Vì sao Fed đảo chiều tăng lãi suất sau 3 năm giữ nguyên?

Với sự đồng thuận tuyệt đối, Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) nâng lãi suất cơ bản thêm 25 điểm cơ bản, lên biên độ 3,75% - 4%. Lá phiếu ủng hộ bao gồm cả Chủ tịch Kevin Warsh, người vừa được Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm lãnh đạo ngân hàng trung ương Mỹ.

Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh phát biểu tại trụ sở Fed ở thủ đô Washington hôm 16/9. Ảnh: Reuters.

Quyết định này phản ánh mối lo ngại sâu sắc của Fed trước áp lực lạm phát đã kéo dài 5 năm qua. Mặt khác, sự vững vàng của thị trường lao động tạo điều kiện cho cơ quan này tập trung vào mục tiêu ổn định giá cả.

"Động thái chính sách hôm nay (16/9 giờ địa phương) sẽ hỗ trợ đưa lạm phát về lại mục tiêu 2% một cách kịp thời hơn", Fed khẳng định trong tuyên bố sau cuộc họp. Lạm phát tính theo chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) những tháng gần đây luôn tiệm cận mức 4%.

3 yếu tố cốt lõi của ông Warsh và phản hồi của Trump

Tại cuộc họp báo sau đó, ông Warsh nêu 3 yếu tố cốt lõi khiến ông quyết định tăng lãi suất: nền kinh tế khởi sắc, lạm phát không hạ nhiệt và căng thẳng địa chính trị leo thang, theo CNN.

"Cả 3 yếu tố này buộc chúng tôi phải đưa ra quyết định kiên quyết và thống nhất", Chủ tịch Fed nhấn mạnh, đồng thời khẳng định kiểm soát lạm phát là ưu tiên hàng đầu.

Dự báo kinh tế mới của Fed chỉ ra khả năng sẽ có thêm một đợt nâng lãi suất vào cuối năm nay, phù hợp với kỳ vọng của Phố Wall, và sẽ dừng lại trong năm 2027. Ông Warsh tiếp tục từ chối đưa ra dự báo định hướng chính sách dài hạn.

Sự gia tăng lợi suất đến từ 3 nguyên nhân: sức mạnh nội tại của nền kinh tế, rủi ro địa chính trị và cuộc cạnh tranh vốn gay gắt từ các tập đoàn công nghệ lớn khi đầu tư hạ tầng AI, ông Warsh giải thích.

Động thái nâng lãi suất đánh dấu quyết sách lớn đầu tiên của ông Warsh trên cương vị Chủ tịch Fed. Dù luôn khẳng định nguyên tắc hoạt động độc lập, bước đi này có nguy cơ đưa ông vào thế đối đầu với Tổng thống Donald Trump - người liên tục sức ép yêu cầu nới lỏng tiền tệ trước đó.

Phản ứng trước quyết định tăng lãi suất của Fed, Tổng thống Trump đã viết trên Truth Social: “Lãi suất tại Mỹ phải là 1%, hoặc thấp hơn, bởi vì chúng ta có mức Độ tín nhiệm Tốt nhất Thế giới - VƯỢT XA BẤT KỲ AI”.

Ông Trump cũng cảnh báo khả năng ngừng giao thương với các quốc gia đang xuất siêu sang Mỹ - động thái ông từng đe dọa thực hiện nếu Fed không hạ lãi suất, theo WSJ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

"Nếu ngừng thương mại với những nước mà Mỹ đang thâm hụt - vốn chiếm phần lớn - chúng ta sẽ tiết kiệm được ít nhất 1.500 tỷ USD mỗi năm. 'Thâm hụt' thực chất chỉ là từ ngữ hoa mỹ của 'thua lỗ'. Mỹ đang phải 'gánh' gần như cả thế giới, và điều này không thể tiếp diễn", Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.

Trọng tâm từ cuộc họp báo của Chủ tịch Fed

Đợt tăng lãi suất diễn ra trong bối cảnh xung đột Trung Đông kéo dài làm chao đảo thị trường năng lượng. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ước tính cuộc chiến với Iran có thể cộng thêm 0,5 điểm phần trăm vào lạm phát đầu năm tới, xuất phát từ tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và khí đốt qua Eo biển Hormuz cũng như tuyến hàng hải Biển Đỏ.

