|
|
Dòng vốn chưa từng có đang đổ vào AI, nhưng câu hỏi lớn là công nghệ này có thể tạo ra đủ doanh thu và năng suất để hoàn vốn trước khi tiền cạn. Ảnh: Reuters. |
Chưa từng có một công nghệ mới nào thu hút dòng tiền khổng lồ như AI hiện nay. Quy mô vốn đổ vào lĩnh vực này thậm chí vượt xa những gì từng được chi cho đường sắt hay Internet trong các cuộc cách mạng công nghệ trước đây.
Theo dự báo của PwC, tổng chi tiêu toàn cầu cho riêng các trung tâm dữ liệu có thể vượt 30.000 tỷ USD vào năm 2050, gần tương đương tổng giá trị trái phiếu Chính phủ Mỹ đang lưu hành. PwC cho rằng con số này “vượt xa” mức vốn từng đổ vào các cơn sốt đường sắt hay dot-com, ngay cả khi đã điều chỉnh theo lạm phát, Reuters cho biết.
Anthropic, một trong những doanh nghiệp lớn đang tham gia cuộc đua AI, dự kiến chi 518 tỷ USD trong những năm tới. Con số này cao hơn 100 lần doanh thu của công ty trong năm 2025. Các nhà đầu tư của Anthropic cho rằng AI sẽ tạo ra sự thay đổi sâu rộng hơn cả sự xuất hiện của động cơ hơi nước và quá trình công nghiệp hóa mà công nghệ này thúc đẩy.
Tuy nhiên, phía sau những dự báo choáng ngợp, khoản chi khổng lồ và mức định giá cao ngất của các công ty AI là những giả định về mức tăng năng suất trên diện rộng cùng lợi nhuận khổng lồ trong tương lai. Theo các nhà kinh tế, đến nay vẫn có rất ít bằng chứng - hoặc tiền lệ lịch sử - cho thấy những kỳ vọng đó chắc chắn sẽ thành hiện thực.
 |
Hàng nghìn tỷ USD chờ được hoàn vốn
Các hãng công nghệ lớn đang xây dựng hạ tầng với tốc độ chưa từng thấy. Theo ước tính, những công ty cung cấp dịch vụ điện toán đám mây và AI hàng đầu của Mỹ như Google, Amazon và Microsoft có thể cần tạo thêm hơn 4.200 tỷ USD doanh thu trong 5 năm tới để tài trợ cho quá trình mở rộng này.
Trong khi đó, riêng Mỹ có thể chi khoảng 9.000 tỷ USD cho AI trong giai đoạn 2025-2032, tương đương khoảng 3,2% GDP mỗi năm, theo ước tính của Stijn Van Nieuwerburgh, giáo sư tại Đại học Columbia.
Để khoản đầu tư này mang lại lợi suất khoảng 10%, ngành AI tại Mỹ có thể phải đạt doanh thu khoảng 3.550 tỷ USD mỗi năm vào năm 2032. Con số hiện tại vẫn còn cách rất xa mức đó.
Áp lực càng lớn khi một phần hạ tầng AI được tài trợ bằng nợ. Nếu nhu cầu chậm lại, kế hoạch triển khai bị trì hoãn hoặc giá trị tài sản giảm, tổn thất có thể tăng nhanh hơn nhiều so với mức suy giảm ban đầu.
JPMorgan lưu ý những cơn sốt công nghệ trong quá khứ thường kết thúc khi việc xây dựng hạ tầng không còn tạo ra mức lợi nhuận tương xứng. Điều này không có nghĩa AI sẽ đi theo đúng kịch bản của bong bóng dot-com, nhưng nó cho thấy quy mô đầu tư hiện nay đang đặt ra một bài toán hoàn vốn rất lớn.
Nvidia là một ví dụ. JPMorgan ước tính năng suất của Mỹ cần tăng khoảng 3-5% mỗi năm trong thập kỷ tới để hỗ trợ mức định giá hiện nay, trong khi dự báo cơ sở của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ chỉ khoảng 1,75%.
AI có thể tạo ra làn sóng năng suất mới?
Những người đứng đầu ngành AI vẫn tin rằng công nghệ này có thể tạo ra bước ngoặt lớn hơn nhiều so với những gì số liệu hiện tại phản ánh.
CEO Anthropic Dario Amodei mô tả AI bằng những kỳ vọng rất lớn. CEO OpenAI Sam Altman cũng cho rằng tốc độ xuất hiện của những khả năng mới sẽ rất nhanh. Tại Google DeepMind, chiến lược gia Jasjeet Sekhon xem khả năng AI tự cải thiện liên tục là một trong những cơ sở quan trọng cho luận điểm đầu tư, bởi điều này có thể tạo ra mức tăng năng suất chưa từng có.
Tuy nhiên, ngay cả trong những kịch bản lạc quan nhất, tác động kinh tế của AI có thể cần thời gian để xuất hiện.
Nhà kinh tế Diane Coyle lưu ý những công nghệ từng tạo ra các cuộc cách mạng năng suất trong quá khứ thường mất 10-50 năm mới phát huy đầy đủ tác động. Đường sắt vẫn tiếp tục phát triển sau cuộc khủng hoảng năm 1873, trong khi Internet cũng sống sót sau bong bóng dot-com.
Anthropic từng mô phỏng nhiều kịch bản cho kinh tế Mỹ vào năm 2030. Nếu không có AI, tốc độ tăng trưởng có thể quanh 2%. Trong kịch bản AI tạo tác động vừa phải, con số này có thể lên 2,4%; tác động đáng kể đưa tăng trưởng lên 5,4%, còn kịch bản cực đoan có thể đạt 15,4%.
Nhưng tăng trưởng cao cũng đi kèm một cái giá là nhiều việc làm có thể biến mất. Amodei dự báo một nửa số công việc văn phòng đầu vào có thể bị AI thay thế trong 5 năm tới.
 |
Những dấu hiệu ban đầu đã xuất hiện trên thị trường lao động Mỹ. Một nghiên cứu của Stanford hồi tháng 8 cho thấy việc làm của nhóm 22–25 tuổi trong những ngành chịu ảnh hưởng lớn từ AI, như kế toán và trợ lý pháp lý, thấp hơn 19% so với các công việc khó bị AI thay thế, chẳng hạn lao công hay xây dựng.
Dù quá trình chuyển đổi được kỳ vọng có thể diễn ra chậm hơn những con số khổng lồ xoay quanh các công ty AI hiện nay, những lợi ích kinh tế thực tế vẫn có thể tồn tại. Đường sắt vẫn tiếp tục vận hành sau Cơn hoảng loạn năm 1873, dù sự kiện này khiến nhiều ông trùm đường sắt phá sản. Internet cũng không biến mất sau khi bong bóng dot-com vỡ vào cuối những năm 1990.
“Lịch sử là người bạn đồng hành hữu ích khi chúng ta cố gắng hiểu điều này”, Coyle nói. “Miễn là chúng ta vẫn còn cơ sở hạ tầng cần thiết để tạo ra những hiệu ứng năng suất trong tương lai, thì điều đó là ổn”.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
