Jeff Bezos và cái bắt tay với ông Trump vì giấc mơ vũ trụ

Jeff Bezos nói với mọi người rằng mình muốn trở thành phi hành gia. Cậu say mê bộ sưu tập khoa học viễn tưởng mà ai đó quyên tặng cho thư viện Cotulla, đặc biệt bị thu hút bởi Isaac Asimov và Robert Heinlein. Ở nhà, cậu ngấu nghiến các tập phim Star Trek mỗi ngày sau giờ học. Khi cùng bạn bè chơi trò đóng vai với súng laser và máy quét bằng bìa cứng, cậu thường vào vai máy tính của tàu Enterprise - mô hình truyền cảm hứng cho trợ lý giọng nói Alexa sau này.

Gọi Jeff Bezos là fan cuồng vẫn chưa đủ để diễn tả hết đam mê của ông với bộ phim Star Trek. Nhiều thập niên sau, ông tìm cách làm khách mời trong Star Trek Beyond và đưa William Shatner 90 tuổi - thuyền trưởng Kirk đời đầu - lên rìa vũ trụ.

Thành lập Blue Origin vì đam mê

Khi còn là thiếu niên, Bezos theo học chương trình trung học của NASA tại Huntsville, Alabama, thị trấn được biết đến với tên gọi Thành phố Vũ trụ. Cuốn sách có ảnh hưởng lớn nhất đến ông là "The High Frontier: Human Colonies in Space" (1976) của Gerard K. O'Neill.

Ông O'Neill - giáo sư vật lý tại Princeton - đã lập luận về khả năng xây dựng các khu định cư cho con người giữa Trái đất và Mặt Trăng, nơi sinh sống của hàng chục nghìn người trong môi trường kín với trọng lực và khí hậu giống Trái đất.

Tại Princeton, ông nói với các bạn cùng lớp về tham vọng xây dựng một công ty có khả năng khai phá không gian. Ông tham dự các buổi hội thảo của ông O'Neill và lãnh đạo phân hội tổ chức Students for the Exploration and Development of Space) tại trường. Bezos sớm kết luận ông sẽ không bao giờ trở thành nhà vật lý học hàng đầu. Con đường đến với không gian của ông phải thông qua kinh doanh.

Năm 2000, Bezos thành lập công ty vũ trụ Blue Origin. Những ngày đầu ở Seattle, ông phóng những tên lửa tự chế tại một công viên công cộng cùng với nhà văn khoa học viễn tưởng Neal Stephenson.

Jeff Bezos (thứ hai từ trái sang) cùng các thành viên phi hành đoàn tại bãi đáp sau chuyến bay đầu tiên của Blue Origin lên rìa không gian, ở Texas ngày 20/7/2021. Ảnh: Reuters.

Bezos bắt đầu xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết để mạnh dạn tiến vào những nơi chưa từng có người đặt chân đến. Chương trình đưa khách du lịch bay cận quỹ đạo trên tên lửa New Shepard tiến triển chậm, khi công ty mất các phương tiện thử nghiệm không người lái vào năm 2011 và 2015.

Trong khi đó, Elon Musk dồn toàn lực vào SpaceX, tuyển dụng số lượng nhân viên gấp 10 lần và đạt doanh thu hàng tỷ USD. Musk phóng các vệ tinh thương mại và quân sự lên quỹ đạo bằng tên lửa Falcon 9 và giành được hợp đồng của NASA để tiếp tế cho Trạm Vũ trụ Quốc tế.

Hai người đàn ông này có sự khác biệt rõ rệt về tính cách lẫn hướng đi. Bezos không bị ảnh hưởng nhiều bởi tuổi thơ, không xây dựng thương hiệu như một kỹ sư xuất chúng hay nhà phát minh công nghệ tài ba. Ông không phải người thích phô trương, đời tư như bao người bình thường khác còn sự nghiệp được định hình bởi việc chấp nhận rủi ro một cách có lý trí.

Động cơ thúc đẩy họ chinh phục không gian cũng không giống nhau. Sự lạc quan, tình yêu khám phá và sự tận tâm giải quyết vấn đề đã định hình niềm tin của Bezos rằng sứ mệnh của Blue Origin là mở rộng tiềm năng của nhân loại. Còn với Musk, ông muốn xây dựng một thành phố tự cung tự cấp trên sao Hỏa.

Cả hai đều đối mặt với những thách thức kỹ thuật và kinh tế giống nhau: Làm thế nào để hạ cánh và tái sử dụng tên lửa? Làm thế nào để biến không gian thành một ngành kinh doanh bền vững? Trên những phương diện này, SpaceX vượt trội hơn hẳn Blue Origin. Trong khi Musk tập trung vào các hợp đồng với NASA và Lầu Năm Góc, Bezos không theo đuổi các dự án của chính phủ cho đến năm 2010.

Sau khi thực hiện thành công vụ phóng và hạ cánh dưới quỹ đạo, năm 2017, ông tuyên bố sẽ bán một tỷ USD cổ phiếu Amazon mỗi năm để mở rộng hoạt động. Ông bắt đầu dành một ngày mỗi tuần tại Blue Origin và khởi động quá trình tìm kiếm một CEO đích thực đầu tiên. Ông đẩy nhanh tiến độ phát triển New Glenn - tên lửa quỹ đạo đầu tiên của Blue Origin, cạnh tranh với Falcon 9 của SpaceX - và bắt đầu theo đuổi các hợp đồng phóng vệ tinh.

