Tại Toyota Arena Tokyo hồi tháng 4, robot hình người Cue7 màu đen đỏ của Toyota gây chú ý khi dẫn bóng quanh sân bóng rổ rồi ném bóng vào rổ. Màn trình diễn cho thấy những bước tiến của hãng xe Nhật Bản trong lĩnh vực robot tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI).
Giới đầu tư ngày càng quan tâm đến tham vọng này khi Toyota tìm cách đưa thành quả nghiên cứu robot suốt hai thập kỷ ra thị trường, cạnh tranh với Tesla, Xpeng và Hyundai, theo Financial Times.
“Tôi cho rằng Toyota có thể trở thành công ty robot hình người lớn nhất hành tinh. Họ chỉ cần thực sự bắt tay vào cuộc đua”, ông Carl Vine, nhà đầu tư của Toyota tại công ty quản lý tài sản M&G, nhận định.
Tham vọng robot hình người của Tokyo
Toyota, nhà sản xuất ôtô lớn nhất thế giới, dự kiến triển khai khoảng 400.000 robot trong kế hoạch đẩy mạnh tự động hóa. Từ năm 2028, hãng có thể chi khoảng 1.000 tỷ yen (6,4 tỷ USD) mỗi năm cho robot và các thiết bị liên quan.
Con số 400.000 bao gồm robot công nghiệp, hệ thống vận chuyển tự động và thiết bị thay thế, không chỉ riêng robot hình người. Kế hoạch áp dụng tại Toyota, các công ty thành viên và những nhà cung cấp lớn trong hệ sinh thái của tập đoàn.
Hãng đã thành lập nhóm chuyên trách về robot dưới sự quản lý của giám đốc phụ trách sản xuất. Một bước tiến đáng chú ý khác là sự xuất hiện của Walden Robotics, công ty phát triển từ hoạt động nghiên cứu robot AI của Toyota. Ra mắt sau thời gian hoạt động kín tiếng vào tháng 7, startup này huy động được 300 triệu USD với mức định giá 1,1 tỷ USD.
Các nhà phân tích của Bernstein gọi Walden Robotics là “viên ngọc quý” trong hệ sinh thái robot của Toyota. Robot đa năng do công ty phát triển đã được triển khai tại các nhà máy Toyota ở Bắc Mỹ.
Toyota đang bước vào cuộc đua ngày càng nóng với các đối thủ quốc tế. Tesla của Elon Musk xem Optimus là một trong những sản phẩm có tiềm năng lớn nhất, dù việc sản xuất hàng loạt vẫn là thách thức. Musk từng đặt mục tiêu sản xuất một triệu robot mỗi năm.
Hyundai cũng lên kế hoạch đầu tư 86 tỷ USD tại Hàn Quốc đến cuối thập kỷ này, trong đó có AI và robot. Tập đoàn dự kiến bắt đầu sản xuất robot hình người Atlas tại nhà máy ở bang Georgia, Mỹ, vào năm 2028, với công suất mục tiêu 30.000 chiếc mỗi năm.
Trong khi đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đang nhanh chóng phát triển robot hình người, tạo sức ép lên ngành công nghiệp Nhật Bản. Từng là một trong những trung tâm hàng đầu thế giới về robot, Nhật Bản đang đối mặt với sự cạnh tranh mạnh mẽ khi Mỹ và Trung Quốc tiến nhanh nhờ những đột phá về AI.
Theo Goldman Sachs, Toyota có thể chiếm 3-8% thị trường robot hình người vào năm 2035, tương đương khoảng 190.000-540.000 chiếc. Tuy nhiên, triển vọng này còn phụ thuộc vào tốc độ phát triển công nghệ và khả năng thương mại hóa sản phẩm.
“Một thời gian dài, những người phụ trách gần như không còn nghĩ đến công nghệ mới để chế tạo xe”, một cựu lãnh đạo Toyota cho biết. Theo người này, hệ thống sản xuất đang trở thành yếu tố then chốt trong cạnh tranh với Trung Quốc, còn robot là một phần giải pháp để nâng cao năng lực vận hành.
