Lợi suất trái phiếu toàn cầu đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm. Lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất kể từ năm 2011, trong khi lợi suất tại Nhật Bản duy trì trên 3%. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm mức cao nhất kể từ tháng 11/2023, còn lợi suất trái phiếu Anh cũng lên mức cao nhất kể từ sau năm 2008 trong những ngày gần đây, Reuters cho biết.
Đợt tăng lợi suất mới nhất là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc, trong đó có lượng trái phiếu chính phủ phát hành lớn, giá dầu tăng trở lại làm dấy lên lo ngại về lạm phát và kỳ vọng các ngân hàng trung ương sẽ duy trì chính sách tiền tệ ở mức thắt chặt lâu hơn.
Diễn biến này có thể mang ý nghĩa rộng hơn một đợt biến động thông thường trên thị trường trái phiếu, bởi lợi suất cao hơn đang dần tác động đến các quyết định vay vốn, đầu tư và chi tiêu trên toàn nền kinh tế.
“Đây là sự tiếp nối của một xu hướng trung hạn và sẽ còn kéo dài trong nhiều năm”, Robin Brooks, chuyên gia cao cấp tại Brookings Institution, nhận định.
Natalia Lojevsky, Giám đốc điều hành tại CIFC Asset Management, cũng cho rằng lợi suất còn khả năng tăng thêm khi lượng nợ phát hành lớn gặp bối cảnh rủi ro lạm phát quay trở lại.
Chính phủ tính toán lại chi phí vay
Nợ công tại nhiều quốc gia đang ở mức cao, do đó việc tái cấp vốn cho các khoản nợ đáo hạn với lãi suất mới sẽ dần làm tăng chi phí trả lãi và khiến nhiều nước phải dành thêm nguồn lực cho nghĩa vụ nợ, theo CNBC.
Masahiko Loo, chiến lược gia trái phiếu cấp cao tại State Street Investment Management, cho rằng những chính phủ dễ chịu tác động nhất là các nước đồng thời có thâm hụt ngân sách lớn, mức nợ cao và phụ thuộc nguồn vốn bên ngoài.
Trong nhóm các nền kinh tế phát triển, Pháp là trường hợp đáng chú ý khi nước này đang tìm cách cân đối ngân sách, trong lúc những diễn biến chính trị liên quan bầu cử cũng có thể ảnh hưởng các quyết định tài khóa.
Tại các thị trường mới nổi, những quốc gia có thâm hụt kép cũng có thể chịu ảnh hưởng rõ hơn khi lợi suất toàn cầu tăng, bởi chi phí vay và điều kiện huy động vốn cùng thay đổi.
“Khi nợ, thâm hụt và nhu cầu tài trợ từ bên ngoài cùng xuất hiện, thị trường thường trở nên thận trọng hơn”, ông Loo nói.
Các chính phủ có thể tìm cách điều tiết lợi suất thông qua mua lại trái phiếu hoặc thay đổi quy mô và kỳ hạn phát hành. Tuy nhiên, những biện pháp này chủ yếu giúp quản lý thị trường trong ngắn hạn, trong khi cân đối giữa nhu cầu vay vốn và khả năng hấp thụ của nhà đầu tư vẫn là yếu tố quan trọng về dài hạn.
Deutsche Bank nhận định lợi suất càng cao, việc cân đối tài khóa dài hạn của nhiều quốc gia càng cần được chú ý.
Nhật Bản là một ví dụ khác. Nợ chính phủ nước này tương đương hơn 200% GDP, vì vậy biến động chi phí vay có ảnh hưởng đáng kể ngân sách. Trong năm tài khóa 2026, chi phí phục vụ nợ được ước tính chiếm hơn 25% tổng chi tiêu của chính phủ, Financial Times cho hay.
 |
Doanh nghiệp tính toán lại chi phí vốn
Lợi suất tăng cũng khiến doanh nghiệp phải tính đến chi phí cao hơn khi tái cấp vốn hoặc huy động nguồn lực cho các kế hoạch mở rộng.
Những công ty có nhu cầu vay lớn, bảng cân đối kế toán yếu hoặc sử dụng nhiều khoản vay lãi suất thả nổi sẽ chịu tác động rõ hơn. Theo Thomas Browne, nhà quản lý danh mục tại Keeley Teton Advisors, các doanh nghiệp vốn hóa nhỏ thường có tỷ trọng nợ lãi suất thả nổi cao hơn doanh nghiệp lớn. Vì vậy, chi phí lãi vay của nhóm này có thể tăng nhanh hơn khi lãi suất đi lên.
Những lĩnh vực sử dụng nhiều đòn bẩy như bất động sản thương mại, doanh nghiệp được quỹ đầu tư tư nhân hậu thuẫn, danh mục cho vay trực tiếp và một số doanh nghiệp phần mềm cũng đang được giới đầu tư theo dõi.
Nhiều doanh nghiệp trong số này từng được hưởng lợi từ giai đoạn nguồn vốn dồi dào với chi phí thấp. Mặt bằng lãi suất thay đổi khiến các công ty phải cân nhắc kỹ hơn về cấu trúc vốn cũng như hiệu quả của những dự án mới.
