Những câu hỏi cuối cùng của một bậc thầy âm nhạc

Cuốn sách cuối cùng mở ra thế giới của Ryuichi Sakamoto qua âm nhạc, điện ảnh, ký ức và hoạt động môi trường. Ảnh: Japan Times.

Hồi ký Music Sets You Free của Ryuichi Sakamoto mở đầu bằng một câu hỏi giản dị: “Tôi đã đến đây bằng cách nào?”. “Đây” là đỉnh cao sự nghiệp của cố nhạc sĩ, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano nổi tiếng của Nhật Bản, đồng thời là điểm cuối của một hành trình dài với vô số ngã rẽ. Phần còn lại của cuốn sách là nỗ lực của Sakamoto nhằm nhìn lại và lý giải câu chuyện cuộc đời mình.

Được Sam Bett chuyển ngữ sang tiếng Anh và dự kiến phát hành ngày 22/9, Music Sets You Free tập hợp các bài viết từ hai cuốn hồi ký tiếng Nhật của nhà soạn nhạc Sakamoto. Một cuốn mang chính tên Music Sets You Free, xuất bản năm 2009, trong khi cuốn còn lại có tựa How Many More Times Will I Watch the Full Moon Rise?, được xuất bản sau khi ông qua đời vào năm 2023.

Hành trình của một tượng đài âm nhạc

Ryuichi Sakamoto (1952-2023) đi qua nhiều thế giới âm nhạc trong một cuộc đời kéo dài hơn bảy thập niên. Từ những thử nghiệm với âm thanh điện tử ở Tokyo và Yellow Magic Orchestra, ông dần bước ra sân khấu quốc tế, rồi tìm thấy một ngôn ngữ riêng trong âm nhạc dành cho điện ảnh.

Những giai điệu của Sakamoto xuất hiện trong các bộ phim như Merry Christmas, Mr. Lawrence, The Last Emperor và The Sheltering Sky, đưa tên tuổi ông đến với khán giả toàn cầu, Guardian cho biết. Ông từng đoạt giải Oscar, BAFTA, Grammy và hai giải Quả Cầu Vàng.

Bên cạnh âm nhạc, ông còn dành những năm cuối đời cho nghệ thuật đương đại và các hoạt động môi trường. Hành trình ấy khiến âm nhạc của ông không chỉ gắn với một thời kỳ hay một thể loại, mà trở thành cách ông quan sát thế giới và nhìn lại chính cuộc đời mình.

Ryuichi Sakamoto là một nhạc sĩ, nhà soạn nhạc, diễn viên và nhà hoạt động xã hội nổi tiếng. Ảnh: NEO SORA.

Trong cuốn hồi ký cuối cùng của mình, các chương được ông sắp xếp theo trình tự thời gian, đưa độc giả trở về những năm tháng đầu đời. Từ thời mẫu giáo, khi ông lần đầu cảm nhận sức mạnh của âm nhạc qua một tác phẩm viết về chú thỏ, đến những năm trung học, khi ông tin mình là kiếp sau của nhà soạn nhạc Pháp Claude Debussy, rồi quãng thời gian đại học.

Sakamoto kể lại quá trình thực hiện các album solo, thành lập Yellow Magic Orchestra cùng Haruomi Hosono và Yukihiro Takahashi, trước khi bước vào sự nghiệp sáng tác nhạc phim.

Qua hồi ức của Sakamoto, Tokyo của một thời đã qua hiện lên sống động như phông nền cho cuộc đời ông. Những đổi thay của Tokyo qua từng giai đoạn được kết nối với các nhà hát ngầm và sân khấu độc lập - nơi những nghệ sĩ nổi tiếng lẫn ít được biết đến từng lui tới, theo Japan Times.

Sakamoto mang đến một bức tranh khá toàn diện về sự nghiệp của mình nhưng vẫn giữ nhịp kể nhanh, như thể ý thức rõ về khoảng thời gian tập trung có hạn của độc giả. Tuy nhiên, câu chuyện thực sự trở nên sâu sắc khi ông chậm lại.

