Starship lần đầu bay vào quỹ đạo, đáp biển thành công

Sáng 28/9 (giờ Mỹ), SpaceX kích hoạt chuyến bay thử nghiệm thứ 14 của hệ thống tên lửa và tàu vũ trụ lớn nhất, mạnh nhất thế giới từ căn cứ Starbase tại hạt Cameron, bang Texas.

Sứ mệnh chính thức cất cánh lúc 8h50 sau khi lùi lại ít phút so với lịch trình ban đầu. Tàu Starship được đưa lên không trung bởi tầng đẩy Super Heavy. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ đẩy, Super Heavy tách khỏi tàu, thực hiện thao tác đốt động cơ đảo chiều để quay lại Trái Đất và đáp xuống vịnh Mexico an toàn.

Sự cố hỏng động cơ

Dù gặp sự cố hỏng một động cơ trong quá trình tăng tốc lên không trung, Starship vẫn thực hiện thành công thao tác đốt động cơ tiến vào quỹ đạo - mục tiêu lần đầu tiên đạt được trong lịch sử phát triển của dòng phương tiện này.

Chỉ hơn nửa giờ sau khi cất cánh, Starship bắt đầu thả 26 vệ tinh Starlink V3 vào quỹ đạo để bổ sung cho hệ thống Internet vệ tinh của SpaceX. Đây là tải trọng thương mại tạo ra doanh thu đầu tiên mà Starship vận chuyển thành công, khác với các thử nghiệm trước vốn chỉ mang thiết bị mô phỏng hoặc vệ tinh thử nghiệm bị thiêu rụi trong khí quyển.

Starship hướng vào quỹ đạo Trái Đất sau khi rời bệ phóng. Ảnh: SpaceX.

Kế hoạch ban đầu dự kiến kéo dài gần 10 tiếng với 6 vòng quay quanh Trái Đất ở độ cao hơn 270 km và vận tốc xấp xỉ 28.000 km/h. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành mục tiêu giải phóng vệ tinh, SpaceX quyết định tận dụng mốc kiểm tra đầu tiên để kết thúc sớm sứ mệnh.

Tàu Starship thực hiện thao tác đốt động cơ Raptor rời quỹ đạo, tái nhập khí quyển và đáp xuống vùng biển Thái Bình Dương, phía bắc Hawaii, ngay trước giữa trưa cùng ngày. Tổng thời gian sứ mệnh kéo dài khoảng 3 tiếng từ lúc cất cánh đến khi tiếp nước.

Starship đáp xuống Thái Bình Dương sau khi hoàn thành nhiệm vụ vào quỹ đạo. Ảnh: SpaceX.

Dù ghi nhận sự cố nhỏ ở hai động cơ trên tầng đẩy Super Heavy và một động cơ trên tàu Starship, SpaceX vẫn đánh giá chuyến bay số 14 là thành công trọn vẹn khi đạt cả hai mục tiêu cốt lõi: đưa Starship vào quỹ đạo và triển khai vệ tinh thương mại trở về Trái Đất an toàn.

Vì sao SpaceX rút ngắn hành trình của Starship?

Dù đối mặt với sự cố ngắt động cơ đột ngột, chuyến bay thử nghiệm thứ 14 của Starship vẫn hoàn thành các mốc lịch sử quan trọng trước khi kết thúc sớm hơn dự kiến.

Trong thông cáo sau chuyến bay, SpaceX xác nhận lý do các kỹ sư điều khiển quyết định đưa tàu Starship trở về Trái Đất sớm hơn kế hoạch.

Cụ thể, khi đang tăng tốc lên không trung, một trong các động cơ Raptor Chân không của tàu bị tắt đột ngột. Để bù đắp lực đẩy, Starship phải duy trì thời gian đốt 5 động cơ Raptor còn lại lâu hơn. Con tàu nhờ đó vẫn tiến vào quỹ đạo thành công lần đầu tiên trong lịch sử.

Tuy nhiên, khi tiến vào giai đoạn bay tự do quanh Trái Đất, đội ngũ điều khiển đã rút ngắn thời gian vận hành từ 10 tiếng xuống còn khoảng 3 tiếng. "Nhằm đảm bảo an toàn tối đa sau sự cố động cơ trong quá trình phóng, đội điều khiển quyết định giới hạn thời gian trên quỹ đạo và tiến hành đưa Starship rời quỹ đạo để đáp xuống phía bắc Thái Bình Dương", SpaceX cho biết.

Những điểm sáng và rủi ro từ đợt thử nghiệm

Sứ mệnh lần này ghi nhận những bước tiến lớn nhưng cũng bộc lộ bài toán về độ tin cậy động cơ.

Ở tầng đẩy Super Heavy, một động cơ bị ngắt sớm trong quá trình cất cánh. Khi tự điều hướng trở lại Trái Đất, tầng đẩy này chỉ kích hoạt lại được 31/33 động cơ. Dù vậy, việc tái kích hoạt thành công đa số động cơ vẫn giúp Super Heavy hạ cánh an toàn xuống vịnh Mexico.