Cuộc đua đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang bổ sung một yếu tố đáng chú ý. Các công ty công nghệ phát hành lượng lớn trái phiếu để xây dựng trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng phục vụ AI, qua đó cùng cạnh tranh nguồn vốn với chính phủ và những doanh nghiệp khác.
 |
| Lượng trái phiếu phát hành để xây dựng trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng AI cũng làm nhu cầu vốn trên thị trường tăng lên. Ảnh: Reuters. |
Larry Holzenthaler, nhà quản lý danh mục cấp cao tại Catalyst Funds, cho biết lượng nợ được phát hành để tài trợ các dự án AI đang ở quy mô rất lớn.
Lợi suất chuẩn tăng cũng làm chi phí tài chính cao hơn đối với cả những doanh nghiệp có nền tảng tương đối tốt. Một số dự án xây dựng nhà máy, trung tâm dữ liệu, thương vụ mua bán - sáp nhập và các khoản đầu tư dài hạn vì thế có thể cần được đánh giá lại về hiệu quả.
Người tiêu dùng chịu tác động khác nhau
Lợi suất dài hạn cuối cùng sẽ tác động đến lãi suất thế chấp, vay mua ôtô và nhiều hình thức tín dụng hộ gia đình. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau giữa các nhóm thu nhập.
“Phần dài của đường cong lợi suất rất quan trọng vì nó quyết định chi phí vốn không chỉ đối với doanh nghiệp mà cả người vay thế chấp và thị trường nhà ở”, Holzenthaler nói.
Các hộ gia đình thu nhập thấp có thể cảm nhận rõ hơn sự thay đổi này bởi họ thường dành tỷ lệ thu nhập lớn hơn cho trả nợ và các nhu yếu phẩm. Trong khi đó, những hộ gia đình có tài chính vững hơn có thể hưởng lợi từ mức sinh lời cao hơn của tiền gửi và những khoản đầu tư, đồng thời có khả năng thích ứng tốt hơn với chi phí vay tăng.
Holzenthaler gọi đây là xu hướng “hình chữ K” trong tiêu dùng. Với các hộ gia đình thu nhập thấp, khoản thanh toán cho ôtô, nhà ở hoặc khoản vay sinh viên có thể chiếm tỷ trọng lớn hơn đáng kể trong thu nhập hàng tháng.
Tác động này có thể xuất hiện dần khi các khoản vay lãi suất cố định đáo hạn và được tái cấp vốn ở mức cao hơn. Nếu chi phí tín dụng khiến các hộ gia đình thận trọng hơn trong chi tiêu, tác động có thể lan sang hoạt động kinh tế nói chung.
 |
| Các hộ gia đình thu nhập thấp có nguy cơ chịu tác động. Ảnh: Reuters. |
Thị trường cổ phiếu vẫn có điểm tựa
Thị trường cổ phiếu cho đến nay vẫn tương đối vững nhờ lợi nhuận doanh nghiệp tích cực và kỳ vọng AI sẽ tạo thêm động lực cho năng suất.
Tuy nhiên, lợi suất trái phiếu tăng khiến các tài sản an toàn trở nên hấp dẫn hơn tương đối so với cổ phiếu. Đồng thời, lãi suất cao làm giảm giá trị hiện tại của dòng lợi nhuận mà nhà đầu tư kỳ vọng doanh nghiệp tạo ra trong tương lai, qua đó có thể ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu.
“Đến một thời điểm, lợi suất cao sẽ trở thành yếu tố gây sức ép lên cổ phiếu”, Lojevsky nói.
Theo bà, thị trường chứng khoán đã cho thấy khả năng thích ứng đáng kể với đà tăng của lợi suất, nhưng tác động của môi trường lãi suất mới cuối cùng sẽ được phản ánh rõ hơn.
Dù vậy, lợi suất cao cũng mang đến cơ hội cho những nhà đầu tư mua trái phiếu mới. Các khoản coupon cao hơn giúp tạo nguồn thu nhập tốt hơn và cung cấp một lớp đệm trước khả năng giá trái phiếu tiếp tục điều chỉnh.
Deutsche Bank ước tính lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có thể tăng lên khoảng 5,5% trong năm tới. Ở mức này, thu nhập từ coupon vẫn có thể bù đắp phần mất giá của trái phiếu.
Trong khoảng thời gian hai năm, lợi suất phải tăng lên khoảng 6,4% thì tổng lợi nhuận mới chuyển sang âm. Phép tính này bao gồm cả thu nhập từ coupon và thay đổi giá thị trường của trái phiếu.
Nhìn rộng hơn, sự thay đổi của mặt bằng lợi suất đang tạo ra một môi trường tài chính mới. Chính phủ phải cân nhắc kỹ hơn chi phí phục vụ nợ, doanh nghiệp tính toán thận trọng hơn về vốn, trong khi các hộ gia đình và nhà đầu tư có thêm nhiều yếu tố cần cân nhắc khi phân bổ dòng tiền.
Với thị trường, đây có thể là quá trình thích nghi với một mặt bằng lãi suất cao hơn, thay vì đơn thuần là một đợt biến động ngắn hạn.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