Chẳng hạn, Sakamoto dành hẳn hai chương để kể về quá trình sáng tác nhạc cho bộ phim The Last Emperor của đạo diễn Bernardo Bertolucci năm 1987. Độc giả được theo chân ông trong cuộc chạy đua với thời gian để hoàn thành phần nhạc phim chỉ trong hai tuần. Sau đó, nhạc phim đã mang về cho Sakamoto một tượng vàng Oscar.

Suy tư về thời gian, âm nhạc và cuộc đời

Phần thứ hai của cuốn sách mở đầu bằng một câu hỏi khác: “Tôi còn được ngắm trăng tròn mọc bao nhiêu lần nữa?”. Câu nói xuất hiện trong bộ phim The Sheltering Sky của Bertolucci năm 1990, tác phẩm mà Sakamoto cũng đảm nhiệm phần âm nhạc. Nếu cuốn hồi ký đầu tiên hướng nhiều hơn về những khởi đầu, câu hỏi này lại gợi đến một điểm kết.

Được đặt trong bối cảnh những lần ông được chẩn đoán mắc ung thư - lần đầu vào năm 2014 và sau đó vào năm 2020 - phần hồi ký cuối đời trở thành nơi Sakamoto suy ngẫm về thời gian, sự hữu hạn và tính mong manh của đời sống.

“Người ta nói âm nhạc là nghệ thuật của thời gian”, ông viết. “Thế nhưng khi còn khỏe mạnh, tôi luôn coi thời gian là điều hiển nhiên và mặc định rằng nó sẽ tiếp tục mãi mãi, kéo dài vô tận về phía trước”.

Trong phần “Lời bạt thay mặt tác giả”, Masafumi Suzuki - người thực hiện các cuộc phỏng vấn làm nền tảng cho cuốn hồi ký - khắc họa một hình ảnh đặc biệt về người nhạc sĩ quá cố. Chỉ vài ngày trước khi qua đời, Sakamoto vẫn nằm trên giường theo dõi buổi biểu diễn trực tiếp của Dàn nhạc Thanh niên Tohoku qua điện thoại, đồng thời tự mình chỉ huy theo từng nhịp nhạc.

Cuốn hồi ký cuối cùng của Sakamoto cho thấy hành trình một nghệ sĩ không ngừng tìm kiếm ý nghĩa của âm nhạc. Ảnh: CNN.

Sakamoto cũng kết nối những suy tư về thời gian và hoài niệm với hoạt động môi trường, lĩnh vực ngày càng đóng vai trò quan trọng trong những năm cuối sự nghiệp của ông.

“Cảm giác mà chúng ta gọi là hoài niệm”, ông viết, “cũng chính là cơ chế giúp chúng ta hiểu được những vấn đề môi trường đang diễn ra trên quy mô toàn hành tinh”.

Những câu hỏi Sakamoto để lại cho tương lai cũng đa dạng như chính sự nghiệp của ông. Ông suy nghĩ về cách con người sẽ thưởng thức âm nhạc trong bối cảnh doanh số album vật lý ngày càng giảm, cũng như khả năng âm nhạc góp phần giúp những cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai hồi sinh. Những vấn đề môi trường và tương lai của năng lượng hạt nhân, vốn được ông dành nhiều sự quan tâm trong những năm cuối đời, cũng xuất hiện trong các suy tư này.

Bản trình diễn tương tác của album async, phát hành năm 2017, đang được trưng bày trong triển lãm Ambient Kyoto tại Azabudai Hills Gallery đến ngày 25/10.

Giống như sự nghiệp đa dạng và khó phân loại của Sakamoto, Music Sets You Free cũng không dễ được xếp vào một thể loại duy nhất. Đây vừa là bản tổng kết sự nghiệp, vừa như tấm bản đồ về một thành phố không ngừng biến đổi và một cuốn cẩm nang để lắng nghe thế giới rộng lớn hơn.

Người đưa manga Nhật ra thế giới được vinh danh tại Mỹ Với những đóng góp to lớn trong việc bảo vệ quyền lợi tác giả và đưa manga Nhật Bản ra thế giới, bà Chigusa Ogino vừa được vinh danh tại American Manga Awards 2026. 05:28 19/8/2026