẹ hoặc anh, chị, em ruột, trẻ có thể cảm thấy mình phải thực hiện nghĩa vụ với gia đình, thậm chí lo sợ bị trách móc nếu từ chối. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần có cơ chế xử lý trường hợp lợi ích của người đại diện không thống nhất với nguyện vọng của trẻ.

Rà soát điều kiện hiến và quy định về hiến xác

Bên cạnh các quy định liên quan đến người chưa thành niên, đại biểu Siu Hương đề nghị rà soát điều kiện lấy bộ phận cơ thể từ người sống để bảo đảm tính thống nhất giữa các điều khoản của dự thảo.

Cụ thể, khoản 1 và khoản 2 Điều 22 quy định điều kiện về độ tuổi đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống: người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến cho thành viên gia đình, trong khi người hiến cho người ngoài gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Tuy nhiên, tại điểm c khoản 4 Điều 23, quy định về trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong việc đánh giá điều kiện của người hiến chưa thể hiện đầy đủ việc kiểm tra điều kiện đối với nhóm từ đủ 25 tuổi hiến cho người không phải thành viên gia đình theo khoản 3 Điều 22.

Đại biểu đề nghị chỉnh sửa quy định này, làm rõ trách nhiệm của cơ sở y tế trong việc kiểm tra, đánh giá đầy đủ các điều kiện trước khi lấy bộ phận cơ thể từ người sống.

Một vấn đề khác được bà Siu Hương nêu ra là quy định về lấy xác tại Điều 30. Theo dự thảo, nếu người chết không đăng ký hiến xác nhưng trước khi qua đời đã thể hiện nguyện vọng bằng văn bản, việc lấy xác có thể được thực hiện khi thành viên gia đình đồng ý. Người đại diện gia đình phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của văn bản thể hiện nguyện vọng đó.

Làm sao bảo đảm sự tự nguyện và quyền lợi của trẻ chưa thành niên là vấn đề cần được cân nhắc. Ảnh minh họa: Magnific.

Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ chỉ cần một thành viên gia đình đồng ý hay phải có sự chấp thuận của tất cả thành viên. Trường hợp gia đình có nhiều người và xuất hiện ý kiến trái chiều, chủ thể nào có quyền quyết định, có áp dụng thứ tự ưu tiên hay không cũng cần được quy định cụ thể.

Đại biểu đề nghị xác định rõ người có quyền đồng ý, số lượng thành viên cần chấp thuận, thứ tự ưu tiên và cơ chế giải quyết bất đồng để bảo đảm tính minh bạch, khả thi khi thực hiện.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh cha mẹ có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ con, nhưng quan điểm của cha mẹ không mặc nhiên đồng nghĩa với lợi ích tốt nhất của trẻ. Ngược lại, tôn trọng trẻ cũng không có nghĩa là buộc các em phải tự gánh vác những quyết định vượt quá khả năng nhận thức và tâm lý.

"Mở rộng nguồn tạng để cứu các em nhỏ là cần thiết. Nhưng không thể cứu một đứa trẻ bằng cách đặt một đứa trẻ khác vào nguy cơ", ông nhấn mạnh.

Theo ông, tính nhân văn của chính sách không chỉ được đo bằng số người bệnh có cơ hội được cứu sống, mà còn nằm ở cách pháp luật bảo đảm phẩm giá, sự tự nguyện và lợi ích tốt nhất của từng đứa trẻ.

Bộ Y tế: Giảm tuổi hiến tạng để mở rộng nguồn, tăng cơ hội cứu người Người dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh khi còn sống hoặc hiến mô, tạng sau khi qua đời theo những điều kiện cụ thể trong dự thảo luật đang được Quốc hội xem xét. 5 giờ trước

Bộ Y tế khuyến cáo về cúm mùa, lưu ý 5 nhóm nguy cơ cao Người trên 65 tuổi, trẻ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền cần đặc biệt thận trọng với cúm mùa. Bộ Y tế khuyến cáo 8 cách phòng bệnh. 6 giờ trước

Lời khuyên cho người muốn bồi bổ bằng yến sào, đông trùng hạ thảo Từ bồi bổ cơ thể đến làm đẹp da, yến sào và đông trùng hạ thảo được quảng bá với nhiều công dụng. Người dùng cần hiểu đúng lợi ích và những rủi ro khi sử dụng. 7 giờ trước