Ông Warsh nhận định: "Các điểm nóng toàn cầu là thực tế không thể né tránh. Đánh giá của Fed về kịch bản địa chính trị đã phải điều chỉnh".

Trước câu hỏi về việc Tổng thống Trump liên tục kêu gọi giảm chi phí đi vay, ông Warsh không bình luận trực tiếp nhưng nhấn mạnh tính độc lập của ngân hàng trung ương: "Sự độc lập là đường hai chiều. Fed tập trung vào nhiệm vụ của mình và để các cơ quan chuyên trách xử lý chính sách thương mại cũng như tài khóa".

Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett cho biết Tổng thống sẽ chấp thuận quyết định của Fed.

Fed đang theo dõi chặt chẽ khả năng gây áp lực lên giá cả từ làn sóng đầu tư AI quy mô lớn. Dù chưa đưa ra kết luận chi tiết về tác động giá, ông Warsh cho biết dòng vốn đầu tư doanh nghiệp thúc đẩy bởi AI đang diễn ra rất mạnh. Fed đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm gồm các chuyên gia kinh tế và lãnh đạo công nghệ để đánh giá tác động của AI đối với chính sách tiền tệ, dự kiến báo cáo vào cuối năm.

Thị trường trái phiếu đã phản ứng trước khi Fed tăng lãi suất, khiến chi phí vay vốn tăng lên. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã vượt 5%, mức cao nhất kể từ năm 2007, làm tăng áp lực chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Dữ liệu tháng 8 cho thấy thị trường lao động Mỹ vẫn tạo việc làm tích cực, tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp 4,1%, cùng với doanh số bán lẻ tăng trưởng mạnh.

Động thái thắt chặt tiền tệ cho thấy Fed tin tưởng thị trường lao động đủ sức chịu đựng mặt bằng lãi suất mới. "Sức mạnh nền tảng của nền kinh tế và trạng thái gần như toàn dụng lao động cho phép chúng tôi dồn toàn lực cho mục tiêu ổn định giá cả", ông Warsh khẳng định.

Thị trường chao đảo

Trái phiếu chính phủ châu Á kỳ hạn ngắn đồng loạt sụt giá, nối gót trái phiếu Kho bạc Mỹ sau khi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) nâng lãi suất lần đầu kể từ năm 2023 và phát tín hiệu tiếp tục thắt chặt tiền tệ. Đồng USD ghi nhận mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 6.

Sáng thứ Năm tại châu Á, giá vàng giao ngay giao dịch ở mức 4.288 USD/ounce, sau khi có thời điểm lao dốc tới 2,7% xuống 4.234 USD vào lúc 3h sáng tại Hong Kong cùng ngày, theo SCMP.

Reuters ghi nhận vàng tăng khoảng 1,2% lên 4.314,64 USD/ounce trong phiên 17/9, sau khi rơi xuống mức thấp nhất gần 6 tuần trong phiên trước.

Trái phiếu chính phủ Australia và New Zealand chịu áp lực ngay đầu phiên sau khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm tăng 7 điểm cơ bản lên 4,74% - mức cao nhất kể từ năm 2024.

Chứng khoán châu Á nhích nhẹ 0,1% nhờ lực kéo từ thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc. Hợp đồng tương lai S&P 500 và Nasdaq 100 cũng phục hồi nhẹ trong phiên sáng. Trước đó, Phố Wall chứng kiến làn sóng bán tháo đẩy các chỉ số xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7 do lo ngại mặt bằng lãi suất tiếp tục dâng cao.

Chỉ số USD Index của Bloomberg nhích 0,5% tại thị trường New York. Trong khi đó, giá vàng tiếp tục duy trì đà giảm từ phiên trước, giao dịch quanh mốc 4.270 USD/ounce.