Đối với tàu Starship, dù hỏng một trong 6 động cơ trên đường bay, con tàu không cần dùng lại động cơ đó sau lần đốt đầu tiên nên vẫn được bật đèn xanh tiến vào quỹ đạo.

Thành công lớn nhất của sứ mệnh là việc Starship giải phóng an toàn 26 vệ tinh Starlink V3 - tải trọng thương mại thực tế đầu tiên mà dòng tên lửa này vận chuyển. Người phát ngôn Dan Huot của SpaceX nhận định dung lượng của lô vệ tinh mới này "tương đương băng thông của khoảng 20 chuyến bay bằng tên lửa Falcon 9".

Sau khi hoàn thành thả vệ tinh, Starship thực hiện quá trình tái nhập khí quyển khắc nghiệt ở vận tốc gấp hơn 20 lần tốc độ âm thanh. Con tàu hoàn thành cú hạ cánh có kiểm soát xuống điểm định sẵn trên Thái Bình Dương. Dù cú tiếp nước không êm ái như Chuyến bay 13 hồi tháng 7, phương tiện dường như vẫn giữ được cấu trúc tương đối nguyên vẹn trên mặt nước, cung cấp lượng dữ liệu vô giá cho các kỹ sư.

Chưa rõ các sự cố động cơ lần này có kéo dài lộ trình tái sử dụng hoàn toàn cả hai phần tên lửa mà Elon Musk từng kỳ vọng hay không.

Tham vọng thay thế Falcon 9

Bất chấp các thách thức kỹ thuật, SpaceX đã bắt đầu dịch chuyển nguồn lực sang Starship khi âm thầm loại bỏ dòng tên lửa Falcon 9 và tàu vũ trụ Dragon.

Chủ tịch SpaceX Gwynne Shotwell khẳng định Starship tỏ ra vượt trội trong việc thực hiện các mục tiêu dài hạn của tập đoàn. "Nếu chúng tôi không tự loại bỏ các sản phẩm và dịch vụ của chính mình, ai đó cũng sẽ làm điều đó thay chúng tôi", bà Shotwell nhấn mạnh.

Tên lửa Falcon 9 của SpaceX cất cánh từ Trạm Lực lượng Vũ trụ Mũi Canaveral ngày 10/1/2025. Ảnh: CNN.

Tuy nhiên, việc chuyển giao này đặt ra câu hỏi lớn cho ngành phóng vệ tinh thương mại. Falcon 9 từng cho phép khách hàng dễ dàng đặt chuyến bay ghép trực tuyến, trong khi SpaceX chưa mở dịch vụ tương tự cho Starship.

Bên cạnh đó, dù Elon Musk cam kết Starship sẽ giúp cắt giảm chi phí đưa hàng hóa lên quỹ đạo theo "nhiều đơn vị hàng chục", giới quan sát cho rằng SpaceX chưa chắc sẽ chia sẻ khoản tiết kiệm này cho khách hàng. Ngoài ra, thiết kế khoang chứa hàng dạng khe hẹp của Starship hiện tối ưu riêng cho vệ tinh do SpaceX sản xuất, gây hạn chế cho các dòng vệ tinh thương mại khác.

SpaceX cảm ơn Chính phủ Mexico

Mối quan hệ giữa Chính phủ Mexico và SpaceX xuất hiện dấu hiệu hạ nhiệt khi tập đoàn của Elon Musk gửi lời cảm ơn quốc gia láng giềng sau chuyến bay thử nghiệm Starship.

Mùa hè năm ngoái, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum từng đề cập khả năng kiện SpaceX do lo ngại nguy cơ ô nhiễm môi trường. Động thái này diễn ra sau sự cố tên lửa Starship phát nổ khi thử nghiệm mặt đất tại căn cứ Starbase (bang Texas) - khu vực nằm sát biên giới Mỹ - Mexico.

Tuy nhiên, căng thẳng đôi bên dần lắng xuống. Bà Sheinbaum sau đó chia sẻ với truyền thông địa phương rằng chính phủ chưa tính đến chuyện khởi kiện: "Cho đến nay, mọi thứ vẫn vận hành tương đối ổn thỏa. Chúng tôi sẽ đánh giá lại nếu việc kiện tụng thực sự cần thiết, nhưng hiện tại Mexico lựa chọn phương án phối hợp".

Đáng chú ý, ở phần kết thúc buổi phát sóng trực tiếp sự kiện phóng Starship ngày 28/9, đại diện SpaceX đã đưa Chính phủ Mexico vào danh sách các đơn vị được tri ân.

"Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn đến người dân hạt Cameron, Lực lượng Cảnh sát biển, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) và Chính phủ Mexico", Jake Berkowitz, kỹ sư trưởng mảng động cơ đẩy của SpaceX, nói.

Dù SpaceX không công bố lý do cụ thể, lời cảm ơn này cho thấy hai bên nhiều khả năng đã đạt được sự phối hợp tốt hơn trong các hoạt động phóng tên lửa ở khu vực giáp biên giới.