Từng âm tính viêm gan B, vì sao virus vẫn có thể 'trỗi dậy'?

Từng âm tính với viêm gan B, người phụ nữ 38 tuổi vẫn tái hoạt virus sau điều trị ung thư. Ảnh: Shutterstock.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Dương Thị Hường, Trung tâm Gan mật và Tiêu hóa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết bệnh nhân N.T.T. (38 tuổi, Hà Nội) có tiền sử ung thư vú từ năm 2019.

Chị từng trải qua phẫu thuật, xạ trị, hóa trị và hiện tiếp tục điều trị nội tiết. Trước đó, chị chưa từng được phát hiện mắc viêm gan B hoặc viêm gan C. Đáng chú ý, xét nghiệm HBsAg trước đây từng cho kết quả âm tính.

HBsAg là viết tắt của kháng nguyên bề mặt virus viêm gan B. Đây là một trong những dấu ấn thường được sử dụng để phát hiện tình trạng nhiễm virus viêm gan B trong cơ thể.

Tưởng chưa từng mắc viêm gan B

Gần đây, người phụ nữ xuất hiện mệt mỏi, vàng da nên đến bệnh viện thăm khám. Kết quả cho thấy gan đang bị tổn thương cấp tính, men gan tăng rất cao, trong khi xét nghiệm HBsAg ở thời điểm này không xác định.

Trước tình trạng bất thường, các bác sĩ tiếp tục tìm nguyên nhân gây tổn thương gan. Lúc này, xét nghiệm cho thấy người bệnh dương tính với anti-HBc.

Anti-HBc là kháng thể do cơ thể tạo ra sau khi từng tiếp xúc với virus viêm gan B (HBV). Kết quả này cho thấy người bệnh đã từng nhiễm virus viêm gan B trước đó, dù HBsAg từng âm tính.

Các bác sĩ tiếp tục thực hiện xét nghiệm HBV DNA, tức xét nghiệm tìm và định lượng vật liệu di truyền của virus viêm gan B trong máu. Kết quả cho thấy HBV DNA ở mức4,49 × 10², trên ngưỡng phát hiện.

Kết hợp kết quả xét nghiệm với tiền sử điều trị ung thư và tình trạng viêm gan cấp, các bác sĩ xác định người bệnh bị tái hoạt virus viêm gan B trong bối cảnh suy giảm miễn dịch.

Bác sĩ Hường thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: BVCC.

Sau khi xác định nguyên nhân, người bệnh được điều trị bằng thuốc kháng virus cùng các biện pháp điều trị cần thiết. Sau gần 3 tuần, tình trạng lâm sàng và chức năng gan cải thiện rõ rệt, người bệnh ổn định và được xuất viện.

Vì sao HBsAg âm tính nhưng virus vẫn tái hoạt?

Theo Thạc sĩ, BSNT Dương Thị Hường, đây là điều nhiều người có thể hiểu nhầm. Một người từng có kết quả HBsAg âm tính không đồng nghĩa với việc chắc chắn chưa từng nhiễm virus viêm gan B hoặc hoàn toàn không còn nguy cơ liên quan đến virus này.

Ở một số người từng nhiễm HBV, hệ miễn dịch có thể kiểm soát virus khiến HBsAg trở về âm tính. Tuy nhiên, vật liệu di truyền của virus vẫn có thể tồn tại trong tế bào gan.

Một dạng vật liệu di truyền của virus có thể tồn tại lâu dài trong nhân tế bào gan được gọi là cccDNA. Có thể hiểu đơn giản đây là dạng "khuôn" vật liệu di truyền giúp virus có khả năng tiếp tục tồn tại trong tế bào gan.

"Khi hệ miễn dịch khỏe mạnh, virus được kiểm soát nên người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, nếu hệ miễn dịch bị suy giảm, khả năng kiểm soát virus cũng giảm theo. Virus có thể nhân lên trở lại, khiến lượng virus trong cơ thể tăng lên và gây tổn thương gan", bác sĩ Hường nói.

Hiện tượng này được gọi là tái hoạt virus viêm gan B. Nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý ở những người mắc ung thư phải hóa trị hoặc sử dụng một số thuốc, liệu pháp có khả năng làm suy giảm hoặc ức chế hệ miễn dịch.

Tái hoạt virus viêm gan B có thể diễn biến âm thầm. Ban đầu, người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện qua xét nghiệm. Khi virus nhân lên mạnh và gây viêm gan, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc men gan tăng cao.

Nếu tổn thương gan diễn tiến nặng, chức năng gan có thể suy giảm, thậm chí xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

"Ở người đang điều trị ung thư, tình trạng này còn có thể ảnh hưởng đến quá trình điều trị bệnh nền. Khi gan bị tổn thương cấp tính, một số phương pháp điều trị ung thư có thể phải tạm dừng, trì hoãn hoặc điều chỉnh tùy tình trạng cụ thể", vị chuyên gia nói.

Do đó, theo bác sĩ Hường, việc nhận diện nguy cơ tái hoạt virus viêm gan B trước khi người bệnh bắt đầu các phương pháp điều trị có khả năng làm suy giảm miễn dịch có ý nghĩa quan trọng.

Từ trường hợp trên, bác sĩ Dương Thị Hường lưu ý đánh giá nguy cơ tái hoạt virus viêm gan B trước hóa trị hoặc sử dụng thuốc, liệu pháp ức chế miễn dịch không nên chỉ dựa vào kết quả HBsAg.

Người bệnh cần được đánh giá đầy đủ tình trạng nhiễm virus viêm gan B, bao gồm cả khả năng đã từng nhiễm virus nhưng hiện HBsAg đã âm tính.

Trước khi hóa trị, điều trị ung thư hoặc sử dụng các liệu pháp có khả năng ức chế miễn dịch, người bệnh nên chủ động thông báo cho bác sĩ nếu từng mắc viêm gan B, từng có kết quả xét nghiệm bất thường hoặc còn lưu giữ kết quả xét nghiệm viêm gan B trước đây.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm cần thiết để xác định tình trạng nhiễm virus và nguy cơ tái hoạt, từ đó lựa chọn phương án dự phòng hoặc theo dõi phù hợp.