Giá dầu Brent giảm 0,7% xuống 105 USD/thùng sau khi Saudi Arabia thông báo kế hoạch khôi phục 50% công suất đường ống Đông - Tây trong vài ngày tới, giải tỏa mối lo ngại về nguồn cung sau các đợt tấn công bằng UAV tuần trước.

Đồng yen duy trì đà giảm phiên thứ ba liên tiếp, giao dịch ở mức 156,2 JPY/USD.

Ông Byron Anderson, Trưởng bộ phận thu nhập cố định tại Laffer Tengler Investments, nhận định: "Fed buộc phải nâng lãi suất để tránh nguy cơ bán tháo trên thị trường trái phiếu, thể hiện qua sự đồng thuận tuyệt đối 12-0. Động thái này nhằm trấn an thị trường trái phiếu hơn là khởi đầu một chu kỳ thắt chặt kéo dài".

Hiện thị trường tiền tệ đặt cược khoảng 50% khả năng Fed sẽ tiếp tục siết chính sách tiền tệ trong cuộc họp tháng 10.

Chris Zaccarelli, Giám đốc đầu tư tại Northlight Asset Management, đánh giá: "Lịch sử chứng minh một khi Fed đã tăng lãi suất, họ sẽ nâng nhiều lần. Tuy nhiên, liệu Fed sẽ tăng liên tục qua các cuộc họp hay xen kẽ những đợt tạm dừng vẫn là câu hỏi mở".

Giá vàng và dầu giảm, USD tăng giá sau động thái mới của Fed. Ảnh: Bloomberg.

Giá vàng có thể lấy lại mốc 5.000 USD/ounce

Hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương, dòng vốn dịch chuyển khỏi nhóm cổ phiếu công nghệ cùng những lo ngại về nợ công tại Mỹ được nhận định là những yếu tố chính hỗ trợ đà phục hồi của giá vàng.

Ông Kenny Ng Lai-yin, chuyên gia chiến lược tại Everbright Securities International, nhận định: "Về dài hạn, lãi suất của Fed sẽ hạ nhiệt do Mỹ đối mặt với các vấn đề kinh tế nội tại, nợ công kỷ lục và xu hướng giảm nắm giữ trái phiếu Bộ Tài chính Mỹ của các ngân hàng trung ương".

Chuyên gia này cho rằng các yếu tố trên có thể đưa giá vàng trở lại mốc 5.000 USD/ounce vào năm tới.

Trước đó, sau khi chạm đỉnh lịch sử trên 5.400 USD/ounce vào tháng 1, giá vàng đã bốc hơi 1/3 đà tăng do lo ngại về xung đột Mỹ - Israel với Iran cùng áp lực nợ của các tập đoàn AI lớn tại Mỹ. Tuy nhiên, dòng vốn bắt đầu quay lại với kim loại quý này từ cuối tháng 7 nhằm phân tán rủi ro khi cổ phiếu công nghệ và bán dẫn bị bán tháo.

Bên cạnh đó, Ngân hàng UBS ghi nhận các ngân hàng trung ương vẫn thu gom vàng với "quy mô kỷ lục". Tháng 8 vừa qua đánh dấu tháng thứ 22 liên tiếp Trung Quốc mua bổ sung khoảng 650.000 ounce, nâng tổng dự trữ lên 76,73 triệu ounce. Ngân hàng Trung ương Hà Lan cũng quyết định chuyển khoảng 85 tấn vàng từ Mỹ và Canada về London.

"Lực mua mạnh mẽ từ các cơ quan quản lý sẽ củng cố niềm tin cho thị trường, giúp giá vàng đứng vững trước áp lực thắt chặt tiền tệ của Fed", chuyên gia Joni Teves từ UBS nhận định.

Cùng chung quan điểm, các nhà phân tích Soni Kumari và Daniel Hynes tại ngân hàng ANZ cho rằng việc Mỹ tăng lãi suất khó cản đà phục hồi của vàng. Độ nhạy của kim loại quý này với lợi suất trái phiếu Mỹ đang dịch chuyển, trong bối cảnh giới đầu tư ngày càng quan tâm hơn đến rủi ro tài khóa, tính bền vững của nợ công và nguy cơ mất giá tiền tệ.