Cứ vài tháng lại tiêm 1-2 mũi “thuốc bổ não” để phòng bệnh, một phụ nữ ngoài 60 tuổi tin rằng mình đang làm điều tốt cho sức khỏe. Đến khi xuất hiện chóng mặt, gia đình lại cho rằng nguyên nhân là bà đã ngừng những mũi tiêm này từ đầu năm.
Câu chuyện khiến PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đặc biệt lo ngại. Theo ông, đây là một cách suy luận thiếu cơ sở và cũng phản ánh quan niệm khá phổ biến: xem những mũi tiêm được gọi là “bổ não” như một biện pháp chăm sóc sức khỏe định kỳ.
"Thuốc bổ não" thực chất là gì?
PGS Nguyễn Lân Hiếu cho biết "thuốc bổ não" chủ yếu là cách gọi trong dân gian, không phải tên của một nhóm thuốc theo phân loại chuyên môn. Một số thuốc được người dân gọi bằng tên này có thể được sử dụng trong những tình huống bệnh lý nhất định.
Các loại "thuốc bổ não" đường tiêm, truyền thường được chia thành ba nhóm chính như sau:
- Nhóm thuốc giúp tăng sử dụng oxy của tế bào não, phổ biến nhất là Cerebrolysin, ngoài ra còn có Piracetam, Citicoline.
- Nhóm thuốc làm giãn mạch máu não, ví dụ như Cinnarizin.
- Nhóm kết hợp cả hai tác dụng trên như Phezam.
"Những thuốc này dạng tiêm có công dụng tăng cường tuần hoàn máu lên não nhờ cơ chế giãn mạch não, cải thiện trí nhớ và giấc ngủ nhờ tăng sử dụng oxy của các tế bào não. Nó có thể hỗ trợ phục hồi nhanh và giảm thiểu các hậu quả của phẫu thuật, chấn thương sọ não, đột quỵ cấp nhờ cả hai cơ chế của nhóm thuốc này", bác sĩ Hiếu nói.
Ông cũng nhấn mạnh những chỉ định dùng "thuốc bổ não" đường tiêm, truyền được các hội chuyên ngành khuyến cáo thường ở mức bằng chứng thấp, không phải là thuốc bắt buộc. Chưa loại thuốc nào được khuyến cáo tiêm truyền dự phòng đột quỵ, tăng trí nhớ...
Với người bị đau đầu, chóng mặt hoặc có bệnh lý thần kinh, tim mạch, điều quan trọng là tìm nguyên nhân và điều trị đúng bệnh thay vì tìm đến những mũi tiêm được gọi là "bổ não".
PGS Nguyễn Lân Hiếu cảnh báo giống các thuốc sử dụng qua đường tiêm khác, những thuốc được gọi là “bổ não” cũng có thể gây tác dụng không mong muốn.
 |
| PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: Việt Linh. |
Người bệnh có thể gặp phản ứng tại vị trí tiêm như sưng, đỏ, đau, mẩn ngứa. Một số trường hợp xuất hiện đau vùng thượng vị, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc buồn ngủ, ngủ gà tùy loại thuốc.
Đáng lo ngại hơn, thuốc tiêm có thể gây phản ứng quá mẫn, trong đó có phản vệ. Đây là tình trạng cấp cứu cần được phát hiện và xử trí kịp thời.
Nguy cơ càng lớn nếu người bệnh tự tiêm hoặc gọi người không đủ điều kiện chuyên môn đến nhà thực hiện. Khi xảy ra phản ứng nghiêm trọng, việc chậm nhận biết và thiếu phương tiện cấp cứu có thể khiến tình trạng diễn biến nặng.
Đừng nhầm thuốc tiêm là "thuốc tốt hơn"
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu đưa ra 3 lời khuyên dành cho những người đang "tiền mất, tay đau, nguy hiểm rình rập", nhưng việc tiêm "bổ não" thực tế chỉ giải quyết vấn đề về tâm lý.
Tiêm "bổ não" định kỳ cho người khỏe mạnh trên 50 tuổi?
Câu trả lời là không nên. Hiện không có khuyến cáo cho rằng người trên 50 tuổi khỏe mạnh cần tiêm thuốc "bổ não" định kỳ để mang lại lợi ích cho sức khỏe. Theo PGS Hiếu, việc làm này không phù hợp với chỉ định chuyên môn và nguyên tắc đạo đức trong y khoa.
 |
| Thay vì rủ nhau đi tiêm "bổ não", PGS Nguyễn Lân Hiếu khuyên mọi người nên đo huyết áp định kỳ, đi bộ buổi sáng, ngủ đúng giờ và ăn nhạt hơn. Ảnh: Đinh Hà. |
Không tự ý gọi người đến nhà để tiêm, truyền
Việc gọi người đến nhà tiêm, truyền thuốc với hy vọng giúp người thân học tốt hơn, hết đau đầu, chóng mặt hoặc dự phòng tai biến là không nên.
Chuyên gia cảnh báo việc tự ý tiêm "bổ não" tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Một số loại thuốc có thể chưa được cấp phép hoặc chưa được kiểm chứng đầy đủ về độ an toàn. Bên cạnh đó, tiêm, truyền cũng có thể gây ra các biến chứng trong thực tế. Vì vậy, thuốc tiêm, truyền chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Không nên chọn đường tiêm, truyền khi vẫn có thể uống
Khi người bệnh vẫn có thể sử dụng thuốc qua đường uống, việc lựa chọn đường tiêm, truyền là không hợp lý. Các thuốc được sử dụng với mục đích "bổ não" hầu như đều có dạng uống. Đường tiêm, truyền thường được sử dụng trong những trường hợp cấp cứu hoặc khi bệnh nhân có tình trạng tri giác không tốt, không thể sử dụng thuốc bằng đường uống.
Thay vì rủ nhau đi tiêm "bổ não", PGS Nguyễn Lân Hiếu khuyên mọi người nên đo huyết áp định kỳ, đi bộ buổi sáng, ngủ đúng giờ và ăn nhạt hơn. Theo ông, đây mới là những đơn thuốc bổ não tốt nhất, thiết thực và miễn phí.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