Toyota trước đây thận trọng khi công khai tham vọng phát triển robot vì lo ngại nhân viên e ngại nguy cơ mất việc. Tuy nhiên, tình trạng thiếu lao động tại Nhật Bản và nhiều nền kinh tế lớn đang thúc đẩy hãng đẩy mạnh tự động hóa.
Tham vọng của Toyota cũng gắn với chiến lược mở rộng khỏi lĩnh vực ôtô truyền thống để trở thành doanh nghiệp cung cấp các giải pháp di chuyển. Trong tổng số 400.000 robot dự kiến triển khai, khoảng 250.000 chiếc sẽ phục vụ các công ty thành viên và nhà cung cấp.
“Mục tiêu ban đầu của họ là chế tạo robot phục vụ tự động hóa nhà máy và giải quyết tình trạng thiếu lao động. Nhưng thông qua đó, Toyota có thể phô diễn năng lực của mình. Đây có thể là mô hình thử nghiệm để hãng tiến xa hơn”, một nhà đầu tư của Toyota nhận định.
  |
Các robot hình người của Toyota. Ảnh: Mainichi, Reuters. |
Đưa robot vào nhà máy để kiểm chứng hiệu quả
Toyota đã nghiên cứu robot khoảng 20 năm, nhưng không phải dự án công nghệ nào cũng đạt kỳ vọng ban đầu. Các khoản đầu tư vào ôtô chạy bằng hydro, nền tảng phần mềm và pin thể rắn đều thể hiện tham vọng lớn, song kết quả thương mại chưa hoàn toàn tương xứng.
Lần này, hãng ưu tiên triển khai robot trong môi trường sản xuất thực tế để đánh giá hiệu quả, độ an toàn và khả năng phối hợp với con người.
Tháng 2/2026, Toyota Motor Manufacturing Canada ký thỏa thuận thương mại với Agility Robotics để triển khai robot hình người Digit. Sau giai đoạn thử nghiệm, khoảng 7 robot dự kiến được đưa vào nhà máy tại Ontario theo mô hình thuê dịch vụ, Reuters cho biết. Chúng sẽ vận chuyển các thùng linh kiện giữa kho tự động và dây chuyền sản xuất, đảm nhiệm những công việc lặp lại và đòi hỏi sức lực.
Toyota Research Institute, đơn vị nghiên cứu của tập đoàn tại California, cũng phát triển các mô hình AI có thể chuyển chỉ dẫn cấp cao thành hành động vật lý theo thời gian thực. Trong khi đó, robot hình người Eley nặng khoảng 50 kg do Toyota phát triển có thể học nhiệm vụ bằng cách quan sát công nhân, hướng tới thực hiện những thao tác đòi hỏi độ chính xác cao.
Theo giới phân tích, lợi thế dài hạn của Toyota có thể không nằm ở việc chế tạo robot hình người tiên tiến nhất, mà ở khả năng kết hợp robot, AI và quy trình sản xuất thành một hệ thống vận hành hiệu quả. Việc tích hợp công nghệ vào dây chuyền hiện hữu có thể mang lại giá trị lớn hơn bán những cỗ máy độc lập.
 |
| Toyota kỳ vọng kinh nghiệm sản xuất và 20 năm nghiên cứu robot sẽ tạo lợi thế trước các đối thủ. Ảnh: Reuters. |
Dù vậy, hãng vẫn phải chứng minh robot có thể tạo ra lợi ích kinh tế đủ lớn so với chi phí đầu tư. Thị trường robot hình người còn non trẻ, trong khi một số doanh nghiệp lựa chọn robot có bánh xe để tăng độ ổn định, giảm độ phức tạp và đáp ứng tốt hơn những nhiệm vụ cụ thể.
Một số nhà đầu tư cũng nghi ngờ robot hình người có sớm trở thành nguồn doanh thu độc lập đáng kể hay không. Nếu chi phí vẫn cao, lợi ích trước mắt của công nghệ có thể chủ yếu đến từ việc giúp Toyota nâng cao hiệu quả sản xuất khoảng 10 triệu ôtô mỗi năm.
Tomohiro Nomi, người đứng đầu mảng robot hình người của Toyota, cho biết ưu tiên hàng đầu là triển khai robot tại các nhà máy của chính hãng, nơi nhu cầu đã rõ ràng và môi trường vận hành có thể được kiểm soát.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
