Hiệu trưởng nói về bài toán khó sau sáp nhập trường học

Ông Cường nhìn nhận quy mô lớn hơn tạo thêm nguồn lực, nhưng cũng đặt ra những bài toán mới. Ảnh: Ngọc Bích.

Nội dung được ông Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng trường THCS Thái Thịnh (Hà Nội), đưa ra tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học mới do Sở GD&ĐT Hà Nội tổ chức.

Sau sắp xếp, Hà Nội giảm 53,3% đầu mối (tương đương hơn 1.200 trường) và 2.366 cán bộ quản lý.

Trong đó, trường THCS Thái Thịnh tổ chức lại trên cơ sở sáp nhập trường THCS Thái Thịnh và trường THCS Thịnh Quang, hoạt động tại hai địa điểm. Sau sáp nhập, trường có 57 lớp, 2.325 học sinh, 3 cán bộ quản lý, 80 giáo viên và 15 nhân viên.

Ông Cường nhận định sau sáp nhập, quy mô lớn hơn tạo thêm nguồn lực, nhưng cũng đặt ra những bài toán mới: Điều hành tại hai địa điểm, bố trí đội ngũ, hợp nhất quy trình chuyên môn, quản lý tài sản, dữ liệu và xây dựng một văn hóa nhà trường chung.

Nhìn nhận về vấn đề này, hiệu trưởng THCS Thái Thịnh khẳng định sáp nhập không đơn thuần là phép cộng về số lớp, học sinh, đội ngũ và tài sản.

"Nếu chỉ hoàn thành thủ tục hành chính mà chưa thống nhất được mục tiêu, văn hóa và cách vận hành, nhà trường có thể lớn hơn nhưng chưa chắc mạnh hơn", ông Cường nói.

Do đó, mục tiêu không chỉ là ổn định một trường sau sáp nhập, mà là kiến tạo một trường mới từ những giá trị của hai trường trước đây.

Việc cần làm ngay

Theo ông Cường, việc cần làm đầu tiên sau sắp xếp là thiết lập cơ chế quản trị thống nhất, không để khoảng trống trong điều hành trường học.

Thực tế tại trường THCS Thái Thịnh, nhà trường đã kiện toàn tổ chức, phân công ban giám hiệu theo lĩnh vực và địa điểm hoạt động, thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và xác định rõ đầu mối xử lý từng nhóm công việc.

Nguyên tắc thống nhất là mọi nhiệm vụ phải có người phụ trách; mọi vấn đề phải có đầu mối xử lý; phân công, ủy quyền phải gắn với trách nhiệm và kết quả.

"Với hơn 2.300 học sinh, hiệu trưởng không thể xử lý tất cả công việc mà phải tập trung thiết kế hệ thống, điều phối nguồn lực và kiểm soát chất lượng hoạt động", ông Cường nói.

Trong 14 ngày đầu tiên sau sáp nhập, trường THCS Thái Thịnh đã thực hiện 4 giai đoạn, gồm: Nắm chắc hiện trạng, xây dựng bản đồ năng lực của đội ngũ; ổn định tổ chức; hợp nhất cách làm khởi tạo những giá trị mới.

Nhà trường rà soát toàn diện đội ngũ, học sinh, chuyên môn, cơ sở vật chất, tài sản, dữ liệu và các quy trình đang thực hiện; nhận diện điểm mạnh của từng trường và những vấn đề cần giải quyết ngay.

Trên cơ sở đó, nhà trường ổn định phân công, duy trì liên tục hoạt động và hợp nhất cách làm. Nội dung phù hợp được giữ lại, nội dung chưa hợp lý được điều chỉnh, thủ tục không còn tạo giá trị được loại bỏ, vấn đề mới được cùng nhau thiết kế cách xử lý.

"Chúng tôi không hỏi 'cách làm của trường nào hơn', mà hỏi 'cách làm nào tốt hơn cho nhà trường mới'", ông Cường chia sẻ.

Hạn chế tâm lý "bên này - bên kia"

Chia sẻ về những thách thức sau sáp nhập, ông Cường cho hay điểm khó nhất là chuyển từ hai tập thể thành một đội ngũ và một văn hóa chung.

Nhà trường tôn trọng ký ức, truyền thống và niềm tự hào của mỗi đơn vị trước sáp nhập; không xóa bỏ bản sắc cũ, cũng không áp đặt cách làm của một bên. Ban giám hiệu gặp gỡ, lắng nghe, công khai nguyên tắc phân công và trao đổi thẳng thắn về những thay đổi.

"Mục tiêu là hạn chế tâm lý 'bên này - bên kia', chuyển từ 'cùng làm việc trong một trường' sang 'một đội ngũ cùng chịu trách nhiệm về một kết quả'", ông Cường nói.

Cùng với đó, trường chuyển từ tư duy “trường A + trường B = trường mới” sang “giá trị tốt của A + giá trị tốt của B + giá trị mới = văn hóa của trường mới”.

Quá trình sáp nhập, ông Cường nhìn nhận có 3 điểm nghẽn cần tiếp tục giải quyết. Thứ nhất là sự khác biệt về nền nếp, văn hóa và cách làm; sự đồng thuận không thể có ngay từ một quyết định hành chính mà cần được hình thành bằng đối thoại và cùng tham gia.

Thứ hai là quy mô lớn làm tăng khối lượng điều hành; nếu vẫn quản lý tập trung, sự vụ thì bộ máy mới dễ tăng tầng nấc nhưng hiệu quả không tăng.

Thứ ba là điều kiện giữa hai địa điểm chưa hoàn toàn đồng đều, trong khi dữ liệu và phần mềm còn phân tán, gây khó cho việc điều phối và ra quyết định.

Từ thực tiễn đó, ông Cường cho biết trường THCS Thái Thịnh đang hoàn thiện mô hình "5 thống nhất - 3 nguyên tắc". Cụ thể, năm nội dung thống nhất gồm: Mục tiêu, dữ liệu, quy trình, chuẩn chất lượng, văn hóa. Ba nguyên tắc là phân công rõ trách nhiệm, trao quyền gắn với kiểm soát, đánh giá bằng kết quả.

Theo đó, phó hiệu trưởng chủ động xử lý công việc trong phạm vi được phân công, ủy quyền; tổ trưởng chuyên môn thực sự điều phối và dẫn dắt chuyên môn; giáo viên được phát huy tính chủ động; việc kiểm tra tập trung vào tiến độ, chất lượng sản phẩm và sự tiến bộ của học sinh.

Từ thực tiễn của trường, ông Cường đề nghị sở, địa phương tăng cường bồi dưỡng năng lực quản trị thay đổi cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn; đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ mô hình và hệ thống dữ liệu dùng chung theo hướng giảm hồ sơ, giảm báo cáo trùng lặp.