5 nhóm người nên đi khám gan sớm và thường xuyên

Bệnh gan có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ rệt. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Theo QQ, anh Trần (35 tuổi, ở Trung Quốc) sững sờ khi nhận kết quả mắc xơ gan trong lần khám sức khỏe định kỳ của công ty. Thường xuyên tăng ca, tiếp khách và uống rượu bia, anh chưa từng nghĩ gan của mình có vấn đề nghiêm trọng.

Đáng lưu ý, người đàn ông không đau vùng gan, ăn uống và sinh hoạt vẫn bình thường, đôi khi mệt mỏi nhưng cho rằng nguyên nhân chỉ là công việc quá tải.

Chỉ đến khi được siêu âm đo độ đàn hồi gan trong đợt khám sức khỏe, anh mới phát hiện mình đã mắc xơ gan giai đoạn còn bù. Theo bác sĩ điều trị, tổn thương gan có thể đã âm thầm tiến triển trong 5-6 năm.

Xơ gan giai đoạn đầu ít có triệu chứng

Gan không có hệ thống thần kinh cảm giác đau như nhiều người hình dung. Cảm giác đau vùng gan thường xuất hiện khi gan sưng to, làm căng bao gan hoặc khi có tổn thương ở những cấu trúc lân cận.

Một nguyên nhân khác là gan có khả năng dự trữ và bù trừ chức năng đáng kể. Khi một phần tế bào gan bị tổn thương, phần mô gan còn hoạt động có thể tiếp tục đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu như chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý các chất độc và tổng hợp protein.

Ở giai đoạn xơ gan còn bù, dù mô xơ đã hình thành và cấu trúc gan bắt đầu biến đổi, phần gan còn hoạt động vẫn có thể duy trì các chức năng cần thiết. Người bệnh vì thế vẫn đi làm, ăn uống và sinh hoạt tương đối bình thường, thậm chí chưa xuất hiện triệu chứng điển hình.

Đáng lưu ý, một số xét nghiệm chức năng gan có thể vẫn nằm trong giới hạn bình thường dù người bệnh đã có tổn thương gan mạn tính.

Bệnh nhân điều trị bệnh gan tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đó không có triệu chứng bất thường. Ảnh: BVCC.

Xơ gan có thể dẫn đến ung thư

Ở người nhiễm virus viêm gan B, C mạn tính, tế bào gan liên tục bị tổn thương và tái tạo, trong khi mô xơ ngày càng tích tụ, làm biến đổi cấu trúc gan. Khi bệnh tiến triển, các nốt tái tạo hình thành, khiến gan xơ cứng và suy giảm chức năng.

Tình trạng tổn thương gan mạn tính cũng làm tăng nguy cơ xuất hiện những biến đổi ác tính ở tế bào gan. Đáng chú ý, ung thư gan có thể xuất hiện ở người mắc viêm gan virus mạn tính ngay cả khi chưa được chẩn đoán xơ gan.

Ngoài viêm gan virus, gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa và bệnh gan do rượu cũng có thể tiến triển thành xơ gan, làm tăng nguy cơ biến chứng.

Khi xơ gan chuyển sang giai đoạn mất bù, người bệnh có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng như cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa. Đáng lưu ý, ung thư gan cũng có thể xuất hiện ở người mắc viêm gan virus mạn tính ngay cả khi chưa được chẩn đoán xơ gan.

5 nhóm nguy cơ cao mắc xơ gan, ung thư gan

Theo QQ, khoảng 70% bệnh nhân ung thư gan được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn giữa hoặc muộn. Để chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm các tổn thương gan, những người thuộc 5 nhóm nguy cơ dưới đây cần đặc biệt lưu ý.

Người nhiễm virus viêm gan B hoặc C: Viêm gan virus mạn tính có thể gây tổn thương gan kéo dài, làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan. Người nhiễm virus cần được đánh giá mức độ tổn thương, theo dõi và điều trị theo chỉ định, không tự kết luận tình trạng bệnh chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm riêng lẻ.

Người uống rượu bia thường xuyên có nguy cơ tổn thương gan, viêm gan do rượu và xơ gan. Ảnh: Magnific.

