Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ bị thiếu máu thiếu sắt

Khi bạn bắt đầu cho bé làm quen với thức ăn đặc, hãy chọn thực phẩm có chứa sắt như ngũ cốc, thịt, cá, đậu và rau. Ảnh: Teisinc.

Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch thường trực Liên chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, cho biết sắt có vai trò quan trọng trong hồng cầu, giúp vận chuyển oxy đến các mô và đưa CO2 trở lại tim để trao đổi. Khi thiếu sắt, khả năng tạo máu bị ảnh hưởng, từ đó có thể tác động đến sự phát triển thể chất, lông, tóc, móng cũng như khả năng tập trung và suy nghĩ của trẻ.

Theo bác sĩ Khanh, thiếu máu thiếu sắt thường xuất phát từ hai nguyên nhân chính là chế độ ăn không cung cấp đủ sắt hoặc cơ thể bị mất sắt ra ngoài. Ở trẻ, một trong những nguyên nhân có thể gây mất sắt là nhiễm giun sán.

Trẻ có nguy cơ thiếu sắt khi chế độ dinh dưỡng không phù hợp, chẳng hạn uống quá nhiều sữa nhưng ăn không đủ thức ăn. Khi trẻ lớn lên, lượng sắt trong sữa không còn đáp ứng đủ nhu cầu, do đó cần được ăn dặm đúng cách.

Thịt màu đỏ và rau lá xanh đậm là những thực phẩm chứa nhiều sắt mà phụ huynh có thể bổ sung trong bữa ăn của trẻ. Trẻ hơn 6 tháng nhưng chưa ăn dặm hoặc ăn dặm nhưng uống quá nhiều sữa cũng có nguy cơ thiếu sắt. Trẻ ăn chay cũng cần được lưu ý về vấn đề này.

Phụ huynh có thể quan sát lòng bàn tay của trẻ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi. Nếu lòng bàn tay không hồng hào bằng người lớn, trẻ có khả năng thiếu sắt và nên được đưa đi khám. Một số biểu hiện khác có thể gặp là trẻ không tăng trưởng tốt, khó ngủ, trằn trọc ban đêm, móng tay sần sùi hoặc da tay bị tróc.

Tuy nhiên, bác sĩ Khanh nhấn mạnh những dấu hiệu này không đồng nghĩa trẻ chắc chắn thiếu sắt. Trẻ thiếu máu do tan máu bẩm sinh có thể không thiếu mà còn dư sắt. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để tự bổ sung.

Đối với trẻ bú mẹ, bác sĩ cho rằng người mẹ cần chú ý bổ sung sắt và duy trì chế độ ăn phù hợp. Với trẻ bú sữa công thức, lượng sắt đã được tính toán trong sữa nên nếu sử dụng đúng loại sữa, phụ huynh không nên tự ý bổ sung thêm.

Khi cần bổ sung sắt, trẻ nhỏ thường phù hợp với dạng siro hoặc dạng lỏng, trong khi trẻ lớn có thể sử dụng thuốc viên. Sắt thường được uống khi bụng hơi đói để tăng hấp thu. Vitamin C có thể giúp tăng hấp thu sắt, trong khi uống lúc quá no hoặc dùng cùng một số khoáng chất khác có thể cản trở quá trình này. Phụ huynh cũng không nên cho trẻ uống sắt cùng lúc với quá nhiều sữa.

Trẻ uống sắt có thể đi ngoài phân màu xám hoặc sẫm màu. Theo bác sĩ Khanh, đây là tình trạng có thể gặp do cơ thể không hấp thu hoàn toàn lượng sắt và thường không đáng lo. Trẻ cũng có thể bị táo bón khi uống sắt.

Thông thường, trẻ có thể được bổ sung sắt trong một đợt khoảng 2 tháng rồi đánh giá lại. Với trẻ thiếu sắt nhiều, thời gian bổ sung có thể kéo dài khoảng 4 tháng.

Bác sĩ Khanh khuyến cáo phụ huynh nên đưa trẻ đi khám trước khi bổ sung sắt để xác định nguyên nhân thiếu máu. Khi chưa biết trẻ thiếu máu do đâu, việc tự ý cho uống sắt có thể khiến trẻ dư sắt thay vì cải thiện tình trạng thiếu máu.