Blue Origin ban đầu dường như được lập ra để phục vụ sở thích của Jeff Bezos hơn là ý tưởng kinh doanh có lãi khủng. Ảnh: Reuters.

Khi đam mê vũ trụ giao thoa với chính trị

Tháng 8/2013, gia đình Graham tuyên bố bán tờ Washington Post cho Bezos với giá 250 triệu USD. Tờ báo đã thua lỗ trong nhiều năm, và Bezos mang đến chính xác những gì họ cần: Một tầm nhìn dài hạn và nguồn vốn dồi dào. Gia đình Graham nói rõ Washington Post không thể trở thành công cụ chính trị và ông chủ Amazon đã đồng ý với điều đó. Bezos tuyên bố sẽ bảo vệ các giá trị cốt lõi của tờ báo, đồng thời đầu tư vào sản phẩm và công nghệ.

Trong khi đó, ông Donald Trump cho rằng việc sở hữu một tờ báo đơn thuần là có thêm đòn bẩy quyền lực. Hồi tháng 5/2016, ông Trump chỉ trích gay gắt Bezos và Washington Post “phục vụ mục đích chính trị, để cứu Amazon trong lĩnh vực thuế và chống độc quyền”. Tuy nhiên, Bezos chỉ nói lời đe dọa của ông Trump “không phải cách hành xử phù hợp của một ứng viên tổng thống”, và tờ Washington Post cũng chưa bao giờ thay đổi cách đưa tin dù Amazon bị đưa vào tầm ngắm.

Tháng 7/2019, mặc dù được xem là đơn vị dẫn đầu thị trường điện toán đám mây và là ứng viên sáng giá nhất về mặt kỹ thuật, Amazon Web Services đã thua Microsoft Azure trong một hợp đồng trị giá 10 tỷ USD nhằm chuyển toàn bộ dữ liệu của Bộ Quốc Phòng Mỹ sang một hệ thống đám mây tập trung.

Jeff Bezos trong lễ nhậm chức nhiệm kỳ 2 của ông Trump, dù từng có nhiệm kỳ một không mấy vui vẻ với nhau. Ảnh: Reuters.

Vụ ly hôn của Bezos năm 2019 cũng khiến giới truyền thông chú ý. Trong khoảng thời gian Bezos sắp xếp lại đời sống cá nhân, Elon Musk lại nhanh chóng kết thân với những người có quyền lực. Tháng 5/2024, Musk gặp ông Trump và được cho là đã thảo luận về vai trò cố vấn trong chính quyền tương lai. Chỉ vài phút sau khi ông Trump bị ám sát hụt tại Pennsylvania, Musk công khai ủng hộ và bắt đầu quyên góp những khoản tiền khổng lồ cho chiến dịch tranh cử của ông Trump.

Bezos bắt đầu theo bước hầu hết lãnh đạo công nghệ khác. Ông ca ngợi “lòng dũng cảm” của tổng thống. Bước đi đáng chú ý nhất là hủy bộ kế hoạch ủng hộ ứng viên đảng Dân chủ Kamala Harris của tờ Washington Post, dẫn lo ngại sẽ tạo “cảm giác thiên vị”, dù nhiều nhân viên kỳ cựu không hài lòng.

Hiện chưa có báo cáo nào cho thấy Bezos can thiệp vào quá trình đưa tin. Tuy nhiên, sự nhượng bộ của ông đã phủ bóng lên tòa soạn, dẫn tới sự ra đi của hàng loạt phóng viên chính trị và điều tra hàng đầu. Tính tới tháng 2, tờ báo sa thải khoảng 30% nhân viên, giảm số nhân viên tòa soạn xuống hơn 300 người.

Trong khi đó, Blue Origin một lần nữa tranh giành các hợp đồng chính phủ, và giờ đây có khả năng được ưu ái hơn SpaceX. Hồi tháng 6/2025, ông Trump đe dọa hủy tất cả hợp đồng của SpaceX với chính phủ, khiến Musk nổi giận. NASA, Lầu Năm Góc và các cơ quan bắt đầu gọi cho Blue Origin, hỏi xem liệu họ có thể lấp đầy khoảng trống đó hay không.

Hoạt động kinh doanh của Amazon cũng thuận lợi hơn. Khi rò rỉ thông tin công ty đang cân nhắc hiển thị chi phí thuế quan ngay ở khâu thanh toán, ông Trump đã gọi điện trực tiếp cho Bezos. Liệu kế hoạch đó có thực sự tồn tại hay không vẫn là dấu hỏi, nhưng khả năng đó bốc hơi chỉ sau một đêm. Bezos - người luôn coi lợi ích cá nhân gắn liền với tương lai vươn ra ngoài Trái Đất của nhân loại - hiểu ông cần phải làm hài lòng tổng thống.

“Jeff Bezos rất lịch thiệp. Ông ấy tuyệt vời lắm, ông ấy đã giải quyết vấn đề nhanh chóng. Ông ấy đã làm điều đúng đắn. Ông ấy là một anh bạn tốt", ông Trump phát biểu sau cuộc gọi.