Người thường xuyên uống rượu bia: Uống rượu bia kéo dài có thể khiến mỡ tích tụ trong gan, gây viêm gan do rượu và tiến triển thành xơ gan. Nguy cơ càng đáng lưu ý khi đi kèm các bệnh lý gan khác. Tránh rượu bia là cách giúp loại bỏ một yếu tố gây tổn thương gan có thể phòng ngừa.

Người mắc gan nhiễm mỡ: Bệnh thường ít biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu, nhưng có thể tiến triển thành viêm gan, xơ hóa và xơ gan ở một số người. Nguy cơ đáng chú ý hơn khi đi kèm thừa cân, béo phì, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa. Điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động và kiểm soát cân nặng giúp hạn chế nguy cơ tiến triển.

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư gan: Ung thư gan không đồng nghĩa với bệnh di truyền trực tiếp. Tuy nhiên, các thành viên trong một gia đình có thể cùng nhiễm virus viêm gan B, chẳng hạn do lây truyền từ mẹ sang con, làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Nhóm này nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ, xét nghiệm viêm gan virus và xác định lịch theo dõi phù hợp.

Người có nguy cơ phơi nhiễm aflatoxin: Đây là độc tố do một số loại nấm mốc tạo ra, có thể xuất hiện trong ngũ cốc và các loại hạt bị mốc do bảo quản không đúng cách. Phơi nhiễm aflatoxin kéo dài làm tăng nguy cơ ung thư gan, đặc biệt ở người nhiễm virus viêm gan B. Vì vậy, cần loại bỏ thực phẩm mốc, hư hỏng và bảo quản thực phẩm đúng cách.

Chủ động bảo vệ gan, ngăn xơ gan tiến triển

Tuy nhiên, nếu kiểm soát được nguyên nhân, một số trường hợp xơ hóa gan có thể cải thiện. Mục tiêu quan trọng là ngăn tổn thương tiến triển, bảo tồn chức năng gan và phòng ngừa biến chứng.

Ăn uống cân đối, tránh rượu bia: Người bệnh nên hạn chế thực phẩm nhiều đường, chất béo không lành mạnh, tăng cường rau củ, thực phẩm giàu chất xơ và lựa chọn nguồn protein phù hợp. Khẩu phần cần điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe.

Người mắc xơ gan nên hỏi bác sĩ về chế độ dinh dưỡng thay vì tự áp dụng chế độ ăn kiêng khắt khe. Người mắc bệnh gan nên tránh hoàn toàn rượu bia, đồng thời loại bỏ thực phẩm bị mốc hoặc hư hỏng, không cố tận dụng bằng cách rửa sạch hay cắt bỏ phần mốc.

Vận động thường xuyên và duy trì cân nặng hợp lý giúp cải thiện chuyển hóa, giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ và bảo vệ sức khỏe gan. Ảnh: Magnific.

Vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng: Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội và các hình thức vận động phù hợp giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện chuyển hóa và giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến gan nhiễm mỡ.

Người trưởng thành có thể hướng đến ít nhất 150 phút vận động cường độ trung bình mỗi tuần, kết hợp tập tăng cường sức mạnh nếu sức khỏe cho phép.

Thận trọng với thuốc và thực phẩm chức năng. Một số loại thuốc có thể gây tổn thương gan, nhất là khi dùng sai liều hoặc kéo dài mà không được theo dõi. Người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định, thông báo với bác sĩ về các loại thuốc và thực phẩm chức năng đang sử dụng. Không tự ý ngừng thuốc điều trị hoặc dùng sản phẩm quảng cáo bổ gan để thay thế điều trị.

Chú ý dấu hiệu bất thường: Mệt mỏi không rõ nguyên nhân, chán ăn kéo dài, chướng bụng, vàng da, vàng mắt hoặc khó chịu vùng hạ sườn phải là những biểu hiện cần được đánh giá y tế.

Khám sức khỏe, tầm soát theo nguy cơ: Người khỏe mạnh có thể khám định kỳ hàng năm. Với người mắc viêm gan B, viêm gan C, xơ gan hoặc có yếu tố nguy cơ khác, lịch kiểm tra cần được bác sĩ cá thể hóa. Một số nhóm có nguy cơ ung thư gan cao được khuyến cáo siêu âm gan kết hợp xét nghiệm alpha-fetoprotein (AFP) khoảng 6 tháng một lần.